logo

фарҳанг

МЕҲРГОН. АЗ БАРАКАТ ТО ФАРОВОНӢ

Меҳргон дар баробари Наврӯз аз зеботарин ва шоистатарин ҷашнҳои аҷдоди тоҷикон ба шумор меравад, ки дар гузашта миёни мардумони ориёӣ нисбат ба дигар иду маросим мавқеъ ва манзалати воло дошт. Аз омадани он аз шоҳу вазир сар карда, то деҳқону косиб - ҳама хурсандӣ мекарданд. Шоирон васфу тасвири Меҳргонро дар шеърҳояшон тараннум менамуданд ва шаъну шукӯҳи ин ҷашни азизро дурахшонтар месохтанд. 
Чунончи, устод Рӯдакӣ гуфтааст:

Малико, ҷашни Меҳргон омад,
Ҷашни шоҳону хусравон омад. 
Хаз ба ҷойи мулҳаму хиргоҳ,
Бадали боғу бӯстон омад.
Мӯрд ба ҷойи савсан омад боз,
Май ба ҷойи арғувон омад.
Ту ҷавонмарду давлати ту ҷавон,
Май ба бахти ту ҷавон омад.
 
Мунҷики Тирмизӣ яке аз шоирони дигари варзидаи тоҷик дар як қасидааш васфи зебоиҳои тирамоҳро пайванд бо Меҳргон ҷой додааст. Ӯ ишора ба таҳвили офтоб, яъне эътидоли тирамоҳии сол карда, аз дигаргуниҳои табиат низ хабар медиҳад.

Худойгоно, фархунда Меҳргон омад,
Зи боғ равон гашт ба таҳвили офтоб аҳвол.
Саропардаи суҳбат кашид себу турунҷ,
Ба табли реҳлат барзад гули бунафша дувол.
Ба сони моҳии заррин кунун фурӯ резад,
Зи бед барг ба як зилзила ба оби зулол.

Ҷашни Меҳргон дар сарчашмаҳои таърихию фарҳангӣ ва адабӣ, махсусан, дар ашъори шоирони классики форс - тоҷик ҳамчун тимсоли баракату фаровонӣ, файзи дастархони кишоварзону боғдорон ва ҳунармандону чорводорон намудор мешавад. Таҷлили Меҳргон дар тирамоҳ бо Наврӯзи баҳорӣ як навъ тавозунро ба вуҷуд овардааст. Аҷдоди тоҷикон дар айёми баҳор бо сад нияту умед ба корҳои кишоварзию боғпарварӣ ва ғайра шурӯъ карда, дар фасли тирамоҳ ҳосили заҳмати худро гирдоварӣ мекарданд. Дар ҳар амал онҳо аз худои худашон – Меҳри баракатбахш фаровонию афзунии самараи дастранҷи хешро дархост менамуданд. Баъд аз гирдовариҳо ба рамзи шукронаи неъмати худодод ҷашнҳо меоростанд, шодию хуррамӣ мекарданд. Ҳамин тариқ, арзи сипос ва арҷгузорӣ ба неъматҳои табиат ва меҳру илтифоти эзади Меҳр густаришу шукӯҳ пайдо карда, тадриҷан ба ҷашни бузурги минтақавӣ табдил ёфтааст.
Меҳргон ҷашни мардумист. Онро шоҳони сосонию амирони сомонӣ бо халқ ва барои халқ барпо менамуданд. Дар доираи таҷлили Меҳргон онҳо корҳои кишоварзию боғдорӣ ва касбу ҳунарҳоро таблиғ мекарданд, мардумро ба иттиҳоду дӯстӣ ва корҳои нек мехонданд. Ҳамин гуна арзишу ғояҳои судбахши Меҳргон буд, ки вусъату тамдиди онро таъмин кард ва то ба рӯзҳои мо дар шаклу суратҳои гуногун омада расид.
Дар асрҳои миёна то ба ибтидои садаи ХХ Ҷашни Меҳргон ба гунаи як иди оммавии мардумӣ бо номҳои сайр ва иди тирамоҳӣ дар байни тоҷикон таҷлил мегашт.
Чунин  сайрҳо, ки як навъ идомаи Ҷашни Меҳргон мебошанд, дар маҳалҳои дигари тоҷикнишини Осиёи Марказӣ низ то ба нимаҳои садаи ХХ барпо мешуданд. Чунончи, дар деҳаи Хуҷии Болои ноҳияи Ҳисор мазоре ҳаст, ки мардум ҳар тирамоҳ се маротиба рӯзҳои чоршанбе дар он сайр барпо мекарданд. Ин анъана ҳоло ҳам бо андаке тағйирот идома дорад. Тавре ки фолклоршиноси варзида Рӯзӣ Аҳмад дар асараш «Фолклори маросимҳои мавсимии тоҷикони Осиёи Марказӣ» навиштааст, тоҷикони деҳаи Саричашмаи вилояти Қашқадарёи Ӯзбекистон баъди бардошти ҳосилоти деҳқонӣ, ки ба нимаи моҳи октябр рост меояд, «Сайри мазор» ном иде доштанд. Сокинони деҳаи мазкур гӯсфанд ё гов кушта аҳли деҳа ҷашни бузурге меоростанд ва рӯйи дастархон меваҳои гуногун тарбузу харбуза  ва нону шириниҳо ниҳода, дар сайргоҳ дафу сурнаю  дутор навохта, рақсу бозӣ мекарданд ва ин шодиву сурур то бегоҳ идома меёфт.
 Мардум ҷашни «Сайри мазор» - ро бо нияте баргузор менамоянд, ки ҳамасола кишти деҳқониашон фаровон гардад, рӯзгорашон  осуда бошад, хайру баракат аз хонадонашон канда нашавад ва молу ҳолашон  бегазанд бошанд ва Худои мутаол онҳоро аз балоҳо нигаҳбон бошад.
Боиси шодмонист, ки Ҷашни Меҳргон дубора эҳё гардид ва тавассути он корҳои самарабахши кишоварзию боғдорӣ, чорводорӣ, занбӯриасалпарварӣ ва касбу ҳунарҳои дигар таблиғу ташвиқ мешаванд. Он, воқеан, таҷассумкунандаи суннатҳои неки ниёгони мост.
Дилшод РАҲИМӢ,
муовини директори
Пажӯҳишгоҳи илмӣ - тадқиқотии
фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон,
номзади илми филология


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.10.2017    №: 212    Мутолиа карданд: 885

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед