logo

фарҳанг

ҶАШНҲО БОЯД НАМОД ДОШТА БОШАНД

Таҳқиқот дар боби гоҳномаи ориёиҳо нишон медиҳад, ки дар қадим ду ҷашни муътабар буд:  Наврӯз, ки дар аввали моҳи тобистон ид мешуду сари сол аз тобистон  оғоз мегирифт ва ҷашни Меҳргон, ки дар оғози зимистон, дар даймоҳ. Ориёиҳои қадим ду фасли солро мешинохтанд – тобистонро бо номи Ҳама ва зимистонро бо номи Зана.
Баъдҳо, вақте кишоварзӣ пайдо шуд,  солро ба чор бахш тақсим намуда, Ҷашни Наврӯзро ба саршавии баҳор, Тиргонро ба аввали тобис-тон,  Меҳргонро ба аввали тирамоҳ  ва Садаро ба аввали зимистон овардаанд.  Бинобар ин, агар Наврӯз ҷашни оғози кишту кор бошад, пас Меҳргон ҷашни ҷамъоварии ҳосили рӯёндааст.
Меҳргон 16 - уми Меҳрмоҳ  бо шукӯҳу шаҳомат ҷашн гирифта мешуд ва  то 21 - ум Ромрӯз, яъне аз 21 сентябр то 21 октябр давом мекард.

Рӯзи Меҳру моҳи Меҳру ҷашни фаррух Меҳргон,
Меҳр бифзо, эй нигори Меҳрчеҳрай Меҳргон.
(Масъуд Саъди Салмон)

Дар ин  рӯз либоси фохири арғувонӣ мепӯшиданд ва шоҳон тоҷи мудаввари мушаъшаъ ба сар мегузоштанд, зеро Митра Худованди фурӯғ ва рӯшноӣ мебошад ва тоҷи мудаввари мушаъшаъ (шуълаафган) дорад.
Дар ин рӯз, ба  гуфтаи Страбон, галлаҳои аспони ориёӣ ба шоҳон ва бузургон тақдим мешуданд. Дар ин рӯз ҳамаи андозҳои давлатиро  ҷамъ менамуданд ва месупурданд. Шоҳ ба мардумони шоиста зару зевар медод. Туҳфаҳо қимат, нигинҳо тиллоӣ ё ашёҳо бо санги забарҷад буд. Санги забарҷадро Худованд гӯё дар ин рӯз офаридааст барои зиннати Меҳргон.
Зардушт фармудааст, ки тамоми рӯзҳои Меҳргон бузурганд, аз ин рӯ, шоҳони ориёӣ тамоми 30 рӯзи моҳро ид менамуданд. Ҳар панҷ рӯзро бар табақаҳои иҷтимоӣ тақсим мекарданд: панҷ рӯз ба шоҳзодагон, панҷ рӯз ба мӯбадон, панҷ рӯз ба барзгарон, панҷ рӯз ба бозаргонон, панҷ рӯз ба размиён, панҷ рӯз ба бузургон.
Азбаски фариштаи Меҳр ҳомии сулҳу салоҳ ва ваҳдат аст, дар ин моҳ шартномаҳои гуногун ба имзо мерасиданд. Дар ин моҳ дари маъбадҳои Меҳр пур аз арӯсу домод буд. Яъне дар маъбади Меҳр арӯс ва домод бо якдигар қасами садоқат, муҳаббат ва вафодориву оиладориро болои коғаз меоварданд ва мӯбад дар он муҳр мезад ва як нусхаӣ ба ҳар ду медоданд. Чунин шартнома дар байни ҳуҷҷатҳои аз кӯшки Абаргар (Муғ), бойгонии Деваштич мавҷуд аст ва дар он вазифаи занушавҳарӣ муфассал нақл мешавад. Хуб мебуд, ин суннат эҳё бишавад. Дар ақднома ҷаримаҳои гарон ба  аҳдшиканон сабт мешуд, аз ин рӯ, ҷудоишавӣ набуд.
Дигар суннати Меҳргон ҷамъбаст намудани дастовардҳои сол буд. Яъне як навъ ҳисоботи солона маҳсуб мешуд.
Барои ороиши дастархони Меҳргон ранги сурх, арғувониро авло донистаанд.  Хуб мебуд, ки либоси иди Меҳргон арғувонӣ, бо кулоҳи арғувонӣ бошад.  Ранги сурх хусусияти ин ҷашн мебошад ва бояд ба инобат гирифта шавад.
Дар ин ид ҳамаи мусобиқаҳои варзишӣ баргузор мешуданд ва дар ин хушиҳо ҳама иштироки фаъол доштанд. Беҳтар мебуд, агар дар ин хушиҳо мардум бештар дар майдон бошанд, на дар нишастгоҳҳо.
Аз рӯи таҳқиқоти таърихи ҷашнҳо маълум мегардад, ки дар ибтидо  онҳо тақвимӣ буданд, бо    гардиши Офтоб ва таъғирёбии фаслҳои сол  таъсис дода шудаанд. Бинобар ин, зарур аст, ки ҷашнҳо мувофиқи даромади фаслҳо баргузор шаванд.
Ҷашнҳо бояд намоди худро дошта бошанд, бинобар ин, намод таҷассуми хислатҳои табиати он ҷашнро ифода намояд. Азбаски Наврӯз рамзи равшанӣ, қувват гирифтани Офтоб мебошад, намоди он бояд “Офтоби нурпош” бошад. Дар оини Меҳргон ранги арғувонӣ сутуда мешавад, аз ин лиҳоз, “Тоҷи арғувонии шуоафган” мувофиқ аст.
Хулоса, ҷашнҳо мувофиқ ба талаботи замон бояд гузаронда шаванд. Дар бисёр ҷашнҳо мо мебинем, ки пиразанҳо пахтаро бо чӯб мезананд, чархаву дӯкресиро нишон медиҳанд. Кӯзаву мукиҳои куҳнаро ба намоиш мегузоранд. Ба ин анъанаҳо хотима бояд дод. Мо бояд дастовардҳои нави  замони худро ба намоиш гузорем.
Юсуфшоҳи  ЯЪҚУБШОҲ,
доктори илми таърих, бостоншинос


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.12.2017    №: 256    Мутолиа карданд: 305

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед