logo

фарҳанг

СИНАМО ОЙИНАИ МИЛЛАТ АСТ

Синамо аз ҳунарҳоест, зодаи тамаддуни пешқадам. Аммо бо сабаби пешрафти технологияҳои ҷадид ҳар қавму миллат, ки тамаддуни дар муқоиса начандон қадимӣ дорад, метавонад синамои худро дошта бошад. Дар фарҳанги кишварҳои номутараққӣ синамо вобаста аз ташаббуси фардҳои алоҳида ва ё гурӯҳи ташаббускор зуҳур мекунад. Дар кишварҳои мутараққӣ бошад, ин ҳунар ба ҳайси индустрия фаъолият дорад. Гоҳе чунин ба назар мерасад, ки ин кишварҳои синамоӣ дар мисоли Ҳолливуд ва Болливуд ҷаҳонро зери тасарруфи худ қарор додаанд. Ва, ба ин васила,  идеологияи хешро тарғиб менамоянд. Синамо қувваи бузургу таъсираш хеле амиқ. Баъзан он бидуни иродаи тамошобин ба ҷаҳони ботиниаш ворид шуда, ғолибан ба тариқи пасошуурӣ, ҷаҳонбинӣ, тарзи зист, олами равонӣ, ақида, завқу ҳаваси ӯро тағйир медиҳад. Хуб аст, агар ин таъсир тамоюли некбинӣ, инсондӯстӣ, покиву эътиқод ба арзишҳои волои башариро дошта бошад. Аммо, мусаллам аст, ки ин таъсир на ҳамеша тарзе ҳаст, ки мо интизор дорем. Пас, синамо дар мавриди ташаккули шахсияти инсон дастгоҳест хеле пуриқтидор.
Моҳият ва вазифаҳои синамо дар ҷомеаи кунунӣ дар чист? Агар сухан сари синамои миллӣ раваду ҷомеа онро барномасоз бошад, яъне агар фармоишгари барномаи синамо миллат бошад, онгоҳ он дар худ анвои ҳунарҳои зебои мардуми бумиро дар мисоли образҳои синтетикии синамоӣ рӯи парда тасвир месозад. Аз рӯи филмҳои миллӣ мо чеҳра, андеша, идеал ва муҳити зисти ин ё он мардумро мебинем ва мусиқиву навоҳои дилнишин ва гӯишу шеваи хосси забони онро мешунавем. Дар чунин ҳолат синаморо ойинаи миллат меноманд.
Аммо, ногуфта намонад, ки ин гуна сифату тасмимро синамо худ аз худ пайдо намекунад. Барои ин, синамо бояд даст дар рагу паи ҳастии миллат, андешаву ормонҳои он дошта бошад, ҳамдаму ҳамқадам, дилогоҳи ӯ ҳам бояд бошад. Яъне, бояд аз тамаддуни миллӣ ва ҳам ҷаҳонӣ қиём гирифта бошад. Барои ин, мебояд сатҳи он ҳунарҳое, ки синамо онҳоро дар якҷоягӣ бо дигар анво дар сохтани образи синамоӣ истифода менамояд, низ бояд сатҳи баланди ҳирфаӣ ва тавони маънавӣ дошта бошанд. Онҳо, мутаносибан, пешрафта ва тарзи гӯиши бадеияти воло ва навоваронаи муосирро ҳам бояд дошта бошанд.
Илова бар ин, рушду нумӯи кино аз фарҳанги тамошогар низ вобастагӣ дорад. Филми Муҳсин Махмалбоф “Салом, синамо!”, ки дар заминаи маводи мустанад таҳия шудааст, бе шак нишон дод, ки дар ҷаҳонӣ шудани синамои ҳар қавм хидмати тамошогараш хеле назаррас аст. Ин ба чӣ восита аст? Бо он ки тамошогар мебояд дорои маърифат бошад. На фақат дар соҳаи синамо, балки умуман инсони комил, аз дастовардҳои фарҳанги пешқадами ҷаҳон бохабар буданаш лозим. Ӯ маҳдудшуда дар фарҳанги як кӯча ва як маҳали алоҳида набояд бошад. Тамошобин бояд фармоишгар бошад, нисбат ба ҳама гуна асарҳои бадеӣ ва хоссатан ба синамои миллат...   
Мақоми хонанда, тамошогар ва шунаванда ҳамеша чунин буду ҳаст. Аз ин рӯ, саволе ба миён меояд, ки оё синамои тоҷик ҳамин гуна тамошогари серталабу масъул дорад? Оё ин тамошогар воқеан ҳам дар рушди синамои худ саҳме гирифтааст? Аммо ин саволҳои печида ва сарбастаанд. Чаро? Барои он ки дар ҳоли ҳозир шумораи кофии кинотеатрҳоро надорем, ки дар онҳо завқи эстетикӣ ва ҳаваси тамошогари худро тариқи оморӣ муайян намоем.
Яке аз бахшҳои фаъоли фарҳанги синамо – ин нақд аст. Мутаассифона, нақд ҳам надорем, ки сатҳи синамои моро баррасӣ бикунад...
Медонем, ки дар замони шӯравӣ ва Истиқлолияти давлатӣ  синамои мо дар ҷашнвораҳои байналмилалӣ иштирок карда, бо ҷоизаҳои дараҷаи мухталиф (аз ҷумла шоҳҷоизаҳо) қадр карда шудааст. Ҳамин далел ба мо имкон медиҳад, ки ба саволи он, ки оё синамои мо ба сатҳи ойинаи миллат расидааст ё хайр, рӯшанӣ андозем.    
Агар ба таърихи синамои қариб якасраи кишвар, ки соли 1929 таъсис ёфта, назар андозем, мебинем, ки дар замони шӯравӣ зиёда аз 200 номгӯй филми пурраи достонӣ ва тақрибан ҳамин қадар филмҳои кӯтоҳи достониву мустанад тавлид шудааст. Метавон гуфт, ки синамои тоҷик дар бештари филмҳо ба мисли “Муҳоҷир” (коргардонаш Комил Ёрматов), “Қисмати шоир”, силсилаи филмҳо дар асоси достонҳои “Шоҳнома” - и Фирдавсӣ, “Ҳасани аробакаш” (филмҳои номбаршударо Б. Кимёгаров сохтааст), “Марги судхӯр” (Т. Собиров), “Ман бо духтаре вохӯрдам” (Перелштейн), “Зумрад” (А. Раҳимов бо ҳаммуаллифаш), “Адониси ХIV”, “Тундбод”, “Бухорои Шариф” (Б. Садиқов) , “Лалаик”, “Субҳи нахусти ҷавонӣ”, “Марди роҳ”, “Тавлид” (мустанади пурраметраж), “Устод” (мустанади пурраметража) – ҳама моли Д. Худоназаров, “Братан”, “Қош ба қош”, “Падари маҳтобӣ” (ҳама моли Б. Худойназаров), “Асрори оила” (В. Аҳадов), “Жакон” (филми кӯтоҳи мустанади С. Солеҳ), “Хоби бедорӣ” (филми кӯтоҳи достонии С. Ҳақдодов), “Дарди ишқ” (А. Тӯраев) ва боз чандин филмҳои хотирмонро номбар кардан мумкин аст, ки дар онҳо ҳастии миллат, андешаву ормон ва расму оинҳояш таҷассуми синамоӣ ёфтаанд.
Дар замони Истиқлолияти давлатӣ, ки ҳанӯз вақти зиёдеро дар муқоиса бо даврони шӯравӣ соҳиб нашудааст, чанд филми чеҳрасозу хотирмон ҳастанд, ки нишони худшиносии миллатро ба зимма гирифта, то андозае муваффақ низ шуданд. Манзур филмҳои “Муҷассамаи ишқ”, “Мушкилкушо” (ҳар ду моли У. Мирзоширинов), “Овора”, “Сафари ҳавоӣ” (филмҳои достонии Гуландом Муҳаббатова ва Далер Раҳматов), “Дигаргуна” (филми мустанади Г. Дзалаев), филмҳои тасвирии Б. Қаҳҳоров, “Ватан ширин” (филми мустанади кӯтоҳи О. Шарифов), “Комил” (филми пурраи мустанади С. Солеҳ), “Арӯсак” (филми мустанади кӯтоҳи Робия Атоева),“Қиёми рӯз” ва “Муаллим” (Н. Саидов) мебошанд.
Вале ин ҳанӯз оғози кор аст ва табиист, ки кинои тоҷик масъалаҳои зиёди ҳалталаб низ думбол дорад. Тавре худи коршиносон таъкид мекунанд, синамои миллӣ дар он сурат рушду нумӯъ мекунад, ки аз масоили дуюмдараҷа, тиҷорати пастсифат, аз андовасозии бардурӯғи ҳастии мо, аз шиоргӯӣ, тамаллуқ, тақлидкорӣ ва амсоли он, ки аслан душмани асари асили бадеиянд, покиза шавад.
Умед бар он мебандем, ки насли нави киносозони мо боз дубора камари ҳиммат мебанданд ва мову синамои миллиро ба сатҳи баланди маънавӣ мерасонанд...
Саъдулло РАҲИМОВ,
доктори илмҳои фалсафа, фарҳангшинос


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 16.10.2017    №: 215    Мутолиа карданд: 871

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед