logo

фарҳанг

ТАРҶУМА ВА ТАРҶУМОНӢ. ЧАНД ПАҲЛУИ ЯК ПРОБЛЕМА

Баъди соҳибистиқлол шудани Тоҷикистон дар кишварамон пайваста сафоратхонаву консулгариҳо, созмонҳои байналхалқиву байнидавлатӣ, бонкҳою муассисаҳои гуногун ба фаъолият шурӯъ намуданд, ки ҳамаи онҳо ба заҳмати тарҷумон эҳтиёҷ доранд. Ҷомеаи имрӯзаи моро бидуни фаъолияти тарҷумонҳои соҳаҳои мухталиф тасаввур кардан мушкил аст. Бо мақсади рӯшанӣ андохтан ба паҳлуҳои гуногуни мавзӯи мазкур суҳбате доштем бо Абдурашид Самадов, номзади илмҳои филология, пажӯҳишгари масъалаҳои тарҷума.
Бино ба гуфтаи ӯ, тарҷума, назарияи он ва тарҷумонӣ дар ҷаҳони мутамаддин аз муҳимтарин бахшҳои соҳаҳои иҷтимоиву сиёсии кишварҳои дунё, ба ҳисоб меравад. Қариб дар ҳар муассисаю идора ва созмонҳо дар шароити кунунӣ зарур мешавад, ки ин ё он санадро аз як забон ба забони дигар тарҷума ва нашр намоянд. Дар ин росто, қайд кардан зарур аст, ки дар факултетҳо ва мактабҳои олие, ки тарҷумон омода мекунанд, на ҳамаи шароит барои донишҷӯён муҳайёст. Тарҷумаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ аксар маврид иштибоҳҳои ҷузъиву куллӣ доранд ва ин, албатта, ислоҳ ва чораандешиҳои ногузирро мехоҳад. Аз ин рӯ, дастгирӣ намудани тарҷумонҳо ва бо маводи пажӯҳишиву назарӣ таъмин кардани онҳо саривақтист.
- Ду ҷанбаи муҳими тарҷума, ки аҳамияти бузурги давлатӣ дорад, тарҷумаи ҳамзамон (паиҳам) ва тарҷумаи низомӣ (ҳарбӣ) мебошад. Тарҷумаи ҳамзамон он аст, ки тарҷумон суханронии намояндаи расмии кишварҳои хориҷӣ ё ҳамватанони худро дар баробари маърӯзакунанда тарҷума мекунад. Дар ин маврид ҳарчанд, ки тарҷумон бо матни суханронӣ қаблан ошност, аммо баъзе руҷӯъҳо, гуфтугӯҳову таҳлилҳои берун аз маърӯза аз тарҷумон зиракӣ, дониш ва фонди неруманди луғавӣ мехоҳад. Зеро дар чорабиниҳои сатҳи баланд, ба монанди ҷаласаҳои марбут ба об мақсаду мароми соҳибзабонро пурра ва фаҳмо тарҷума кардани тарҷумон талаб карда мешавад, - изҳор дошт Абдурашид Самадов.
Номбурда таъкид мекунад, ки тарҷумаи низомӣ низ шароит ва мутахассисони ботаҷриба мехоҳад. Мақомоти қудратӣ ҳамчун рукни асосии давлат бояд ба ин ҷиҳати масъала аҳамияти аввалиндараҷа диҳад. Дар ин замони зудтағйирёбанда ва саршор аз мухолифатҳои гуногун тарҷумаи матнҳои низомӣ, санадҳои ҳарбӣ ва характери ҳарбию сиёсӣ дошта бисёр зарур аст.
Аз таҳлилҳо бармеояд, ки барои соҳаи тарҷума адабиёт ва маводи зурурии таълимиву илмӣ басо кам интишор меёбанд. Як - ду маҷаллае, ба монанди «Адаб», «Навруста», «Фурӯғи тарҷума» чоп мешаванду мешуданд, ки дар онҳо аксар намунаҳои тарҷума ва зиндагиномаи тарҷумонҳои барҷаста нашр мешаванд. Аммо назарияи тарҷума ва тарҷумонӣ ба адабиёт ва як маҷаллаи алоҳидаи илмӣ сахт ниёз дорад.
Тарҷумаи осори бадеӣ низ аз масоили муҳимтарини фарҳанг буда, нақши онро Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар гуфтугӯи тамаддунҳо чунин таъкид дошта буданд: «Дар айни замон тарҷумаи бадеӣ омили муҳими таҳкими робитаҳои адабист. Бояд беҳтарин осори адабиёти ҷаҳонӣ ба тоҷикӣ тарҷума шавад ва асарҳои беҳтарини адабиёти мо ба забонҳои дигар баргардонда шаванд».
- Масъалаи дигар ин аст, ки аз забони асл қариб, ки тарҷума намекунем. Аксари баргардони асарҳо тавассути забони русӣ сурат мегиранд ва тарҷумонҳои ҷавон, ки дар риштаҳои забонҳои англисӣ, олмонӣ, фаронсавӣ, чинӣ, ҷопонӣ, куриёӣ, арабӣ таҳсил мекунанд, забони русиро маншаи кори хеш қарор медиҳанд. Чанде пеш аз дӯстони чинӣ паём гирифтам, ки кайҳо дар Чин «Антологияи адабиёти тоҷик» дар 18 ҷилд чоп шудааст. Аз ин кори муҳими илмиву фундаменталӣ, ки пажӯҳишгарони чинӣ дар бораи адабиёти мо кардаанд, на танҳо тарҷумонҳои ҷавон, балки мо олимони ҳамин соҳа иттилоъ надорем. Аз ин сабаб, ташкили ниҳоди махсуси давлатӣ вобаста ба тарҷума як амри воқеӣ ба назар мерасад, - мегӯяд Абдурашид Самадов.
Бузургмеҳри БАҲОДУР, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 27.11.2017    №: 243    Мутолиа карданд: 863

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед