logo

сиёсат

ИҶЛОСИЯИ XVI. ҲИДОЯТ БА СӮЙИ ҶОМЕАИ МУТАМАДДИН

Баъди суқути империяи қудратманди шӯравӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, мисли дигар ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, на танҳо фазои сиёсию иҷтимоӣ ва фарҳангии марказӣ, балки муҳити музофотӣ низ вазъи ҷиддии буҳрониро аз сар гузаронд ва оташи низоъҳову даргириҳо дар гӯшаву канори мамлакат тадриҷан боло гирифт. Иллати аслии зуҳуру ҳузури буҳронҳои сиёсӣ, фикрӣ, мафкуравӣ, ахлоқӣ, иқтисодӣ ва фарҳангиро дар он замон метавон ба бетаҷрибагии сиёсии давлатмардони вақт, дур будан аз мактаби давлатсозии миллӣ, назари танги сиёсию идеологӣ ва фикрию фарҳангӣ доштани сиёсатмадорону роҳбарони он замон марбут донист.
Маълум аст, ки дастгоҳи раҳбарии шӯравӣ дар асоси идеологияи коммунистӣ ташаккул ёфта, унсурҳои миллиро дар қолаби сиёсати давлатӣ чандон қабул надошт. Ин буд, ки элитаи сиёсии замон, асосан ба арзишҳои ғайримиллӣ ва синфӣ арҷ мегузошт ва воқеиятро дар баробари сиёсатҳои миллӣ сарфи назар мекард. Пас аз заволи давлати шӯравӣ ақаллиятҳои этникӣ ва миллияту халқиятҳои алоҳида дар ҳоли парешонии мафкуравӣ ва сиёсӣ қарор гирифта, дарҳамбарҳамӣ мисли бемории сироятӣ аз як минтақа ба минтақаи дигар кӯч баст ва бад - ин минвол вазъ дар фазои пасошӯравӣ куллан мураккаб ва печида гардид. Махсусан, кишварҳое, ки бар асари ноустувории сиёсати давлатӣ ва идораи нодурусти равандҳои динӣ дар онҳо қишри мазҳабӣ мавқеият пайдо карда буд, ба хатар мувоҷеҳ гардида, дар ин кишварҳо саранҷом ноамнию беназмӣ дар умури иҷтимоӣ ва давлатдорӣ ба вуҷуд омад.
Дар замоне, ки таҳти фишори бевоситаю бавоситаи доираҳои манфиатхоҳ ва афкори ғаразноки сиёсию фарҳангӣ ва динию мазҳабӣ, ибтидои солҳои навадуми асри бистум - замони оғози ҷанги шаҳрвандӣ, ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон ба саҳнаи низоъҳои шадиди идеологию сиёсӣ ва динию мазҳабӣ табдил ёфта, бозичаи дасти абарқудратҳои минтақа ва ҷаҳон гардида буд, аксари намояндагони қишрҳои сиёсӣ, зиёӣ ва фарҳангии ҷомеаи тоҷикистонӣ бетарафӣ ва бетафовутиро дар робита бо вазъи мавҷуда ихтиёр карда, бархе дигар, аз беиттилоотию бехабарӣ аз тамоюлоти сиёсӣ ва камтаҷрибагӣ дар баробари дарки сиёсатҳои минтақавӣ ва ҷаҳонӣ, ба ин ё он тарафи гурӯҳҳои даргир ҳамроҳ шуда, боиси ташвишовар гардидани вазъи куллӣ дар минтақа гаштанд. Кишвар ба доми даргириҳо ва  ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ кашида шуд. Ба ин тарз, дар манотиқи ҳассоси кишвар тухми кинаву адоват кошта шуд. Дар ин замина даргириҳо ба вуқӯъ пайвастанд, ки дар натиҷа вазъ торафт мураккабтар гардида, бовару эътиқодоти мардум ба ояндаи неки ҷумҳурӣ тадриҷан аз байн рафта, халои сиёсӣ, мафкуравӣ, фикрӣ ва фарҳангӣ дар манотиқи даргир ва баъдтар дар тамоми қаламрави ҷумҳурӣ ҳукмрон гардид.
Дар он вазъияти ҳассоси сиёсию иҷтимоӣ 16 ноябри соли 1992 дар Қасри Арбоби шаҳри Хуҷанд Иҷлосияи таърихии XVI Шӯрои Олӣ бо ҳадафи баҳамоӣ ва оғози музокирот бо ҷонибҳои даргир ва мухолифон ба кори худ оғоз кард. Муҳимтарин дастоварди иҷлосия он буд, ки шахсияти миллию мардумиро дар симои Эмомалӣ Раҳмон ба арсаи раҳбарӣ ва давлатдорӣ дар марҳалаи навини таърихӣ овард ва ин марди майдони сиёсати минтақавӣ ва башарӣ бо рӯҳи қавии миллӣ на танҳо вазъро ба эътидол оварда, созиши миллиро дар сатҳи иҷтимоӣ таъмин намуданд, балки дар эъмори давлат, таҳкими Истиқлолияти давлатӣ ва сиёсати миллӣ дар миқёси байналмилалӣ саҳми сазовор гузоштанд.
Манзараи даҳшатовар ва хунини ҷанги шаҳрвандӣ ҳатто имрӯз ҳам, бо гузашти бисту панҷ сол  хобу хаёли мардуми Тоҷикистонро тарк накардааст ва чун кобуси ваҳшатзо олами рӯъёи мардумро таҳти таъсир қарор медиҳад. Дар чунин вазъи фоҷиабор Эмомалӣ Раҳмон ҷасурона дар ин масири мушкилписанди сиёсӣ гомҳои устувор бардоштанд. Паймудани масири хатарнок ва печидаи сиёсат дар он замон кори саҳлу осон набуд ва ҳар кӣ дар замону макони мазкур дар ҳавзаҳои сиёсӣ ва идорӣ кору фаъолият кардааст, ҳолат ва вазъи куллии минтақавиро хуб дар ёд дорад: нобоварӣ аз ҳамдигар; тарсу ҳароси ҳамешагӣ; камтаҷрибагӣ дар бархӯрд бо шароит; хиёнату бадбинӣ миёни мардуми маҳалу минтақаҳои гуногун; ноустувории муносиботи тарафҳо; афзоиши қатлу куштор дар манотиқи даргир; беназмию бесуботии сиёсию иҷтимоӣ; авҷи нуфузи гурӯҳҳои ҷинояткор дар ҳаёти рӯзмарра; дахолати бевоситаи раҳзанону дуздон ва созмонҳои ҷиноятӣ дар фаъолияти мақомоти расмӣ - идорӣ ва давлатӣ; дуздии амволи давлатӣ аз ҷониби гурӯҳҳои муташаккили ҷиноятӣ; ба сифр баробар шудани касри буҷети давлатӣ дар маҳалҳои даргир ва пойтахти кишвар; камбуди одитарин шароити корӣ; ривоҷи маҳалгаройиву кӯтоҳандешӣ дар фазои мамлакат; суст шудан ва ба ҳошия рафтани фаъолияти маданӣ - равшаннамоӣ; боло гирифтани яъсу ноумедӣ бар фазои сиёсӣ, иттилоотӣ ва фарҳангӣ ва дигар силсилаи нобасомониҳо як навъ дилсардию бетафовутиро дар миёни ниҳодҳои гуногуни иҷтимоию давлатӣ ба вуҷуд оварда буд.
Дар чунин шароити мудҳиш ба сари кор омадан ва ба таври  таъҷилӣ сару сомон додани ибтикороту тадбироти мушаххас ҷуръат ва худгузаштагиро тақозо менамуд. Эмомалӣ Раҳмон дар як муддати кӯтоҳ бо шӯру шавқи миллӣ ва номуси ватандорӣ ва бо такя бар виҷдону имони яқин фазои муносиби зист ва муҳити бози сиёсию иҷтимоӣ ва фарҳангиро дар кишвар муҳайё сохтанд. Илова ба сифатҳои волои шахсӣ ва ахлоқи миллию мардумӣ - маҳорат, матонат, ҳиммат, ҷасорат, садоқат, фазилат, шарофат, масъулият, адолат, самимият ва муҳаббат ба миллат ва марзу буми аҷдодӣ, ки Эмомалӣ Раҳмон таҷассумгари он буданд, имкон дод, ки муҳимтарин дастоварди башарӣ - сулҳу субот, амнияту ҳамбастагӣ, ваҳдат ва оромиши миллию мардумӣ дар минтақа фароҳам оварда шавад. Нақши Иҷлосияи тақдирсозро дар баҳамоии мардумӣ, созиши тарафҳои даргир, тақвияти Истиқлолияти давлатӣ ва рушди давлатдории навини миллӣ муҳим арзёбӣ карда, Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 20 апрели соли 2012,  ироа доштанд: «Маҳз ба шарофати ин рӯйдоди муҳими таърихӣ мо тавонистем, ки аркони давлатдорӣ ва шохаҳои фалаҷшудаи ҳокимиятро дар мамлакат барқарор гардонда, пояҳои Истиқлолияти давлатии Тоҷикистонро қавӣ намоем. Муҳимтар аз ҳама ин аст, ки дар Ватани азизамон ваҳдати миллӣ, сулҳи пойдору суботи сиёсиву иҷтимоӣ ва фазои озоди бунёдкориву созандагӣ фароҳам оварда шуд».
Танҳо ҳамин иқдоми ҳадафмандона ва пайгиронаи Сарвари давлат, ки тамомияти арзию ҳудудӣ ва ризоияту ҳамдигарфаҳмии миллиро тавассути сулҳу ваҳдат таъмин намуд, басанда аст то номашон дар таърихи ватанӣ ва ҷаҳонӣ абадан сабт гардад.
Дастовардҳое, ки имрӯз ба сифати арзишҳои миллию давлатдорӣ эътироф шуда, Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар арсаи байналмилалӣ муаррифӣ месозанд, дар заминаи татбиқи ғояҳои олии Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ ба даст омадаанд. Истиқлолияти сиёсӣ ва давлатӣ, ки арзиши олии инсонӣ маҳсуб ёфта, тайи ин солҳо мардуми шарифи Тоҷикистонро ҳамсафарӣ мекунад, дар натиҷаи амалӣ гардидани барнома ва стратегияҳои ин иҷлосияи таърихӣ побарҷо мондааст. Ба қавли Эмомалӣ Раҳмон: «Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ бо тақозои таърих на танҳо тифли дар гаҳвора будаи Истиқлолиятро наҷот дод, балки тақдири ояндаи онро муайян сохт ва Тоҷикистони соҳибистиқлолро ба сӯйи ҷомеаи мутамаддин ва арзишҳои волои башарӣ ҳидоят намуд». Аз ин ҷост, ки ба таври бояду шояд шинохтан ва қадр намудани арзишҳои сиёсӣ, маданӣ ва давлатдории миллӣ, ки натиҷаи ҳамин Иҷлосияи сарнавиштсози Шӯрои Олӣ ба ҳисоб рафта, минбаъд масири сохтмони давлати миллиро дар марҳалаи нави таърихӣ таъйин кардааст, вазифаи ҳар фарди солимақли ҷомеа мебошад.
Албатта, давлатдорӣ ва мудирияти сиёсӣ кори ҳар кас нест, чуноне ки як зумра назарияпардозони дохилию хориҷӣ мепиндоранд. Ба дараҷаи пешвои сиёсӣ ва ниҳоят ба лидери миллӣ сабзидан маҳорат, таҷриба, сиёсат ва ҷуръату масъулияти фавқулодаро тақозо менамояд. Раҳонидани Тоҷикистон аз вартаи ҷанги шаҳрвандӣ, наҷоти марзу буми миллӣ аз нобудию завол, хунсо кардани нақшаҳои шуми бозигарони сиёсии минтақавӣ ва берунӣ, барқарор кардани хоҷагии халқи ҷумҳурӣ, ки дар ҳоли пора гаштан ва нобудӣ қарор дошт, сохтани давлати миллӣ ва побарҷо кардани сиёсати миллӣ ва соири иқдомоте, ки Эмомалӣ Раҳмон тӯли раҳбарӣ - аз Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ шурӯъ карда, то ба имрӯз анҷом медиҳанд, барҳақ мақоми шоистаи «лидери сиёсӣ»-ро ба он кас ато фармудааст.
Фарҳод РАҲИМӢ,
президенти Академияи илмҳои
Ҷумҳурии Тоҷикистон, академик


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 14.11.2017    №: 232    Мутолиа карданд: 1105

18.03.2019


ГРАНД СЛЕМИ ЕКАТЕРИНБУРГ. Беҳрӯз мақоми сеюмро гирифт

Tesla дар Қазоқистон нуқтаҳои нерудиҳӣ месозад

Аз фурӯравии биноҳо дар Чин 10 нафар ҷон бохт

Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё дар фикри бунёди биржаи меҳнат шуд

Сиёсатмадори олмонӣ лағви таҳримоти зиддирусиро зарур мешуморад

Ҷаҳон дар як сатр

13.03.2019


Парвиз Давлатзода бо Чэн Гуопин вохӯрд

Имконияти таҳсил дар ДДУК тавсеа меёбад

Маҷмааи меъмории рамзи «Истиқлолият ва Озодӣ» интихоб гардид

06.03.2019


Назорати фаъолияти ширкатҳои букмекирӣ пурзӯр мешавад

Бунёди маҷмааи корхонаҳои нассоҷӣ дар назар аст

Форуми якуми иттилоотонии ҷомеаи шаҳрвандӣ баргузор мегардад

ҶОМИ "ФФТ" "Истиқлол" бори панҷум онро соҳиб шуд

Варзишгарони тоҷик 5 медал ба даст оварданд

Ҷаҳон дар як сатр

Нилуфар Рофиева дар озмуни нозанинҳои Россия ғолиб омад

Лондон муносибаташро бо Москва ба эътидол овардан мехоҳад

Покистон ба гуфтушунид бо Ҳиндустон шурӯъ мекунад

Андешаи Лукашенко оид ба яхи обнашудаи муносибот бо Иттиҳоди Аврупо

Соли 2019 ду ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт супурда мешавад

05.03.2019


СУҒД. Авлавият ба кишти картошка

04.03.2019


Хуҷанд ба даҳгонаи шаҳрҳои беҳтарини сайёҳӣ ворид гардид

Сертификати армуғони сайёҳӣ таъсис ёфт

ҶОМИ "ФФТ". "Истиқлол" ва "Кӯктош" дар финал

Осиёи Марказӣ. Камтарин теъдоди маҳбусон дар Тоҷикистон аст

Москва ва Вашингтон нархи раводидро арзон карданд

Қазоқистон ба воридоти меваю сабзавоти Қирғизистон роҳ мекушояд

Лавров: «Вазъият дар Сурия ба эътидол омад»

Ҳалокати 29 нафар аз обхезӣ дар ҷануби Афғонистон

Ҷаҳон дар як сатр

01.03.2019


ФУТБОЛ. «Хуҷанд» бо «Аҳал» мубориза мебарад

Бори нахуст дар таърих якбора ду зан ба кайҳони кушод мебароянд

Пекин дар фикри эъмори Девори бузурги чинӣ шуд

Испания солимтарин кишвари дунё эътироф гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед