logo

фарҳанг

ҶАШНҲО БОЯД НАМОД ДОШТА БОШАНД

Таҳқиқот дар боби гоҳномаи ориёиҳо нишон медиҳад, ки дар қадим ду ҷашни муътабар буд:  Наврӯз, ки дар аввали моҳи тобистон ид мешуду сари сол аз тобистон  оғоз мегирифт ва ҷашни Меҳргон, ки дар оғози зимистон, дар даймоҳ. Ориёиҳои қадим ду фасли солро мешинохтанд – тобистонро бо номи Ҳама ва зимистонро бо номи Зана.
Баъдҳо, вақте кишоварзӣ пайдо шуд,  солро ба чор бахш тақсим намуда, Ҷашни Наврӯзро ба саршавии баҳор, Тиргонро ба аввали тобис-тон,  Меҳргонро ба аввали тирамоҳ  ва Садаро ба аввали зимистон овардаанд.  Бинобар ин, агар Наврӯз ҷашни оғози кишту кор бошад, пас Меҳргон ҷашни ҷамъоварии ҳосили рӯёндааст.
Меҳргон 16 - уми Меҳрмоҳ  бо шукӯҳу шаҳомат ҷашн гирифта мешуд ва  то 21 - ум Ромрӯз, яъне аз 21 сентябр то 21 октябр давом мекард.

Рӯзи Меҳру моҳи Меҳру ҷашни фаррух Меҳргон,
Меҳр бифзо, эй нигори Меҳрчеҳрай Меҳргон.
(Масъуд Саъди Салмон)

Дар ин  рӯз либоси фохири арғувонӣ мепӯшиданд ва шоҳон тоҷи мудаввари мушаъшаъ ба сар мегузоштанд, зеро Митра Худованди фурӯғ ва рӯшноӣ мебошад ва тоҷи мудаввари мушаъшаъ (шуълаафган) дорад.
Дар ин рӯз, ба  гуфтаи Страбон, галлаҳои аспони ориёӣ ба шоҳон ва бузургон тақдим мешуданд. Дар ин рӯз ҳамаи андозҳои давлатиро  ҷамъ менамуданд ва месупурданд. Шоҳ ба мардумони шоиста зару зевар медод. Туҳфаҳо қимат, нигинҳо тиллоӣ ё ашёҳо бо санги забарҷад буд. Санги забарҷадро Худованд гӯё дар ин рӯз офаридааст барои зиннати Меҳргон.
Зардушт фармудааст, ки тамоми рӯзҳои Меҳргон бузурганд, аз ин рӯ, шоҳони ориёӣ тамоми 30 рӯзи моҳро ид менамуданд. Ҳар панҷ рӯзро бар табақаҳои иҷтимоӣ тақсим мекарданд: панҷ рӯз ба шоҳзодагон, панҷ рӯз ба мӯбадон, панҷ рӯз ба барзгарон, панҷ рӯз ба бозаргонон, панҷ рӯз ба размиён, панҷ рӯз ба бузургон.
Азбаски фариштаи Меҳр ҳомии сулҳу салоҳ ва ваҳдат аст, дар ин моҳ шартномаҳои гуногун ба имзо мерасиданд. Дар ин моҳ дари маъбадҳои Меҳр пур аз арӯсу домод буд. Яъне дар маъбади Меҳр арӯс ва домод бо якдигар қасами садоқат, муҳаббат ва вафодориву оиладориро болои коғаз меоварданд ва мӯбад дар он муҳр мезад ва як нусхаӣ ба ҳар ду медоданд. Чунин шартнома дар байни ҳуҷҷатҳои аз кӯшки Абаргар (Муғ), бойгонии Деваштич мавҷуд аст ва дар он вазифаи занушавҳарӣ муфассал нақл мешавад. Хуб мебуд, ин суннат эҳё бишавад. Дар ақднома ҷаримаҳои гарон ба  аҳдшиканон сабт мешуд, аз ин рӯ, ҷудоишавӣ набуд.
Дигар суннати Меҳргон ҷамъбаст намудани дастовардҳои сол буд. Яъне як навъ ҳисоботи солона маҳсуб мешуд.
Барои ороиши дастархони Меҳргон ранги сурх, арғувониро авло донистаанд.  Хуб мебуд, ки либоси иди Меҳргон арғувонӣ, бо кулоҳи арғувонӣ бошад.  Ранги сурх хусусияти ин ҷашн мебошад ва бояд ба инобат гирифта шавад.
Дар ин ид ҳамаи мусобиқаҳои варзишӣ баргузор мешуданд ва дар ин хушиҳо ҳама иштироки фаъол доштанд. Беҳтар мебуд, агар дар ин хушиҳо мардум бештар дар майдон бошанд, на дар нишастгоҳҳо.
Аз рӯи таҳқиқоти таърихи ҷашнҳо маълум мегардад, ки дар ибтидо  онҳо тақвимӣ буданд, бо    гардиши Офтоб ва таъғирёбии фаслҳои сол  таъсис дода шудаанд. Бинобар ин, зарур аст, ки ҷашнҳо мувофиқи даромади фаслҳо баргузор шаванд.
Ҷашнҳо бояд намоди худро дошта бошанд, бинобар ин, намод таҷассуми хислатҳои табиати он ҷашнро ифода намояд. Азбаски Наврӯз рамзи равшанӣ, қувват гирифтани Офтоб мебошад, намоди он бояд “Офтоби нурпош” бошад. Дар оини Меҳргон ранги арғувонӣ сутуда мешавад, аз ин лиҳоз, “Тоҷи арғувонии шуоафган” мувофиқ аст.
Хулоса, ҷашнҳо мувофиқ ба талаботи замон бояд гузаронда шаванд. Дар бисёр ҷашнҳо мо мебинем, ки пиразанҳо пахтаро бо чӯб мезананд, чархаву дӯкресиро нишон медиҳанд. Кӯзаву мукиҳои куҳнаро ба намоиш мегузоранд. Ба ин анъанаҳо хотима бояд дод. Мо бояд дастовардҳои нави  замони худро ба намоиш гузорем.
Юсуфшоҳи  ЯЪҚУБШОҲ,
доктори илми таърих, бостоншинос


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.12.2017    №: 256    Мутолиа карданд: 259

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед