logo

фарҳанг

ТАРҶУМА ВА ТАРҶУМОНӢ. ЧАНД ПАҲЛУИ ЯК ПРОБЛЕМА

Баъди соҳибистиқлол шудани Тоҷикистон дар кишварамон пайваста сафоратхонаву консулгариҳо, созмонҳои байналхалқиву байнидавлатӣ, бонкҳою муассисаҳои гуногун ба фаъолият шурӯъ намуданд, ки ҳамаи онҳо ба заҳмати тарҷумон эҳтиёҷ доранд. Ҷомеаи имрӯзаи моро бидуни фаъолияти тарҷумонҳои соҳаҳои мухталиф тасаввур кардан мушкил аст. Бо мақсади рӯшанӣ андохтан ба паҳлуҳои гуногуни мавзӯи мазкур суҳбате доштем бо Абдурашид Самадов, номзади илмҳои филология, пажӯҳишгари масъалаҳои тарҷума.
Бино ба гуфтаи ӯ, тарҷума, назарияи он ва тарҷумонӣ дар ҷаҳони мутамаддин аз муҳимтарин бахшҳои соҳаҳои иҷтимоиву сиёсии кишварҳои дунё, ба ҳисоб меравад. Қариб дар ҳар муассисаю идора ва созмонҳо дар шароити кунунӣ зарур мешавад, ки ин ё он санадро аз як забон ба забони дигар тарҷума ва нашр намоянд. Дар ин росто, қайд кардан зарур аст, ки дар факултетҳо ва мактабҳои олие, ки тарҷумон омода мекунанд, на ҳамаи шароит барои донишҷӯён муҳайёст. Тарҷумаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ аксар маврид иштибоҳҳои ҷузъиву куллӣ доранд ва ин, албатта, ислоҳ ва чораандешиҳои ногузирро мехоҳад. Аз ин рӯ, дастгирӣ намудани тарҷумонҳо ва бо маводи пажӯҳишиву назарӣ таъмин кардани онҳо саривақтист.
- Ду ҷанбаи муҳими тарҷума, ки аҳамияти бузурги давлатӣ дорад, тарҷумаи ҳамзамон (паиҳам) ва тарҷумаи низомӣ (ҳарбӣ) мебошад. Тарҷумаи ҳамзамон он аст, ки тарҷумон суханронии намояндаи расмии кишварҳои хориҷӣ ё ҳамватанони худро дар баробари маърӯзакунанда тарҷума мекунад. Дар ин маврид ҳарчанд, ки тарҷумон бо матни суханронӣ қаблан ошност, аммо баъзе руҷӯъҳо, гуфтугӯҳову таҳлилҳои берун аз маърӯза аз тарҷумон зиракӣ, дониш ва фонди неруманди луғавӣ мехоҳад. Зеро дар чорабиниҳои сатҳи баланд, ба монанди ҷаласаҳои марбут ба об мақсаду мароми соҳибзабонро пурра ва фаҳмо тарҷума кардани тарҷумон талаб карда мешавад, - изҳор дошт Абдурашид Самадов.
Номбурда таъкид мекунад, ки тарҷумаи низомӣ низ шароит ва мутахассисони ботаҷриба мехоҳад. Мақомоти қудратӣ ҳамчун рукни асосии давлат бояд ба ин ҷиҳати масъала аҳамияти аввалиндараҷа диҳад. Дар ин замони зудтағйирёбанда ва саршор аз мухолифатҳои гуногун тарҷумаи матнҳои низомӣ, санадҳои ҳарбӣ ва характери ҳарбию сиёсӣ дошта бисёр зарур аст.
Аз таҳлилҳо бармеояд, ки барои соҳаи тарҷума адабиёт ва маводи зурурии таълимиву илмӣ басо кам интишор меёбанд. Як - ду маҷаллае, ба монанди «Адаб», «Навруста», «Фурӯғи тарҷума» чоп мешаванду мешуданд, ки дар онҳо аксар намунаҳои тарҷума ва зиндагиномаи тарҷумонҳои барҷаста нашр мешаванд. Аммо назарияи тарҷума ва тарҷумонӣ ба адабиёт ва як маҷаллаи алоҳидаи илмӣ сахт ниёз дорад.
Тарҷумаи осори бадеӣ низ аз масоили муҳимтарини фарҳанг буда, нақши онро Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар гуфтугӯи тамаддунҳо чунин таъкид дошта буданд: «Дар айни замон тарҷумаи бадеӣ омили муҳими таҳкими робитаҳои адабист. Бояд беҳтарин осори адабиёти ҷаҳонӣ ба тоҷикӣ тарҷума шавад ва асарҳои беҳтарини адабиёти мо ба забонҳои дигар баргардонда шаванд».
- Масъалаи дигар ин аст, ки аз забони асл қариб, ки тарҷума намекунем. Аксари баргардони асарҳо тавассути забони русӣ сурат мегиранд ва тарҷумонҳои ҷавон, ки дар риштаҳои забонҳои англисӣ, олмонӣ, фаронсавӣ, чинӣ, ҷопонӣ, куриёӣ, арабӣ таҳсил мекунанд, забони русиро маншаи кори хеш қарор медиҳанд. Чанде пеш аз дӯстони чинӣ паём гирифтам, ки кайҳо дар Чин «Антологияи адабиёти тоҷик» дар 18 ҷилд чоп шудааст. Аз ин кори муҳими илмиву фундаменталӣ, ки пажӯҳишгарони чинӣ дар бораи адабиёти мо кардаанд, на танҳо тарҷумонҳои ҷавон, балки мо олимони ҳамин соҳа иттилоъ надорем. Аз ин сабаб, ташкили ниҳоди махсуси давлатӣ вобаста ба тарҷума як амри воқеӣ ба назар мерасад, - мегӯяд Абдурашид Самадов.
Бузургмеҳри БАҲОДУР, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 27.11.2017    №: 243    Мутолиа карданд: 1027

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров

GLOBE SOCCER AWARDS. Беҳтаринҳоро муайян кард

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Пекин музокироти тиҷоратии ИМА ва Чин мегузарад

Эрдуғон пирӯзӣ бар террористони «Давлати исломӣ» - ро эълом дошт

Разведкаи Сурия дар ҳафт сол 80 саркардаи исломиро нест кард

Сарвари ҶХД Корея ба Чин бо ташрифи серӯза омад

Танзими нархи дорудар Қазоқистон

04.01.2019


Парвози чартерӣ дар масири Душанбе - Шарм-уш-шайх

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Ҳалокати зани тоҷик ва се фарзандаш дар Магнитогорск

Ваколати нави намояндаи Тоҷикистон дар СҲШ

Аз Сурия баромадани артиши амрикоӣ оғоз ёфт

Зонди чинии "Чанъэ-4" дар Моҳ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед