logo

фарҳанг

САДА - ОМАДАНИ ОФТОБ БА ХОНАИ ЗИМИСТОН

Дар адабиёти авестоӣ ҳамаи 4 фасли сол аз рӯйи гоҳнома - тақвим мувофиқи гардиши Офтоб дар меҳвари худ тақсимбандӣ шудаанд, ки ба дин вобастагӣ надорад. Баъдан ба онҳо ҷомаи динӣ пӯшондаанд ва ба хурофотҳо пайвастанд. Сада аз ҷумлаи онҳост.

Он аслан ба даймоҳ, ба 22 декабр рост меояд, лекин ҷашн дар 10 - баҳманмоҳ мутобиқ ба 30 - 31 январи солшумории масеҳӣ рост меояд, ки сабабаш маълум нест, шояд интизори каме паст шудани шиддати сармо бошад. Рӯзи аввали он дар ифандрӯз, панҷуми баҳманмоҳ баргузор мешавад ва бо номҳои Барсад, Навсад машҳур аст. Ин ид дар рӯзи 10 - ум ба муносибати ҷӯр шудани номи моҳу рӯз баргузор мегардад. Гулхани бузург афрӯхта мешуд ва дар атрофи он мизҳо мегузоштанд, бо хӯрданиҳои фаровону май. То поёни шаб  базми шеъру суруд меоростанд.
Фирдавсӣ дар “Шоҳнома”  манша ва сабаби ҷашнгирии Садаро чунин тавсиф кардааст:  Ҳушанг - писари Сиёмак  бо сад нафар ба дашт рафт ва чун оташро намедонистанд, море падид омад ва Ҳушанг санге сӯи он андохт, вале хато хӯрд ва ба санги дигаре зад ва оташ падид омад, хору хасро бисӯхт.
Е.Э. Бертелс дар бораи Ҷашни Сада менависад, ки ин ҷашн ба монанди Наврӯз омадани Офтоб ба хонаи зимистон аст ва ба 25 декабр рост меояд.
Аз Авесто бармеояд, ки дар қадим солшуморӣ аз зимистон то зимистон буд ва сол ба тобистони бузург ва зимистони бузург тақсим мешуд. Баъди пайдо шудани кишоварзӣ сол ба чор бахш тақсим шуд ва солшумориро аз даромади баҳор сар намуданд.
Ҷашни Сада ва афрӯхтани гулхан - ин нишон додани иқтидори гармӣ бар сардӣ, зиндагӣ бар марг аст. Азбаски дар Авесто зимистон кори Аҳриман шуморида мешавад, ки  ҳаётро дар Замин нест намояд, аз ин рӯ, Худованди некиҳо ба мардумон хонасозиро омӯхт, то аз сармо паноҳ ёбанд, оташро ихтироъ намуданд, то ба Худои марг, бадӣ нишон бидиҳанд, ки инсон мағлубнашавандааст. Тавре аз таҳлили сарчашмаҳои авестоӣ бармеояд, Ҷашни Сада дар баҳманмоҳ не, балки дар даймоҳ - 22 декабр сар мешавад ва рӯзи ҷӯр шудани номи моҳу рӯз  ба 8 - уми дайгон, ба 28 декабр рост меояд ва Ҷашни  Сада ин ҷашни тавлиди оташ аст. Оташ рамзи Офтоб дар Замин сабаби мавҷудоти олами наботот ва ҳайвонот  дар Замин аст. Бинобар ин, парастиши оташ, парастиши ҳаёт, зиндагӣ ва Худо дар олам мебошад. Арчаи сабзи Соли нави масеҳӣ низ рамзи сабзӣ, ҳаёт ба муқобили сардӣ, карахтии табиат дар зимистон аст. Абурайҳони  Берунӣ дар “Осор - ул - боқия”  овардааст: “Даймоҳ ва онро “хурмоҳ” низ мегӯянд. Нахустин рӯзи он Хуррамрӯз аст. Ва ин рӯзу ин моҳ – ҳар ду ба номи Худои таъоло, ки Ҳурмузд аст, номида шуда, яъне подшоҳи ҳакиму соҳибраъйи Офаридгор. Ва дар ин рӯз  одати эрониён чунин буд, ки подшоҳ аз тахти шоҳӣ ба зер меомад ва ҷомаи сафед мепӯшиду дар майдон дар фарши сафед менишаст. Ва дарбонҳо ва ясавулону посбононро, ки ҳайбати малик бад - онҳост, ба канор меронд. Ва дар умури дунё фориғулбол назар менамуд. Ва ҳар кас, ки ниёзманд мешуд, ки бо подшоҳ сухан бигӯяд, хоҳ, ки гадо бошад, ё доро ва шариф бошад, ё паст, бидуни ҳеҷ ҳоҷату дарбоне ба назди подшоҳ мерафт. Дар ин рӯз подшоҳ бо деҳқонону барзгарон маҷолис мекард ва дар як суфра бо эшон ғизо мехӯрду мегуфт: “Ман имрӯз монанди яке аз шумо ҳастам ва бо шумо бародар ҳастам, зеро қивоми дунё ба корҳоест, ки ба дасти шумо мешавад ва қивоми иморати он ҳам ба подшоҳ аст ва на подшоҳро аз раият гурез аст ва на раиятро аз подшоҳ. Ва, чун ҳақиқати амр чунин шуд, пас ман, ки подшоҳ ҳастам, ба шумо - барзгарон бародар ҳоҳам буд. Ва монанди ду бародари меҳрубон хоҳем буд, бахусус, ки бародарони меҳрубон - Ҳушангу Викард чунин буданд.
Ва гоҳе ин рӯзро “Навадрӯз” гӯянд ва онро ид мегиранд, зеро миёни он ва Наврӯз навад рӯзи пурра аст”. Ин суннати Сада аст, ки шоҳони ориёӣ соле як бор бо мардумони гуногуни ҷомеа вомехӯрданд ва аз даҳони мардуми одӣ вазъи  ҳақиқии иқтисодии мамлакат ва мардумро мефаҳмиданд. Либоси суннатии Сада сафед, ба монанди барф аст.  
Юсуфшоҳи  ЯЪҚУБШОҲ,
бостоншинос, доктори илми таърих


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 25.12.2017    №: 259    Мутолиа карданд: 381

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд

КОРРУПСИЯ. 2047 ҷиноят ошкор гардид

САНОАТ. Беш аз 10 миллиард сомонӣ маҳсулот содирот шуд

САРМОЯИ МУСТАҚИМ. Воридот дар ҳоли афзоиш аст

ОБ. Таъминоти аҳолӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

АВҶИ ОБОДКОРИҲО ДАР ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА

12.02.2019


АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО АЗ КАШФИЁТИ НАВ ТО САНОАТИ ДОРУСОЗӢ

КӮЛОБ. Содироти 825 тонна маҳсулоти кишоварзӣ

ДАНҒАРА. Саноатикунонӣ вусъат мегирад

ФУРУДГОҲҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ. Сатҳи хизматрасонӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДК. Авлавият ба сатҳи касбият ва таълим

САДА. Тантанаи ҷашни миллӣ дар ноҳияи Шамсиддини Шоҳин

11.02.2019


ВАЗОРАТИ ФАРҲАНГ. 2018 - соли муваффақиятҳо буд

КУМИТАИ РУШДИ САЙЁҲӢ. Беш аз 1 миллион сайёҳ ба Тоҷикистон омад

МТС. Ҳамкориҳо бо Ӯзбекистон густариш меёбанд

ВМКБ. Гумрукчиён ба буҷет 16,9 миллион сомонӣ ворид карданд

ҲИСОР. Саҳми назарраси соҳибкорон дар ободонии шаҳр

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулот ба 1 миллиард сомонӣ расид

ВАРЗОБ. Таваҷҷуҳи сайёҳон ба нуқтаҳои истироҳатӣ афзудааст

08.02.2019


Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолӣ. Музди миёнаи меҳнат - 1220 сомонӣ

КУМИТАИ ТЕЛЕВИЗИОН ВА РАДИО. Сифати кори шабакаҳо беҳтар мешавад

КҲФМГ. Офатҳои табиат 34 миллион самонӣ хисорот овард

Саноатикунонӣ дар Шаҳринав

Меъёри бозтамвил ба 14 дарсад поён фаромад

ШАҲРИ ВАҲДАТ. Иҷрои барзиёди андози иҷтимоӣ

ТАНЗИМ. Қонуншиканӣ коҳиш ёфтааст

СОҲИЛ. Корҳои мустаҳкамсозӣ вусъат меёбанд

ДДСТДТ. Авлавият ба рушди ҳунарҳои мардумӣ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед