logo

фарҳанг

БАЛХВОН АСТ БАЛҶУВОН!

Бидуни шак, дар бораи Балҷувон ҳамчун ноҳия дар Тоҷикистони азиз аксари мардум огаҳӣ дорад, вале насли худогоҳу бедордили тоҷик, ҳамчунин, аз таъриху фарҳанг ва шахсиятҳои баору нанги ин минтақаи ёдгор аз ниёгони соҳибдиёр воқиф аст.

Хоҳишмандон маълумоти заруриро оид ба ноҳияи Балҷувон, бо истифода аз технологияи муосир, аз сомонаи интернетии Википедия пайдо карда метавонанд. Онҷо дар бораи таъсисёбии Балҷувон – яке аз ноҳияҳои аввалин дар байни ноҳияҳои Хатлонзамин (23 - юми ноябри соли 1930), барҳамхӯрии он (15 - уми ноябри соли 1954) дар замони шӯравӣ ва дубора таъсис ёфтанаш дар даврони истиқлолият (2 - юми феврали соли 1996) зикр шудааст. Ҳамчунин, дар хусуси он, ки ин сарзамин дар гузашта дар ҳудуди Бохтар (ё Балх, аз номи маркази он – шаҳри Балх) ҷойгир буд, қайд гаштааст. Омӯзиши маълумотҳо оид ба ҳудуди Бохтар, ки дар ду соҳили (чапу рост) рӯди Омӯ (Амӯдарё) қарор дошт, иловатан собит месозад, ки ҳудуди шимолии (соҳили рост) Бохтар қисмати ҷанубу ғарби Тоҷикистон бо фарогирии шаҳри Душанбе, ҳамчунин, минтақаҳои ҷанубии Ӯзбекистонро дар бар мегирифт. Яъне, дар гузашта, дар ҳудуди Балх будани сарзамини Балҷувон мусаллам асту мавриди баҳс буда наметавонад. 
Дар ҳамин сарчашмаи интернетӣ иттилоот оид ба этимологияи номи Балҷувон низ мавҷуд аст, ки бар ривоятҳои халқӣ ва андешаи бархе аз муҳаққиқин ва донишмандони кишвар асос ёфтааст. Аз ҷумла, дар хусуси ташаккул ёфтани калимаи «Балҷувон» аз ду вожа: «Бале» ва «Ҷавон» (ба қавли мардуми таҳҷоӣ ва куҳансолон) ва дар бораи ақидаи муҳаққиқон перомуни вожаи «Балхиён», ки «Балҷувон» гӯё шакли вайроншудаи он бошад, андешаҳо ҷой доранд.
Ҳадафи инҷониб ҳам аз навиштани матлаби мазкур муайян намудани этимология ё пайдоиши вожаи «Балҷувон» аст, ки шояд бо ибрози андешаҳо ва таҳқиқу пажӯҳиши муҳаққиқон ва муаррихону донишмандон рӯзе имкони васл ба асл даст медиҳад. Ба қавли Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ: «Ақлҳо мар ақлро ёрӣ диҳад». Аз ин рӯ, хулосаи андешаҳоямро перомуни ин масъала, ки ба ду мабдаъ асос ёфтаанд, мехоҳам пешниҳод намоям:
1. Мардуми таҳҷоӣ дар ноҳияи Балҷувон ва гирду атрофи он ва қисман дар дигар ноҳияҳои Тоҷикистон медонанд, ки як қисми мардуми ин минтақа, алалхусус Ҷамоати Сари Хосорро бо лақаби «сарҳадӣ» унвон (ном) мебаранд. Эҳтимол касе гумон кунад, ки ин чӣ аҳамият дорад. Аҳамияти ин дар он аст, ки мардуми сарҳадӣ посбон ё нигаҳбони сарҳади мулке мебошад. Сарчашмаҳо аз мавҷудияти қалъаҳои зиёд дар Балҷувон, аз қабили Қалъаи Тӯпхона (асрҳои 1-6 то милод), Қалъаи Чорбоғ (асрҳои миёна), Қалъаи Турк (асрҳои 12 - 13), Қалъаи Мир (асрҳои 16 - 19), Қалъаи Дектур (асрҳои 18 - 19) ва ғайра дарак медиҳанд. Қалъаи Тӯпхона бояд мавриди таваҷҷуҳи хос бошад, зеро мавҷудияти қалъа ё хонаи махсус барои тӯпҳо – олоти ҷангӣ дар ин минтақа нишонаи дар сарҳад будани он ва сарҳадӣ, яъне посбону нигаҳбони мулки Балх будани мардумаш метавонад, бошад. Аз ин нуқтаи назар, имкон дорад, ки ин сарзаминро бо мардумаш «Балхбон» ном мебурданд.
2. Вожаҳои Балҷувон ва Балҷвон бо хати арабиасоси тоҷикӣ  як тарзи навишт доранд. Агар дар ин калимаи бо хати ниёгон навишташуда танҳо нуқтаи ҳарфи ҷ (ҷим) – ро аз пойин ба боло баред, бо тағйир ёфтани ҳарфи ҷ (ҷим) ба х (хе) калимаи дигар – Балхвон ҳосил мешавад.
Ба гумони ғолиб, вожаи «Балҷвон» шакли вайроншудаи «Балхвон» буда, он дар навбати худ  шакли лаҳҷавии «Балхбон» аст. Ба ҳамин тартиб Балхбон Балхвон талаффуз шуда, дар навишти ниёгон Балҷвон ва ҳини баргардондан ба хати кириллӣ Балҷувон гаштааст.
Бо назардошти матлаби мазкур банда вожаи «Балҷувон»-ро ба «Балхвон» мансуб дониста, ин сарзамину мардуми меҳанпарасташро ҳанӯз ҳам нигаҳбони Балх – Ватани аҷдодии тоҷикон ва Ватани ҳозираи эшон – Тоҷикистон меҳисобам.
Умедворам, ки дар оянда атрофи ин матлаб андешаҳову пешниҳодҳои рӯшане баён ва гомҳои бардоштанӣ аён хоҳанд гашт.
Абдумумин МУРОДИЁН,
сардори раёсати марҳилаи
назоратии Суди Олӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.12.2017    №: 256    Мутолиа карданд: 1316

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд

КОРРУПСИЯ. 2047 ҷиноят ошкор гардид

САНОАТ. Беш аз 10 миллиард сомонӣ маҳсулот содирот шуд

САРМОЯИ МУСТАҚИМ. Воридот дар ҳоли афзоиш аст

ОБ. Таъминоти аҳолӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

АВҶИ ОБОДКОРИҲО ДАР ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА

12.02.2019


АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО АЗ КАШФИЁТИ НАВ ТО САНОАТИ ДОРУСОЗӢ

КӮЛОБ. Содироти 825 тонна маҳсулоти кишоварзӣ

ДАНҒАРА. Саноатикунонӣ вусъат мегирад

ФУРУДГОҲҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ. Сатҳи хизматрасонӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДК. Авлавият ба сатҳи касбият ва таълим

САДА. Тантанаи ҷашни миллӣ дар ноҳияи Шамсиддини Шоҳин

11.02.2019


ВАЗОРАТИ ФАРҲАНГ. 2018 - соли муваффақиятҳо буд

КУМИТАИ РУШДИ САЙЁҲӢ. Беш аз 1 миллион сайёҳ ба Тоҷикистон омад

МТС. Ҳамкориҳо бо Ӯзбекистон густариш меёбанд

ВМКБ. Гумрукчиён ба буҷет 16,9 миллион сомонӣ ворид карданд

ҲИСОР. Саҳми назарраси соҳибкорон дар ободонии шаҳр

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулот ба 1 миллиард сомонӣ расид

ВАРЗОБ. Таваҷҷуҳи сайёҳон ба нуқтаҳои истироҳатӣ афзудааст

08.02.2019


Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолӣ. Музди миёнаи меҳнат - 1220 сомонӣ

КУМИТАИ ТЕЛЕВИЗИОН ВА РАДИО. Сифати кори шабакаҳо беҳтар мешавад

КҲФМГ. Офатҳои табиат 34 миллион самонӣ хисорот овард

Саноатикунонӣ дар Шаҳринав

Меъёри бозтамвил ба 14 дарсад поён фаромад

ШАҲРИ ВАҲДАТ. Иҷрои барзиёди андози иҷтимоӣ

ТАНЗИМ. Қонуншиканӣ коҳиш ёфтааст

СОҲИЛ. Корҳои мустаҳкамсозӣ вусъат меёбанд

ДДСТДТ. Авлавият ба рушди ҳунарҳои мардумӣ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед