logo

фарҳанг

САРАЗМ. ОҒОЗИ ТАМАДДУН АЗ МУЛКИ ТОҶИК САРЧАШМА МЕГИРАД

Панҷакент яке аз шаҳрҳои қадимиву номдори Осиёи Марказӣ буда, садсолаҳо инҷониб дар қатори Балху Марв, Хуҷанду Кӯлоб ва Ҳисор чун яке аз марказҳои тамаддуни ориёӣ қарор гирифтааст. Мардумонаш низ аз қадим соҳибмаърифату нуктадон ва сухансанҷ мебошанд. Бояд гуфт, ки дар водии Зарафшон даҳҳову садҳо ёдгориву иншооти таърихӣ мавҷуданд, ки на фақат барои мардуми Панҷакенти бостонӣ, балки барои кулли сокинони Тоҷикистон боиси ифтихору сарфарозӣ ба шумор меравад. Яке аз онҳо ёдгории таърихии шаҳри қадимаи Саразм аст. Соли 2000 - ум бо Фармони Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон шаҳраки бостонии Саразм ҳамчун макони таърихӣ - бостоншиносӣ эълон шуд. Дар натиҷа ташкилоти бонуфузи ЮНЕСКО соли 2010 Саразмро ба феҳристи ёдгориҳои таърихиву бостоншиносии нодири ҷаҳон ворид намуда, таърихи 5500 - сола доштани онро эътироф намуд.

Бостоншиносон шаҳркадаи Саразмро ҳамчун яке аз муъҷизаҳои олам ҳисобидаанд. Он яке аз ёдгориҳои қадимтарини давраи энеолит ва аввали асри биринҷии Осиёи Миёна ба ҳисоб меравад. Саразми бостонӣ ба ҳазораи IV - II - и пеш аз милод мансуб буда, аввалин мероси таърихии Тоҷикистони қадимии давраи энеолит ба шумор меравад.
Маънои Саразмро ҳар гуна шарҳ додаанд, аз ҷумла оғози сабзиш ва ё аз арабӣ - оғози ҷанг. Аммо маънои дурусти онро «сар» - сар, оғоз «арз» - замин, яъне, «сари замин» маънидод намудаанд. Сари замин ё Саразм дар соҳили чапи яке аз дарёҳои бузурги Осиёи Миёна - Зарафшон, дар баландии 910 метр аз сатҳи баҳр, 15 километр аз маркази шаҳри Панҷакент ва 45 километр дуртар аз шаҳри Самарқанд ҷой гирифтааст.
Барои илми бостоншиносӣ, умуман барои башарият чунин кашфиёт бозёфти беназир ба шумор меравад. Таърихи бозёфти Саразм аҷиб аст. Сокинони маҳаллӣ ба кишоварзӣ машғул буданд. Аввали солҳои 1970 - ум аз ин макон бисёр ашёҳои таърихӣ пайдо менамуданд, аммо ба он таваҷҷуҳ намекарданд. «Кашшофи нахустин» сокини қишлоқи Гурач А. Тайлонов табарзин меёбад. Ӯ бозёфти худро дар хонааш нигоҳ медорад. Аммо пас аз шаш соли нигоҳдорӣ ва андеша оқибат онро соли 1976 ба бостоншинос Абдулло Исҳоқӣ медиҳад. Дар натиҷа кори бостоншинос омад карда, сирри Саразм равшан мегардад. Тирамоҳи 1976 аз ҷониби ӯ корҳо шурӯъ мегарданд.
Одилҷон Отабоев, бостоншинос, гуфт, ки ҳангоми кофтуков кураҳои фулузгудозӣ, хумдонҳои сафолпазӣ, 150 намуд ашёи тиллоиву нуқрагин, биринҷӣ, ба монанди корд, ханҷар, табарзин, нӯги найза, муҳри сурбӣ ва дигар ашёҳо ёфт шудаанд. Шаҳраки бостонии Саразм беш аз 30 сол аст, ки мавриди таҳқиқ қарор дорад. Бозёфтҳои сершумори бостонӣ собит месозанд, ки шуғли саразмиён, пеш аз ҳама, кишоварзӣ буд. Саразм ба яке аз марказҳои калони тиҷорати маъданҳои полиометаллӣ табдил ёфта, сокинони он бо қабилаҳои аҳди қадими кишоварзии Афғонистон, Эрону Балуҷистон робитаҳои тиҷоратӣ доштанд, ки инро ёдгориҳои бадастомадаи маданияти Анаву Намозгоҳтеппаи Туркманистон, дар самти шимол, ёдгориҳои маданияти Калтаманори соҳилҳои баҳри Арал ва маданияти Афаносовои ҷануби Сибир собит месозанд.
Саразм чор давраи чандҳазорсоларо гузарондааст. Аз рӯйи деворҳои пайдошуда шаҳр аз чор қабат иборат буда, фосилаи байни ҳар давра беш аз ҳазор сол аст ва тавре мушоҳида мешавад, аз як давра ба давраи дигар иморатсозӣ шудааст. Шаҳри Саразм нақшаи муайяне надошт ва гирди он бо девори дифоӣ муҳофизат намешуд. Зеро аз ҳасм хавф набуд. Шаҳр чунон сохта шудааст, ки дар замони ҳозира ҳам дар бунёди шаҳрҳо ин омилҳо ба инобат гирифта мешаванд. Биноҳои истиқоматӣ аз 3 - 4 ҳуҷраҳои хурд - хурд, саҳни ҳавлӣ ва якчанд ҳуҷраи дигар барои маҳфузи анҷоми рӯзгор иборат аст. Дар маркази фарши толори ибодатхонаҳо оташдонҳои чоркунҷа сохта шудаанд. Маъбадҳо салибшаклу офтобшакланд. Аз боқимондаи устухонҳои ҳайвонҳо маълум мегардад, ки қурбон кардани чорво аз ҳамон вақт ба ҳукми одат даромадааст.
Натиҷаҳои ҳафриёти  шаҳраки бостонии Саразм барои омӯзиши бостоншиносии минбаъда имкони хуб фароҳам меорад. Зеро он яке аз шаҳрҳои қадимии давраи аввали зисти одамон буда, яке аз кашфиётҳои нодир ба шумор меравад. Омӯзиши он барои боз намудани саҳифаҳои нави таърихи халқи тоҷик имкони хуб медиҳад.
Қурбон АҲМАДЗОД,
Шаҳбоз АБРОР, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 09.11.2017    №: 228-229    Мутолиа карданд: 940

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед