logo

иқтисод

ПИСТА. ЧАНД ПАҲЛУИ ЯК ПРОБЛЕМА

Бино ба маълумоти Давлат Саидов, корманди масъули муассисаи давлатии хоҷагии ҷангали ноҳияи Фархор, дар давоми нуҳ моҳи соли ҷорӣ дар ноҳия 21 ҳолати ғайриқонунии хом чидани писта ба қайд гирифта шудааст.

Дар ҷумҳурӣ зиёда аз 80 ҳазор гектар пистазор мавҷуд аст. Дар нуҳ моҳи соли 2017 аз ин майдон наздик ба 90 тонна ҳосил ҷамъоварӣ гардид, ки дар муқоиса ба соли 2016 32 тонна зиёд мебошад. Ин нишондиҳанда нисбат ба даврони шӯравӣ бамаротиб кам аст. Солҳои 1985 – 1990 танҳо Вазорати хоҷагии ҷангали ҷумҳурӣ (ҳозира Агентии хоҷагии ҷангал) 700 тонна писта ҷамъоварӣ мекард. Ҳарчанд  солҳои ҷанги шаҳрвандӣ дар натиҷаи беназоратӣ истеҳсоли писта кам гардид, аммо баъди расидан ба сулҳу субот аз ҷониби Ҳукумати Тоҷикистон барои васеъ кардани майдони пистазор, ҳосилнокӣ ва пайвандсозии навъҳои рақобатпазир тадбирҳои зиёд андешида шудаанд.
Ҳоло дар ҷумҳурӣ хоҷагиҳои ҷангали ноҳияҳои Данғара 15 ҳазор гектар, Панҷ 18,7 ҳазор гектар, Қубодиён 5,9 ҳазор гектар ва Фархор 5597,3 гектар замини ҷангалпӯш дошта, калонтарин хоҷагиҳое мебошанд, ки ба парваришу истеҳсоли писта машғуланд. Онҳо дар асоси шартнома бо аҳолӣ пис-та ҷамъ меоваранд. Ба кори мавсимии пистачинӣ ҷалб кардани аҳолӣ пеш аз ҳама сатҳи зиндагии деҳотро беҳтар сохта, барои иҷрои саривақтии  нақша мусоидат мекунад. Ҷамъоварӣ аз рӯйи тартибот моҳҳои август – сентябр муқаррар шудааст. Вале, дар баъзе маврид чидани писта пеш аз муҳлат, яъне дар моҳи июн сурат мегирад, ки барои зиёдшавии ҳосил ва бо ашёи хом таъмин кардани талаботи корхонаҳои саноатӣ монеа эҷод мекунад. Масалан, хоҷагиҳои пистапарвари ҷумҳурӣ бо иқтидори доштаи пистаашон талаботи истеҳсолии Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди «Грин голд» - ро, воқеъ дар минтақаи озоди иқтисодии Данғара қонеъ гардонда наметавонанд. Иқтидори истеҳсолии корхона дар як рӯз коркарди 4 - 5 тонна меваи хушк мебошад.
Сироҷиддин Маҷидов, роҳбари ҶДММ «Грин голд», иброз дошт, ки корхона дар давоми се соли фаъолият ба коркард ва истеҳсоли меваи хушки зардолу ва писта машғул мебошад. Нақша дорад, коркарди бодомро низ ба роҳ монад. Корхона дар ду самт: истеҳсоли донаи писта ва ба хориҷи кишвар баровардани он, ҳамчунин, бо пистаи маҳаллӣ  таъмин  кардани бозори дохилӣ фаъолият намуда, муваффақ аст. - Хом чидани писта ба манфиати корхона нест, - гуфт С. Маҷидов. - Баръакс, бо роҳи самаранок ва оқилона истифода бурдани маҳсулоти ҷангал иқтидори истеҳсолии корхона ба маротиб меафзояд.
ҶДММ «Грин голд», ки бо хоҷагиҳои пистапарварӣ шартномаи ҳамкорӣ дорад, бо пурзӯр гардондани назорат аз болои ғайриқонунӣ хом чидани писта талаботи истеҳсолии худро то андозае пӯшонда истодааст.
Ҳосили писта дар хоҷагиҳои ҷангал ҳамасола аз тарафи  комиссияи таъсиснамудаи Агентии хоҷагии ҷангали назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян карда мешавад.
Масалан, соли 2016 ҳосили писта дар хоҷагии ҷангали ноҳияи Фархор 5 800 кило муайян карда шуд, ки аз ин 1 890 килоро хоҷагӣ ва 3 910 килоро ҶДММ «Грин голд» дар асоси шартнома бо хоҷагии ҷангали ноҳияи Фархор ҷамъоварӣ ва коркард карданд. Имсол ҳосили писта дар ноҳия 6 400 килоро ташкил дод. Аз ин ҷамъоварии 1 920 кило ба хоҷагии ҷангал ва 4 480 кило ба ҶДММ «Грин голд» рост омад. Ҳосили ҷамъшудаи ин ва дигар хоҷагиҳои пистапарвар барои истеҳсоли ҳаҷми зиёди маҳсулоти ватанӣ нокифоя мебошад.
Вобаста ба ҳосилнокии писта дар ноҳияи Фархор Давлат Саидов гуфт. «Азбаски иқлими ноҳияи гарму хушк аст, тундбоди афғонӣ тез – тез вазида, ба ҳосили писта зарари калон мерасонад, миқдори зиёди ҳосил нобуд мешавад. Риоя накардани тартиботи чиниши дуруст ҳангоми ҷамъоварии писта (махсусан дар ҳолати ғайриқонунӣ чидани он) низ боиси камҳосилӣ мегардад. Ғайр аз ин, ба ҳосилбандии писта ҳар гуна касалиҳо ва ҳашароти зараррасон таъсир мерасонанд. Писта дарахти духонага буда, дарахти модина ва наринаи он дар алоҳидагӣ месабзанд. Тақрибан  дар 65 – 70 дарсади ҷангалзори ҷумҳурӣ дарахтони пистаи нарина рӯидаанд. Барои барқарор кардани баланси меъёри дарахтони нарина ва модина бояд пайванди ниҳолҳо гузаронда шавад. Мутаассифона, дар ин кор мо таҷрибаи кофӣ надорем.
Роҳи дурусти рушди ҷангалпарварӣ ҷалби ҷомеаҳои маҳал ба барқароркунии ҷангал, ҳифзу нигаҳдорӣ ва бунёди шабакаи истифодаи устувори захираҳои табиӣ дар қаламрави экосистемаҳои ҷангал мебошад».
Ҳамин тавр ҳам ҳаст. Дар деҳот қисми бештари аҳолӣ ба нигоҳубини ҷангал, аз ҷумла чидани писта, машғуланд, ки аз ҳар кадоми онҳо масъулияти баланд талаб карда мешавад. Алъон ин масъала барои беҳсозии шароити зиндагии сокинони кӯҳистон хеле мубрам аст. Хусусан рустаниҳои мевагии бисёрсола дар ҳаёти ҳаррӯзаи аҳолӣ ва иқтисодиёти деҳот нақши муҳим дорад. Аз ин рӯ, дар қатори корхонаҳои саноатӣ дар хоҷагиҳои ҷангал бунёд кардани коргоҳҳои хурди коркарди маҳсулоти ҷангал ба манфиат буда, барои истеҳсоли маҳсулоти воридотивазкунанда таконбахш аст, аз ҷумла истеҳсоли шарбат, мураббо, нӯшобаҳои давоӣ, меваи хушки зардолу ва писта. 
Пистаи тоҷикӣ аз пистаи ба кишвар воридшуда аз ҷиҳати равғаннокӣ ва тамъ фарқкунанда буда, дар хориҷи кишвар харидори зиёд дорад. Бузургтарин истеҳсолкунандаи писта дар ҷаҳон Эрон аст, ки бо содироти маҳсулот иқтисодиёти кишварашро пеш бурдааст. Аз ин рӯ, таваҷҷуҳ ба истеҳсол ва содироти пистаи маҳаллӣ бояд бештар бошад. Аз ҳисоби содироти пистаи босифати Тоҷикистон даромади хуб гирифтан мумкин аст.    
Коршиносон бар он назаранд, ки дар сурати гирифтани пеши роҳи чиниши ғайриқонунии писта ба натиҷаҳои назаррас ноил шудан имконпазир аст. Аз рӯйи маълумоти хоҷагиҳои пистапарвар (ноҳияҳои Данғара ва Панҷ) бармеояд, ки қариб дар ҳама хоҷагиҳо ҳолати ғайриқонунӣ ва хом чидани писта ба қайд гирифта шудааст. Масъулон дар асоси санадҳои Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Кодекси ҷангали Ҷумҳурии Тоҷикистон нисбат ба қонуншиканӣ чораҳои зарурӣ андешидаанд. Аммо, ба ин нигоҳ накарда, қонуншиканӣ ҳанӯз идома дорад.
Барои пешгирии қонуншиканӣ зарурати гирифтани пеши роҳи харидуфурӯши пистаи хомро муҳим меҳисобанд. Зеро пистаи пеш аз муҳлат ғайриқонунӣ чидашуда ба шаҳрвандони Афғонистон фурӯхта мешавад. Аз Хадамоти гумруки назди Ҳукумати ҷумҳурӣ даъват ба амал оварда мешавад, ки нисбат ба харидуфурӯш ва интиқоли ғайриқонунии писта тадбирҳои қатъӣ андешанд. Ғайр аз ин, тавассути воситаҳои ахбори омма тарғибу ташвиқи ҳифзи ҷангалзор аз ҳар гуна қонунвайронкуниҳо (буриши дарахту буттаҳо, шикори ғайриқонунӣ, чидани меваю ҷамъоварии рустаниҳои шифобахш ва амсоли инҳо) ба роҳ монда шавад.
О. ВАФОБЕК, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 18.10.2017    №: 217    Мутолиа карданд: 703

20.11.2018


СУҒД. Оғози сохтмони раёсати маориф

ЛЕВАКАНТ. Конфронси илмӣ - назариявӣ ба ифтихори Иҷлосияи XVI

"Парасту" дар Тоҷикобод

Сарони кишварҳои Осиёи Марказӣ барои машварат дар Тошканд ҷамъ меоянд

Финляндия ҷонибдори ҳузури Россия дар Шӯрои Аврупо

Вазорати маорифи Афғонистон 30 ҳазор занро ба кор мегирад

Баррасии рушди инклюзивии иқтисоди қитъа дар Гвинея Папуаи Нав

Ҷаҳон дар як сатр

АНВАР ЮНУСОВ СОҲИБИ КАМАРБАНДИ WBF

"СОРО КОМПАНИЯ" ҒОЛИБИ ЛИГАИ КАСБИИ ФУТЗАЛИ ТОҶИКИСТОН

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед