logo

фарҳанг

ТАРҶУМА ВА ТАРҶУМОНӢ. ЧАНД ПАҲЛУИ ЯК ПРОБЛЕМА

Баъди соҳибистиқлол шудани Тоҷикистон дар кишварамон пайваста сафоратхонаву консулгариҳо, созмонҳои байналхалқиву байнидавлатӣ, бонкҳою муассисаҳои гуногун ба фаъолият шурӯъ намуданд, ки ҳамаи онҳо ба заҳмати тарҷумон эҳтиёҷ доранд. Ҷомеаи имрӯзаи моро бидуни фаъолияти тарҷумонҳои соҳаҳои мухталиф тасаввур кардан мушкил аст. Бо мақсади рӯшанӣ андохтан ба паҳлуҳои гуногуни мавзӯи мазкур суҳбате доштем бо Абдурашид Самадов, номзади илмҳои филология, пажӯҳишгари масъалаҳои тарҷума.
Бино ба гуфтаи ӯ, тарҷума, назарияи он ва тарҷумонӣ дар ҷаҳони мутамаддин аз муҳимтарин бахшҳои соҳаҳои иҷтимоиву сиёсии кишварҳои дунё, ба ҳисоб меравад. Қариб дар ҳар муассисаю идора ва созмонҳо дар шароити кунунӣ зарур мешавад, ки ин ё он санадро аз як забон ба забони дигар тарҷума ва нашр намоянд. Дар ин росто, қайд кардан зарур аст, ки дар факултетҳо ва мактабҳои олие, ки тарҷумон омода мекунанд, на ҳамаи шароит барои донишҷӯён муҳайёст. Тарҷумаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ аксар маврид иштибоҳҳои ҷузъиву куллӣ доранд ва ин, албатта, ислоҳ ва чораандешиҳои ногузирро мехоҳад. Аз ин рӯ, дастгирӣ намудани тарҷумонҳо ва бо маводи пажӯҳишиву назарӣ таъмин кардани онҳо саривақтист.
- Ду ҷанбаи муҳими тарҷума, ки аҳамияти бузурги давлатӣ дорад, тарҷумаи ҳамзамон (паиҳам) ва тарҷумаи низомӣ (ҳарбӣ) мебошад. Тарҷумаи ҳамзамон он аст, ки тарҷумон суханронии намояндаи расмии кишварҳои хориҷӣ ё ҳамватанони худро дар баробари маърӯзакунанда тарҷума мекунад. Дар ин маврид ҳарчанд, ки тарҷумон бо матни суханронӣ қаблан ошност, аммо баъзе руҷӯъҳо, гуфтугӯҳову таҳлилҳои берун аз маърӯза аз тарҷумон зиракӣ, дониш ва фонди неруманди луғавӣ мехоҳад. Зеро дар чорабиниҳои сатҳи баланд, ба монанди ҷаласаҳои марбут ба об мақсаду мароми соҳибзабонро пурра ва фаҳмо тарҷума кардани тарҷумон талаб карда мешавад, - изҳор дошт Абдурашид Самадов.
Номбурда таъкид мекунад, ки тарҷумаи низомӣ низ шароит ва мутахассисони ботаҷриба мехоҳад. Мақомоти қудратӣ ҳамчун рукни асосии давлат бояд ба ин ҷиҳати масъала аҳамияти аввалиндараҷа диҳад. Дар ин замони зудтағйирёбанда ва саршор аз мухолифатҳои гуногун тарҷумаи матнҳои низомӣ, санадҳои ҳарбӣ ва характери ҳарбию сиёсӣ дошта бисёр зарур аст.
Аз таҳлилҳо бармеояд, ки барои соҳаи тарҷума адабиёт ва маводи зурурии таълимиву илмӣ басо кам интишор меёбанд. Як - ду маҷаллае, ба монанди «Адаб», «Навруста», «Фурӯғи тарҷума» чоп мешаванду мешуданд, ки дар онҳо аксар намунаҳои тарҷума ва зиндагиномаи тарҷумонҳои барҷаста нашр мешаванд. Аммо назарияи тарҷума ва тарҷумонӣ ба адабиёт ва як маҷаллаи алоҳидаи илмӣ сахт ниёз дорад.
Тарҷумаи осори бадеӣ низ аз масоили муҳимтарини фарҳанг буда, нақши онро Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар гуфтугӯи тамаддунҳо чунин таъкид дошта буданд: «Дар айни замон тарҷумаи бадеӣ омили муҳими таҳкими робитаҳои адабист. Бояд беҳтарин осори адабиёти ҷаҳонӣ ба тоҷикӣ тарҷума шавад ва асарҳои беҳтарини адабиёти мо ба забонҳои дигар баргардонда шаванд».
- Масъалаи дигар ин аст, ки аз забони асл қариб, ки тарҷума намекунем. Аксари баргардони асарҳо тавассути забони русӣ сурат мегиранд ва тарҷумонҳои ҷавон, ки дар риштаҳои забонҳои англисӣ, олмонӣ, фаронсавӣ, чинӣ, ҷопонӣ, куриёӣ, арабӣ таҳсил мекунанд, забони русиро маншаи кори хеш қарор медиҳанд. Чанде пеш аз дӯстони чинӣ паём гирифтам, ки кайҳо дар Чин «Антологияи адабиёти тоҷик» дар 18 ҷилд чоп шудааст. Аз ин кори муҳими илмиву фундаменталӣ, ки пажӯҳишгарони чинӣ дар бораи адабиёти мо кардаанд, на танҳо тарҷумонҳои ҷавон, балки мо олимони ҳамин соҳа иттилоъ надорем. Аз ин сабаб, ташкили ниҳоди махсуси давлатӣ вобаста ба тарҷума як амри воқеӣ ба назар мерасад, - мегӯяд Абдурашид Самадов.
Бузургмеҳри БАҲОДУР, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 27.11.2017    №: 243    Мутолиа карданд: 938

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад

ЭКСПО дар Шанхай: шартномаҳо ба маблағи қариб $60 миллиард ба тасвиб расиданд

Сӯхтори ҷангал дар Калифорния боиси ҳалокати 25 нафар гашт

Ҷаҳон дар як сатр

ВАХШ. Суратҳисоби бонкӣ барои ятимон

ОЛИМПИАДАИ “GENIUSKIDS – 2018” 35 медали хонандагони тоҷик

САМБО. Хушқадам Хусравов – қаҳрамони ҷаҳон

09.11.2018


Ҳамоишҳои ҷавонон бахшида ба Рӯзи Президент

Баррасии масоили рушди ҳамкориҳо

Мулоқоти Юсуф Раҳмон бо Кристофер Рэй


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед