logo

фарҳанг

МЕҲРГОН. АЗ БАРАКАТ ТО ФАРОВОНӢ

Меҳргон дар баробари Наврӯз аз зеботарин ва шоистатарин ҷашнҳои аҷдоди тоҷикон ба шумор меравад, ки дар гузашта миёни мардумони ориёӣ нисбат ба дигар иду маросим мавқеъ ва манзалати воло дошт. Аз омадани он аз шоҳу вазир сар карда, то деҳқону косиб - ҳама хурсандӣ мекарданд. Шоирон васфу тасвири Меҳргонро дар шеърҳояшон тараннум менамуданд ва шаъну шукӯҳи ин ҷашни азизро дурахшонтар месохтанд. 
Чунончи, устод Рӯдакӣ гуфтааст:

Малико, ҷашни Меҳргон омад,
Ҷашни шоҳону хусравон омад. 
Хаз ба ҷойи мулҳаму хиргоҳ,
Бадали боғу бӯстон омад.
Мӯрд ба ҷойи савсан омад боз,
Май ба ҷойи арғувон омад.
Ту ҷавонмарду давлати ту ҷавон,
Май ба бахти ту ҷавон омад.
 
Мунҷики Тирмизӣ яке аз шоирони дигари варзидаи тоҷик дар як қасидааш васфи зебоиҳои тирамоҳро пайванд бо Меҳргон ҷой додааст. Ӯ ишора ба таҳвили офтоб, яъне эътидоли тирамоҳии сол карда, аз дигаргуниҳои табиат низ хабар медиҳад.

Худойгоно, фархунда Меҳргон омад,
Зи боғ равон гашт ба таҳвили офтоб аҳвол.
Саропардаи суҳбат кашид себу турунҷ,
Ба табли реҳлат барзад гули бунафша дувол.
Ба сони моҳии заррин кунун фурӯ резад,
Зи бед барг ба як зилзила ба оби зулол.

Ҷашни Меҳргон дар сарчашмаҳои таърихию фарҳангӣ ва адабӣ, махсусан, дар ашъори шоирони классики форс - тоҷик ҳамчун тимсоли баракату фаровонӣ, файзи дастархони кишоварзону боғдорон ва ҳунармандону чорводорон намудор мешавад. Таҷлили Меҳргон дар тирамоҳ бо Наврӯзи баҳорӣ як навъ тавозунро ба вуҷуд овардааст. Аҷдоди тоҷикон дар айёми баҳор бо сад нияту умед ба корҳои кишоварзию боғпарварӣ ва ғайра шурӯъ карда, дар фасли тирамоҳ ҳосили заҳмати худро гирдоварӣ мекарданд. Дар ҳар амал онҳо аз худои худашон – Меҳри баракатбахш фаровонию афзунии самараи дастранҷи хешро дархост менамуданд. Баъд аз гирдовариҳо ба рамзи шукронаи неъмати худодод ҷашнҳо меоростанд, шодию хуррамӣ мекарданд. Ҳамин тариқ, арзи сипос ва арҷгузорӣ ба неъматҳои табиат ва меҳру илтифоти эзади Меҳр густаришу шукӯҳ пайдо карда, тадриҷан ба ҷашни бузурги минтақавӣ табдил ёфтааст.
Меҳргон ҷашни мардумист. Онро шоҳони сосонию амирони сомонӣ бо халқ ва барои халқ барпо менамуданд. Дар доираи таҷлили Меҳргон онҳо корҳои кишоварзию боғдорӣ ва касбу ҳунарҳоро таблиғ мекарданд, мардумро ба иттиҳоду дӯстӣ ва корҳои нек мехонданд. Ҳамин гуна арзишу ғояҳои судбахши Меҳргон буд, ки вусъату тамдиди онро таъмин кард ва то ба рӯзҳои мо дар шаклу суратҳои гуногун омада расид.
Дар асрҳои миёна то ба ибтидои садаи ХХ Ҷашни Меҳргон ба гунаи як иди оммавии мардумӣ бо номҳои сайр ва иди тирамоҳӣ дар байни тоҷикон таҷлил мегашт.
Чунин  сайрҳо, ки як навъ идомаи Ҷашни Меҳргон мебошанд, дар маҳалҳои дигари тоҷикнишини Осиёи Марказӣ низ то ба нимаҳои садаи ХХ барпо мешуданд. Чунончи, дар деҳаи Хуҷии Болои ноҳияи Ҳисор мазоре ҳаст, ки мардум ҳар тирамоҳ се маротиба рӯзҳои чоршанбе дар он сайр барпо мекарданд. Ин анъана ҳоло ҳам бо андаке тағйирот идома дорад. Тавре ки фолклоршиноси варзида Рӯзӣ Аҳмад дар асараш «Фолклори маросимҳои мавсимии тоҷикони Осиёи Марказӣ» навиштааст, тоҷикони деҳаи Саричашмаи вилояти Қашқадарёи Ӯзбекистон баъди бардошти ҳосилоти деҳқонӣ, ки ба нимаи моҳи октябр рост меояд, «Сайри мазор» ном иде доштанд. Сокинони деҳаи мазкур гӯсфанд ё гов кушта аҳли деҳа ҷашни бузурге меоростанд ва рӯйи дастархон меваҳои гуногун тарбузу харбуза  ва нону шириниҳо ниҳода, дар сайргоҳ дафу сурнаю  дутор навохта, рақсу бозӣ мекарданд ва ин шодиву сурур то бегоҳ идома меёфт.
 Мардум ҷашни «Сайри мазор» - ро бо нияте баргузор менамоянд, ки ҳамасола кишти деҳқониашон фаровон гардад, рӯзгорашон  осуда бошад, хайру баракат аз хонадонашон канда нашавад ва молу ҳолашон  бегазанд бошанд ва Худои мутаол онҳоро аз балоҳо нигаҳбон бошад.
Боиси шодмонист, ки Ҷашни Меҳргон дубора эҳё гардид ва тавассути он корҳои самарабахши кишоварзию боғдорӣ, чорводорӣ, занбӯриасалпарварӣ ва касбу ҳунарҳои дигар таблиғу ташвиқ мешаванд. Он, воқеан, таҷассумкунандаи суннатҳои неки ниёгони мост.
Дилшод РАҲИМӢ,
муовини директори
Пажӯҳишгоҳи илмӣ - тадқиқотии
фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон,
номзади илми филология


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.10.2017    №: 212    Мутолиа карданд: 1004

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд

11.07.2019


Шиносоии Қоҳир Расулзода бо сохтмон ва навсозии шоҳроҳи Душанбе – Бохтар

10.07.2019


Нодиртарин "Девон" - и Навоӣ дар Хуҷанд

Бунёди нахустин пойгоҳи ҷаҳонии шабакаи атмосферии Тоҷикистон дар Осиёи Марказӣ

Иттиҳоди Аврупо барои кишварҳои Осиёи Марказӣ 72 миллион евро ҷудо мекунад

Матвиенко: "Дар бозори Россия қариб тамоми об қалбакӣ будааст"

Ҷаҳон дар як сатр

08.07.2019


Баррасии ҷараёни иҷрои Барномаи давлатии тарбияи ватандӯстӣ ва таҳкими ҳувияти миллии ҷавонон

"Душанбе - қалби Тоҷикистон"

Ҳамоиш оид ба таҳияи маҳсулоти сайёҳӣ

Россия нахусткайҳоннаварди арабро бо ғизои махсус таъмин месозад

Зиёни иқтисодии Гурҷистон аз коҳиши сайёҳони рус беш аз $700 миллион хоҳад шуд

Дар Қазоқистон то соли 2021 нияти ифтитоҳи 20 мактаби олӣ ва 180 коллеҷро доранд

СММ: "Қирғизистон нахустин кишварест, ки мушкили бешаҳрвандиро ҳал кард"

Зеленский пурра иҷро кардани созишномаи Минскро ваъда дод

Ҷаҳон дар як сатр

04.07.2019


Ҷаласаи Комиссияи муштараки ҳамкории иқтисодию тиҷоратии Тоҷикистону Покистон

Масъалаи татбиқи ҳамгироии сиёсати давлатии ҷавонон баррасӣ гардид

ФУТБОЛ. Чемпионати АФОМ дар Тоҷикистон мегузарад

Омӯзгоронро барои кор дар Тоҷикистон ва Қирғизистон интихоб менамоянд

Сарвазири Италия пазироии самимии Путинро ваъда кард

Дар Минск паради низомӣ бахшида ба Рӯзи Истиқлолияти Беларус доир гашт

Путин шартҳои муколамаи Москва ва Киевро ном бурд

Суд ба маъмурияти Трамп истифодаи маблағи Вазорати мудофиаро барои деворсозӣ манъ намуд

Ҷаҳон дар як сатр

02.07.2019


Тақвияти ҳамкориҳо бо БАТР

Мулоқоти Исматулло Насредин бо Умар Аюб Хон

Озмунҳои «Маҳаллаи беҳтарин» ва «Кӯчаи беҳтарин» баргузор мешаванд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед