logo

фарҳанг

САДА - ОМАДАНИ ОФТОБ БА ХОНАИ ЗИМИСТОН

Дар адабиёти авестоӣ ҳамаи 4 фасли сол аз рӯйи гоҳнома - тақвим мувофиқи гардиши Офтоб дар меҳвари худ тақсимбандӣ шудаанд, ки ба дин вобастагӣ надорад. Баъдан ба онҳо ҷомаи динӣ пӯшондаанд ва ба хурофотҳо пайвастанд. Сада аз ҷумлаи онҳост.

Он аслан ба даймоҳ, ба 22 декабр рост меояд, лекин ҷашн дар 10 - баҳманмоҳ мутобиқ ба 30 - 31 январи солшумории масеҳӣ рост меояд, ки сабабаш маълум нест, шояд интизори каме паст шудани шиддати сармо бошад. Рӯзи аввали он дар ифандрӯз, панҷуми баҳманмоҳ баргузор мешавад ва бо номҳои Барсад, Навсад машҳур аст. Ин ид дар рӯзи 10 - ум ба муносибати ҷӯр шудани номи моҳу рӯз баргузор мегардад. Гулхани бузург афрӯхта мешуд ва дар атрофи он мизҳо мегузоштанд, бо хӯрданиҳои фаровону май. То поёни шаб  базми шеъру суруд меоростанд.
Фирдавсӣ дар “Шоҳнома”  манша ва сабаби ҷашнгирии Садаро чунин тавсиф кардааст:  Ҳушанг - писари Сиёмак  бо сад нафар ба дашт рафт ва чун оташро намедонистанд, море падид омад ва Ҳушанг санге сӯи он андохт, вале хато хӯрд ва ба санги дигаре зад ва оташ падид омад, хору хасро бисӯхт.
Е.Э. Бертелс дар бораи Ҷашни Сада менависад, ки ин ҷашн ба монанди Наврӯз омадани Офтоб ба хонаи зимистон аст ва ба 25 декабр рост меояд.
Аз Авесто бармеояд, ки дар қадим солшуморӣ аз зимистон то зимистон буд ва сол ба тобистони бузург ва зимистони бузург тақсим мешуд. Баъди пайдо шудани кишоварзӣ сол ба чор бахш тақсим шуд ва солшумориро аз даромади баҳор сар намуданд.
Ҷашни Сада ва афрӯхтани гулхан - ин нишон додани иқтидори гармӣ бар сардӣ, зиндагӣ бар марг аст. Азбаски дар Авесто зимистон кори Аҳриман шуморида мешавад, ки  ҳаётро дар Замин нест намояд, аз ин рӯ, Худованди некиҳо ба мардумон хонасозиро омӯхт, то аз сармо паноҳ ёбанд, оташро ихтироъ намуданд, то ба Худои марг, бадӣ нишон бидиҳанд, ки инсон мағлубнашавандааст. Тавре аз таҳлили сарчашмаҳои авестоӣ бармеояд, Ҷашни Сада дар баҳманмоҳ не, балки дар даймоҳ - 22 декабр сар мешавад ва рӯзи ҷӯр шудани номи моҳу рӯз  ба 8 - уми дайгон, ба 28 декабр рост меояд ва Ҷашни  Сада ин ҷашни тавлиди оташ аст. Оташ рамзи Офтоб дар Замин сабаби мавҷудоти олами наботот ва ҳайвонот  дар Замин аст. Бинобар ин, парастиши оташ, парастиши ҳаёт, зиндагӣ ва Худо дар олам мебошад. Арчаи сабзи Соли нави масеҳӣ низ рамзи сабзӣ, ҳаёт ба муқобили сардӣ, карахтии табиат дар зимистон аст. Абурайҳони  Берунӣ дар “Осор - ул - боқия”  овардааст: “Даймоҳ ва онро “хурмоҳ” низ мегӯянд. Нахустин рӯзи он Хуррамрӯз аст. Ва ин рӯзу ин моҳ – ҳар ду ба номи Худои таъоло, ки Ҳурмузд аст, номида шуда, яъне подшоҳи ҳакиму соҳибраъйи Офаридгор. Ва дар ин рӯз  одати эрониён чунин буд, ки подшоҳ аз тахти шоҳӣ ба зер меомад ва ҷомаи сафед мепӯшиду дар майдон дар фарши сафед менишаст. Ва дарбонҳо ва ясавулону посбононро, ки ҳайбати малик бад - онҳост, ба канор меронд. Ва дар умури дунё фориғулбол назар менамуд. Ва ҳар кас, ки ниёзманд мешуд, ки бо подшоҳ сухан бигӯяд, хоҳ, ки гадо бошад, ё доро ва шариф бошад, ё паст, бидуни ҳеҷ ҳоҷату дарбоне ба назди подшоҳ мерафт. Дар ин рӯз подшоҳ бо деҳқонону барзгарон маҷолис мекард ва дар як суфра бо эшон ғизо мехӯрду мегуфт: “Ман имрӯз монанди яке аз шумо ҳастам ва бо шумо бародар ҳастам, зеро қивоми дунё ба корҳоест, ки ба дасти шумо мешавад ва қивоми иморати он ҳам ба подшоҳ аст ва на подшоҳро аз раият гурез аст ва на раиятро аз подшоҳ. Ва, чун ҳақиқати амр чунин шуд, пас ман, ки подшоҳ ҳастам, ба шумо - барзгарон бародар ҳоҳам буд. Ва монанди ду бародари меҳрубон хоҳем буд, бахусус, ки бародарони меҳрубон - Ҳушангу Викард чунин буданд.
Ва гоҳе ин рӯзро “Навадрӯз” гӯянд ва онро ид мегиранд, зеро миёни он ва Наврӯз навад рӯзи пурра аст”. Ин суннати Сада аст, ки шоҳони ориёӣ соле як бор бо мардумони гуногуни ҷомеа вомехӯрданд ва аз даҳони мардуми одӣ вазъи  ҳақиқии иқтисодии мамлакат ва мардумро мефаҳмиданд. Либоси суннатии Сада сафед, ба монанди барф аст.  
Юсуфшоҳи  ЯЪҚУБШОҲ,
бостоншинос, доктори илми таърих


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 25.12.2017    №: 259    Мутолиа карданд: 444

21.06.2019


Мулоқоти Хайринисо Юсуфӣ бо Валериу Кивер

Ҳамоиш бахшида ба таъмини устувории макроиқтисодӣ

Муаррифии натиҷаҳои фаъолият дар самти безараргардонии башардӯстонаи минаҳо

20.06.2019


Гумерова: «Омӯзгорони рус дар Тоҷикистон мондан мехоҳанд»

СММ: «Ҳиндустон дар нуфуси аҳолӣ баъди 8 сол аз Чин мегузарад»

Пекин тавсеаи ёрии иқтисодӣ ва башарӣ ба Сурияро зарур мешуморад

Дар Ҷопон ҷазои ҷисмонии кӯдаконро манъ карданд

Ҷаҳон дар як сатр

19.06.2019


Дар Кӯлоб Фестивали ҷумҳуриявии дӯстии ҷавонон баргузор шуд

Баррасии вазъ ва дурнамои ҳамкориҳо

Боздид аз Муассисаи давлатии «Боғи миллии Ваҳдат”

ПАНҶАКЕНТ. Омодагиҳо ба ҷашни фархунда

Писарбачаи тоҷик дар Хабаровск дӯсташро аз чоҳи оби ҷӯш наҷот дод

Тоҷикистону Беларус: «Муҳокимаи тақвияти ҳамкориҳои низомӣ»

Си Ҷинпин азми сафари Ҷумҳурии Халқии Демократии Корея дорад

Ҷаҳон дар як сатр

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад

Ҷаҳон дар як сатр

ФАРХОР. Бонувон ба ҳунаромӯзӣ ҳавасманд мешаванд

"Куллиёт" - и Миробид Саййидои Насафӣ

04.06.2019


Лукашенко: "Эмомалӣ Раҳмонро оммаи мардум интизор аст"

Бунёдкорони роботтехникаи Россия ва Чин дар Владивосток ҷамъ омаданд

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед