logo

фарҳанг

БАЛХВОН АСТ БАЛҶУВОН!

Бидуни шак, дар бораи Балҷувон ҳамчун ноҳия дар Тоҷикистони азиз аксари мардум огаҳӣ дорад, вале насли худогоҳу бедордили тоҷик, ҳамчунин, аз таъриху фарҳанг ва шахсиятҳои баору нанги ин минтақаи ёдгор аз ниёгони соҳибдиёр воқиф аст.

Хоҳишмандон маълумоти заруриро оид ба ноҳияи Балҷувон, бо истифода аз технологияи муосир, аз сомонаи интернетии Википедия пайдо карда метавонанд. Онҷо дар бораи таъсисёбии Балҷувон – яке аз ноҳияҳои аввалин дар байни ноҳияҳои Хатлонзамин (23 - юми ноябри соли 1930), барҳамхӯрии он (15 - уми ноябри соли 1954) дар замони шӯравӣ ва дубора таъсис ёфтанаш дар даврони истиқлолият (2 - юми феврали соли 1996) зикр шудааст. Ҳамчунин, дар хусуси он, ки ин сарзамин дар гузашта дар ҳудуди Бохтар (ё Балх, аз номи маркази он – шаҳри Балх) ҷойгир буд, қайд гаштааст. Омӯзиши маълумотҳо оид ба ҳудуди Бохтар, ки дар ду соҳили (чапу рост) рӯди Омӯ (Амӯдарё) қарор дошт, иловатан собит месозад, ки ҳудуди шимолии (соҳили рост) Бохтар қисмати ҷанубу ғарби Тоҷикистон бо фарогирии шаҳри Душанбе, ҳамчунин, минтақаҳои ҷанубии Ӯзбекистонро дар бар мегирифт. Яъне, дар гузашта, дар ҳудуди Балх будани сарзамини Балҷувон мусаллам асту мавриди баҳс буда наметавонад. 
Дар ҳамин сарчашмаи интернетӣ иттилоот оид ба этимологияи номи Балҷувон низ мавҷуд аст, ки бар ривоятҳои халқӣ ва андешаи бархе аз муҳаққиқин ва донишмандони кишвар асос ёфтааст. Аз ҷумла, дар хусуси ташаккул ёфтани калимаи «Балҷувон» аз ду вожа: «Бале» ва «Ҷавон» (ба қавли мардуми таҳҷоӣ ва куҳансолон) ва дар бораи ақидаи муҳаққиқон перомуни вожаи «Балхиён», ки «Балҷувон» гӯё шакли вайроншудаи он бошад, андешаҳо ҷой доранд.
Ҳадафи инҷониб ҳам аз навиштани матлаби мазкур муайян намудани этимология ё пайдоиши вожаи «Балҷувон» аст, ки шояд бо ибрози андешаҳо ва таҳқиқу пажӯҳиши муҳаққиқон ва муаррихону донишмандон рӯзе имкони васл ба асл даст медиҳад. Ба қавли Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ: «Ақлҳо мар ақлро ёрӣ диҳад». Аз ин рӯ, хулосаи андешаҳоямро перомуни ин масъала, ки ба ду мабдаъ асос ёфтаанд, мехоҳам пешниҳод намоям:
1. Мардуми таҳҷоӣ дар ноҳияи Балҷувон ва гирду атрофи он ва қисман дар дигар ноҳияҳои Тоҷикистон медонанд, ки як қисми мардуми ин минтақа, алалхусус Ҷамоати Сари Хосорро бо лақаби «сарҳадӣ» унвон (ном) мебаранд. Эҳтимол касе гумон кунад, ки ин чӣ аҳамият дорад. Аҳамияти ин дар он аст, ки мардуми сарҳадӣ посбон ё нигаҳбони сарҳади мулке мебошад. Сарчашмаҳо аз мавҷудияти қалъаҳои зиёд дар Балҷувон, аз қабили Қалъаи Тӯпхона (асрҳои 1-6 то милод), Қалъаи Чорбоғ (асрҳои миёна), Қалъаи Турк (асрҳои 12 - 13), Қалъаи Мир (асрҳои 16 - 19), Қалъаи Дектур (асрҳои 18 - 19) ва ғайра дарак медиҳанд. Қалъаи Тӯпхона бояд мавриди таваҷҷуҳи хос бошад, зеро мавҷудияти қалъа ё хонаи махсус барои тӯпҳо – олоти ҷангӣ дар ин минтақа нишонаи дар сарҳад будани он ва сарҳадӣ, яъне посбону нигаҳбони мулки Балх будани мардумаш метавонад, бошад. Аз ин нуқтаи назар, имкон дорад, ки ин сарзаминро бо мардумаш «Балхбон» ном мебурданд.
2. Вожаҳои Балҷувон ва Балҷвон бо хати арабиасоси тоҷикӣ  як тарзи навишт доранд. Агар дар ин калимаи бо хати ниёгон навишташуда танҳо нуқтаи ҳарфи ҷ (ҷим) – ро аз пойин ба боло баред, бо тағйир ёфтани ҳарфи ҷ (ҷим) ба х (хе) калимаи дигар – Балхвон ҳосил мешавад.
Ба гумони ғолиб, вожаи «Балҷвон» шакли вайроншудаи «Балхвон» буда, он дар навбати худ  шакли лаҳҷавии «Балхбон» аст. Ба ҳамин тартиб Балхбон Балхвон талаффуз шуда, дар навишти ниёгон Балҷвон ва ҳини баргардондан ба хати кириллӣ Балҷувон гаштааст.
Бо назардошти матлаби мазкур банда вожаи «Балҷувон»-ро ба «Балхвон» мансуб дониста, ин сарзамину мардуми меҳанпарасташро ҳанӯз ҳам нигаҳбони Балх – Ватани аҷдодии тоҷикон ва Ватани ҳозираи эшон – Тоҷикистон меҳисобам.
Умедворам, ки дар оянда атрофи ин матлаб андешаҳову пешниҳодҳои рӯшане баён ва гомҳои бардоштанӣ аён хоҳанд гашт.
Абдумумин МУРОДИЁН,
сардори раёсати марҳилаи
назоратии Суди Олӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.12.2017    №: 256    Мутолиа карданд: 1643
04.06.2020


ОБОДКОРИҲОИ БЕҚИЁС ДАР ТОҶИКОБОД

ЁРИИ ХАЙРИЯВӢ БАҲРИ ПЕШГИРИИ КОРОНАВИРУС

ФУТБОЛ. ҶАЛИЛОВҲО МЕХОҲАНД ҲАМЕША ДАР САФИ ПЕШ БОШАНД

КОРОНАВИРУС ДАР ИТАЛИЯ: БЕШ АЗ ЯК МОҲ ИНҶОНИБ СИРОЯТЁБӢ КАМ МЕШАВАД

ДАР КРЕМЛ БА ХОҲИШИ БО РОССИЯ СОЗИШНОМАИ ЯДРОӢ БАСТАНИ ТРАМП БАҲО ДОДАНД

ТРАМП ҶОНИБДОРИ ҲУЗУРИ ПУТИН ДАР G7

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

02.06.2020


ХАБАРИ ФАВРӢ. БОЗ БЕШ АЗ 200 БЕМОР АЗ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТ

МУБОРИЗА БО COVID-19. КОРМАНДОНИ АНМН БА СУРАТҲИСОБИ МАХСУС 50 000 ГУЗАРОНДАНД

ХУҶАНД. ТАШХИСГОҲИ НАВИ ВИРУСОЛОГӢ БУНЁД ГАРДИД

ХАТЛОН. СОҲИБКОРОН ТАДБИРҲОИ МУҲИМРО ТАТБИҚ МЕСОЗАНД

ВАРЗОБ. 112 ИНШООТИ ҶАШНӢ МАВРИДИ ИСТИФОДА ҚАРОР ГИРИФТ

КФО АВВАЛИН ОНЛАЙН-КОНФРОНСРО ДОИР МЕКУНАД

ДОРУИ ЗИДДИ COVID-19 ДАР БЕМОРХОНАҲОИ РОССИЯ 11 ИЮН ПАЙДО МЕШАВАД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

01.06.2020


ХУШХАБАР. ДАР ТОҶИКИСТОН БЕШ АЗ 2000 СИРОЯТЁФТА ШИФО ЁФТ

РОҶЕР ФЕДЕРЕР. ГАРОНАРЗИШТАРИН ВАРЗИШГАРИ САЙЁРА

29.05.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ COVID - 19 БОЗ 423 НАФАРИ ДИГАР ШИФО ЁФТ

28.05.2020


ТОҶИКИСТОН. БОЗ 385 НАФАР АЗ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТ

ВМКБ. ҲАМОВОЗӢ БА ИҚДОМИ НЕКИ ПЕШВОИ МУАЗЗАМИ МИЛЛАТ

ХИЗМАТИ ҲАРБӢ. НАҚШАИ ДАЪВАТ ПЕШ АЗ МУҲЛАТ ИҶРО ШУД

ВАРЗОБ. ҶОЙҲОИ КОРӢ БЕШТАР МЕГАРДАНД

БУНДЕСЛИГА. РАҚОБАТИ "БАВАРИЯ" БО "БОРУССИЯ" БАРОИ ПОЙГАИ ҚАҲРАМОНӢ

ШАҲРВАНДОНИ ТОҶИКИСТОН БО ПАРВОЗИ МАХСУС АЗ ДЕҲЛӢ ВА ДУБАЙ БА ВАТАН БАРМЕГАРДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

27.05.2020


436 НАФАРИ ДИГАР АЗ БЕМОРИИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

ҶАЛАСАИ ШӮРОИ ВАЗИРОНИ КОРҲОИ ХОРИҶИИ СААД

ТАҚВИЯТИ ҲАМКОРИҲОИ ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН ДАР МУБОРИЗА АЛАЙҲИ COVID – 19

ДАР РӮИ ҒИЗО ЗАРРАҲОИ COVID-19 НЕСТ!

НОҲИЯИ САНГВОР. МУБОРИЗА АЛАЙҲИ COVID-19 БО УСУЛИ “ХОНА БА ХОНА”

ТАШВИҚОТИ ҲИЗБИ ПЕШОҲАНГ ДАР ПАРТАВИ ҲИДОЯТИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ

ЛИГАИ ЧЕМПИОНҲО. МУАЛЛИФИ БЕҲТАРИН ГОЛ БЕҲТАРИН МУРАББӢ ШИНОХТА ШУД

ГАРМО МЕТАВОНАД СИРОЯТИ COVID-19-РО ДАР ӮЗБЕКИСТОН КОҲИШ ДИҲАД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

26.05.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ БЕМОРИИ COVID – 19 1395 НАФАР ШИФО ЁФТ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед