logo

фарҳанг

ҶАШНҲО БОЯД НАМОД ДОШТА БОШАНД

Таҳқиқот дар боби гоҳномаи ориёиҳо нишон медиҳад, ки дар қадим ду ҷашни муътабар буд:  Наврӯз, ки дар аввали моҳи тобистон ид мешуду сари сол аз тобистон  оғоз мегирифт ва ҷашни Меҳргон, ки дар оғози зимистон, дар даймоҳ. Ориёиҳои қадим ду фасли солро мешинохтанд – тобистонро бо номи Ҳама ва зимистонро бо номи Зана.
Баъдҳо, вақте кишоварзӣ пайдо шуд,  солро ба чор бахш тақсим намуда, Ҷашни Наврӯзро ба саршавии баҳор, Тиргонро ба аввали тобис-тон,  Меҳргонро ба аввали тирамоҳ  ва Садаро ба аввали зимистон овардаанд.  Бинобар ин, агар Наврӯз ҷашни оғози кишту кор бошад, пас Меҳргон ҷашни ҷамъоварии ҳосили рӯёндааст.
Меҳргон 16 - уми Меҳрмоҳ  бо шукӯҳу шаҳомат ҷашн гирифта мешуд ва  то 21 - ум Ромрӯз, яъне аз 21 сентябр то 21 октябр давом мекард.

Рӯзи Меҳру моҳи Меҳру ҷашни фаррух Меҳргон,
Меҳр бифзо, эй нигори Меҳрчеҳрай Меҳргон.
(Масъуд Саъди Салмон)

Дар ин  рӯз либоси фохири арғувонӣ мепӯшиданд ва шоҳон тоҷи мудаввари мушаъшаъ ба сар мегузоштанд, зеро Митра Худованди фурӯғ ва рӯшноӣ мебошад ва тоҷи мудаввари мушаъшаъ (шуълаафган) дорад.
Дар ин рӯз, ба  гуфтаи Страбон, галлаҳои аспони ориёӣ ба шоҳон ва бузургон тақдим мешуданд. Дар ин рӯз ҳамаи андозҳои давлатиро  ҷамъ менамуданд ва месупурданд. Шоҳ ба мардумони шоиста зару зевар медод. Туҳфаҳо қимат, нигинҳо тиллоӣ ё ашёҳо бо санги забарҷад буд. Санги забарҷадро Худованд гӯё дар ин рӯз офаридааст барои зиннати Меҳргон.
Зардушт фармудааст, ки тамоми рӯзҳои Меҳргон бузурганд, аз ин рӯ, шоҳони ориёӣ тамоми 30 рӯзи моҳро ид менамуданд. Ҳар панҷ рӯзро бар табақаҳои иҷтимоӣ тақсим мекарданд: панҷ рӯз ба шоҳзодагон, панҷ рӯз ба мӯбадон, панҷ рӯз ба барзгарон, панҷ рӯз ба бозаргонон, панҷ рӯз ба размиён, панҷ рӯз ба бузургон.
Азбаски фариштаи Меҳр ҳомии сулҳу салоҳ ва ваҳдат аст, дар ин моҳ шартномаҳои гуногун ба имзо мерасиданд. Дар ин моҳ дари маъбадҳои Меҳр пур аз арӯсу домод буд. Яъне дар маъбади Меҳр арӯс ва домод бо якдигар қасами садоқат, муҳаббат ва вафодориву оиладориро болои коғаз меоварданд ва мӯбад дар он муҳр мезад ва як нусхаӣ ба ҳар ду медоданд. Чунин шартнома дар байни ҳуҷҷатҳои аз кӯшки Абаргар (Муғ), бойгонии Деваштич мавҷуд аст ва дар он вазифаи занушавҳарӣ муфассал нақл мешавад. Хуб мебуд, ин суннат эҳё бишавад. Дар ақднома ҷаримаҳои гарон ба  аҳдшиканон сабт мешуд, аз ин рӯ, ҷудоишавӣ набуд.
Дигар суннати Меҳргон ҷамъбаст намудани дастовардҳои сол буд. Яъне як навъ ҳисоботи солона маҳсуб мешуд.
Барои ороиши дастархони Меҳргон ранги сурх, арғувониро авло донистаанд.  Хуб мебуд, ки либоси иди Меҳргон арғувонӣ, бо кулоҳи арғувонӣ бошад.  Ранги сурх хусусияти ин ҷашн мебошад ва бояд ба инобат гирифта шавад.
Дар ин ид ҳамаи мусобиқаҳои варзишӣ баргузор мешуданд ва дар ин хушиҳо ҳама иштироки фаъол доштанд. Беҳтар мебуд, агар дар ин хушиҳо мардум бештар дар майдон бошанд, на дар нишастгоҳҳо.
Аз рӯи таҳқиқоти таърихи ҷашнҳо маълум мегардад, ки дар ибтидо  онҳо тақвимӣ буданд, бо    гардиши Офтоб ва таъғирёбии фаслҳои сол  таъсис дода шудаанд. Бинобар ин, зарур аст, ки ҷашнҳо мувофиқи даромади фаслҳо баргузор шаванд.
Ҷашнҳо бояд намоди худро дошта бошанд, бинобар ин, намод таҷассуми хислатҳои табиати он ҷашнро ифода намояд. Азбаски Наврӯз рамзи равшанӣ, қувват гирифтани Офтоб мебошад, намоди он бояд “Офтоби нурпош” бошад. Дар оини Меҳргон ранги арғувонӣ сутуда мешавад, аз ин лиҳоз, “Тоҷи арғувонии шуоафган” мувофиқ аст.
Хулоса, ҷашнҳо мувофиқ ба талаботи замон бояд гузаронда шаванд. Дар бисёр ҷашнҳо мо мебинем, ки пиразанҳо пахтаро бо чӯб мезананд, чархаву дӯкресиро нишон медиҳанд. Кӯзаву мукиҳои куҳнаро ба намоиш мегузоранд. Ба ин анъанаҳо хотима бояд дод. Мо бояд дастовардҳои нави  замони худро ба намоиш гузорем.
Юсуфшоҳи  ЯЪҚУБШОҲ,
доктори илми таърих, бостоншинос


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.12.2017    №: 256    Мутолиа карданд: 483
04.06.2020


ОБОДКОРИҲОИ БЕҚИЁС ДАР ТОҶИКОБОД

ЁРИИ ХАЙРИЯВӢ БАҲРИ ПЕШГИРИИ КОРОНАВИРУС

ФУТБОЛ. ҶАЛИЛОВҲО МЕХОҲАНД ҲАМЕША ДАР САФИ ПЕШ БОШАНД

КОРОНАВИРУС ДАР ИТАЛИЯ: БЕШ АЗ ЯК МОҲ ИНҶОНИБ СИРОЯТЁБӢ КАМ МЕШАВАД

ДАР КРЕМЛ БА ХОҲИШИ БО РОССИЯ СОЗИШНОМАИ ЯДРОӢ БАСТАНИ ТРАМП БАҲО ДОДАНД

ТРАМП ҶОНИБДОРИ ҲУЗУРИ ПУТИН ДАР G7

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

02.06.2020


ХАБАРИ ФАВРӢ. БОЗ БЕШ АЗ 200 БЕМОР АЗ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТ

МУБОРИЗА БО COVID-19. КОРМАНДОНИ АНМН БА СУРАТҲИСОБИ МАХСУС 50 000 ГУЗАРОНДАНД

ХУҶАНД. ТАШХИСГОҲИ НАВИ ВИРУСОЛОГӢ БУНЁД ГАРДИД

ХАТЛОН. СОҲИБКОРОН ТАДБИРҲОИ МУҲИМРО ТАТБИҚ МЕСОЗАНД

ВАРЗОБ. 112 ИНШООТИ ҶАШНӢ МАВРИДИ ИСТИФОДА ҚАРОР ГИРИФТ

КФО АВВАЛИН ОНЛАЙН-КОНФРОНСРО ДОИР МЕКУНАД

ДОРУИ ЗИДДИ COVID-19 ДАР БЕМОРХОНАҲОИ РОССИЯ 11 ИЮН ПАЙДО МЕШАВАД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

01.06.2020


ХУШХАБАР. ДАР ТОҶИКИСТОН БЕШ АЗ 2000 СИРОЯТЁФТА ШИФО ЁФТ

РОҶЕР ФЕДЕРЕР. ГАРОНАРЗИШТАРИН ВАРЗИШГАРИ САЙЁРА

29.05.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ COVID - 19 БОЗ 423 НАФАРИ ДИГАР ШИФО ЁФТ

28.05.2020


ТОҶИКИСТОН. БОЗ 385 НАФАР АЗ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТ

ВМКБ. ҲАМОВОЗӢ БА ИҚДОМИ НЕКИ ПЕШВОИ МУАЗЗАМИ МИЛЛАТ

ХИЗМАТИ ҲАРБӢ. НАҚШАИ ДАЪВАТ ПЕШ АЗ МУҲЛАТ ИҶРО ШУД

ВАРЗОБ. ҶОЙҲОИ КОРӢ БЕШТАР МЕГАРДАНД

БУНДЕСЛИГА. РАҚОБАТИ "БАВАРИЯ" БО "БОРУССИЯ" БАРОИ ПОЙГАИ ҚАҲРАМОНӢ

ШАҲРВАНДОНИ ТОҶИКИСТОН БО ПАРВОЗИ МАХСУС АЗ ДЕҲЛӢ ВА ДУБАЙ БА ВАТАН БАРМЕГАРДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

27.05.2020


436 НАФАРИ ДИГАР АЗ БЕМОРИИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

ҶАЛАСАИ ШӮРОИ ВАЗИРОНИ КОРҲОИ ХОРИҶИИ СААД

ТАҚВИЯТИ ҲАМКОРИҲОИ ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН ДАР МУБОРИЗА АЛАЙҲИ COVID – 19

ДАР РӮИ ҒИЗО ЗАРРАҲОИ COVID-19 НЕСТ!

НОҲИЯИ САНГВОР. МУБОРИЗА АЛАЙҲИ COVID-19 БО УСУЛИ “ХОНА БА ХОНА”

ТАШВИҚОТИ ҲИЗБИ ПЕШОҲАНГ ДАР ПАРТАВИ ҲИДОЯТИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ

ЛИГАИ ЧЕМПИОНҲО. МУАЛЛИФИ БЕҲТАРИН ГОЛ БЕҲТАРИН МУРАББӢ ШИНОХТА ШУД

ГАРМО МЕТАВОНАД СИРОЯТИ COVID-19-РО ДАР ӮЗБЕКИСТОН КОҲИШ ДИҲАД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

26.05.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ БЕМОРИИ COVID – 19 1395 НАФАР ШИФО ЁФТ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед