logo

фарҳанг

САРАЗМ. ОҒОЗИ ТАМАДДУН АЗ МУЛКИ ТОҶИК САРЧАШМА МЕГИРАД

Панҷакент яке аз шаҳрҳои қадимиву номдори Осиёи Марказӣ буда, садсолаҳо инҷониб дар қатори Балху Марв, Хуҷанду Кӯлоб ва Ҳисор чун яке аз марказҳои тамаддуни ориёӣ қарор гирифтааст. Мардумонаш низ аз қадим соҳибмаърифату нуктадон ва сухансанҷ мебошанд. Бояд гуфт, ки дар водии Зарафшон даҳҳову садҳо ёдгориву иншооти таърихӣ мавҷуданд, ки на фақат барои мардуми Панҷакенти бостонӣ, балки барои кулли сокинони Тоҷикистон боиси ифтихору сарфарозӣ ба шумор меравад. Яке аз онҳо ёдгории таърихии шаҳри қадимаи Саразм аст. Соли 2000 - ум бо Фармони Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон шаҳраки бостонии Саразм ҳамчун макони таърихӣ - бостоншиносӣ эълон шуд. Дар натиҷа ташкилоти бонуфузи ЮНЕСКО соли 2010 Саразмро ба феҳристи ёдгориҳои таърихиву бостоншиносии нодири ҷаҳон ворид намуда, таърихи 5500 - сола доштани онро эътироф намуд.

Бостоншиносон шаҳркадаи Саразмро ҳамчун яке аз муъҷизаҳои олам ҳисобидаанд. Он яке аз ёдгориҳои қадимтарини давраи энеолит ва аввали асри биринҷии Осиёи Миёна ба ҳисоб меравад. Саразми бостонӣ ба ҳазораи IV - II - и пеш аз милод мансуб буда, аввалин мероси таърихии Тоҷикистони қадимии давраи энеолит ба шумор меравад.
Маънои Саразмро ҳар гуна шарҳ додаанд, аз ҷумла оғози сабзиш ва ё аз арабӣ - оғози ҷанг. Аммо маънои дурусти онро «сар» - сар, оғоз «арз» - замин, яъне, «сари замин» маънидод намудаанд. Сари замин ё Саразм дар соҳили чапи яке аз дарёҳои бузурги Осиёи Миёна - Зарафшон, дар баландии 910 метр аз сатҳи баҳр, 15 километр аз маркази шаҳри Панҷакент ва 45 километр дуртар аз шаҳри Самарқанд ҷой гирифтааст.
Барои илми бостоншиносӣ, умуман барои башарият чунин кашфиёт бозёфти беназир ба шумор меравад. Таърихи бозёфти Саразм аҷиб аст. Сокинони маҳаллӣ ба кишоварзӣ машғул буданд. Аввали солҳои 1970 - ум аз ин макон бисёр ашёҳои таърихӣ пайдо менамуданд, аммо ба он таваҷҷуҳ намекарданд. «Кашшофи нахустин» сокини қишлоқи Гурач А. Тайлонов табарзин меёбад. Ӯ бозёфти худро дар хонааш нигоҳ медорад. Аммо пас аз шаш соли нигоҳдорӣ ва андеша оқибат онро соли 1976 ба бостоншинос Абдулло Исҳоқӣ медиҳад. Дар натиҷа кори бостоншинос омад карда, сирри Саразм равшан мегардад. Тирамоҳи 1976 аз ҷониби ӯ корҳо шурӯъ мегарданд.
Одилҷон Отабоев, бостоншинос, гуфт, ки ҳангоми кофтуков кураҳои фулузгудозӣ, хумдонҳои сафолпазӣ, 150 намуд ашёи тиллоиву нуқрагин, биринҷӣ, ба монанди корд, ханҷар, табарзин, нӯги найза, муҳри сурбӣ ва дигар ашёҳо ёфт шудаанд. Шаҳраки бостонии Саразм беш аз 30 сол аст, ки мавриди таҳқиқ қарор дорад. Бозёфтҳои сершумори бостонӣ собит месозанд, ки шуғли саразмиён, пеш аз ҳама, кишоварзӣ буд. Саразм ба яке аз марказҳои калони тиҷорати маъданҳои полиометаллӣ табдил ёфта, сокинони он бо қабилаҳои аҳди қадими кишоварзии Афғонистон, Эрону Балуҷистон робитаҳои тиҷоратӣ доштанд, ки инро ёдгориҳои бадастомадаи маданияти Анаву Намозгоҳтеппаи Туркманистон, дар самти шимол, ёдгориҳои маданияти Калтаманори соҳилҳои баҳри Арал ва маданияти Афаносовои ҷануби Сибир собит месозанд.
Саразм чор давраи чандҳазорсоларо гузарондааст. Аз рӯйи деворҳои пайдошуда шаҳр аз чор қабат иборат буда, фосилаи байни ҳар давра беш аз ҳазор сол аст ва тавре мушоҳида мешавад, аз як давра ба давраи дигар иморатсозӣ шудааст. Шаҳри Саразм нақшаи муайяне надошт ва гирди он бо девори дифоӣ муҳофизат намешуд. Зеро аз ҳасм хавф набуд. Шаҳр чунон сохта шудааст, ки дар замони ҳозира ҳам дар бунёди шаҳрҳо ин омилҳо ба инобат гирифта мешаванд. Биноҳои истиқоматӣ аз 3 - 4 ҳуҷраҳои хурд - хурд, саҳни ҳавлӣ ва якчанд ҳуҷраи дигар барои маҳфузи анҷоми рӯзгор иборат аст. Дар маркази фарши толори ибодатхонаҳо оташдонҳои чоркунҷа сохта шудаанд. Маъбадҳо салибшаклу офтобшакланд. Аз боқимондаи устухонҳои ҳайвонҳо маълум мегардад, ки қурбон кардани чорво аз ҳамон вақт ба ҳукми одат даромадааст.
Натиҷаҳои ҳафриёти  шаҳраки бостонии Саразм барои омӯзиши бостоншиносии минбаъда имкони хуб фароҳам меорад. Зеро он яке аз шаҳрҳои қадимии давраи аввали зисти одамон буда, яке аз кашфиётҳои нодир ба шумор меравад. Омӯзиши он барои боз намудани саҳифаҳои нави таърихи халқи тоҷик имкони хуб медиҳад.
Қурбон АҲМАДЗОД,
Шаҳбоз АБРОР, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 09.11.2017    №: 228-229    Мутолиа карданд: 1109

24.06.2019


Президенти Филиппин моҳи октябр ба Россия меояд

Трамп бо Эрон омодаи гуфтушунид буданашро тасдиқ намуд

Дар Ҳиндустон афтидани хайма боиси марги 14 нафар шуд

СУҒД. Оғози мусобиқаи байналмилалӣ

"ФИЛОСОФИЯ ОТДЫХА" имкониятҳои сайёҳии Тоҷикистонро таҳлил намуд

Ҷаҳон дар як сатр

21.06.2019


Мулоқоти Хайринисо Юсуфӣ бо Валериу Кивер

Ҳамоиш бахшида ба таъмини устувории макроиқтисодӣ

Муаррифии натиҷаҳои фаъолият дар самти безараргардонии башардӯстонаи минаҳо

20.06.2019


Гумерова: «Омӯзгорони рус дар Тоҷикистон мондан мехоҳанд»

СММ: «Ҳиндустон дар нуфуси аҳолӣ баъди 8 сол аз Чин мегузарад»

Пекин тавсеаи ёрии иқтисодӣ ва башарӣ ба Сурияро зарур мешуморад

Дар Ҷопон ҷазои ҷисмонии кӯдаконро манъ карданд

Ҷаҳон дар як сатр

19.06.2019


Дар Кӯлоб Фестивали ҷумҳуриявии дӯстии ҷавонон баргузор шуд

Баррасии вазъ ва дурнамои ҳамкориҳо

Боздид аз Муассисаи давлатии «Боғи миллии Ваҳдат”

ПАНҶАКЕНТ. Омодагиҳо ба ҷашни фархунда

Писарбачаи тоҷик дар Хабаровск дӯсташро аз чоҳи оби ҷӯш наҷот дод

Тоҷикистону Беларус: «Муҳокимаи тақвияти ҳамкориҳои низомӣ»

Си Ҷинпин азми сафари Ҷумҳурии Халқии Демократии Корея дорад

Ҷаҳон дар як сатр

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед