logo

фарҳанг

САДА - ОМАДАНИ ОФТОБ БА ХОНАИ ЗИМИСТОН

Дар адабиёти авестоӣ ҳамаи 4 фасли сол аз рӯйи гоҳнома - тақвим мувофиқи гардиши Офтоб дар меҳвари худ тақсимбандӣ шудаанд, ки ба дин вобастагӣ надорад. Баъдан ба онҳо ҷомаи динӣ пӯшондаанд ва ба хурофотҳо пайвастанд. Сада аз ҷумлаи онҳост.

Он аслан ба даймоҳ, ба 22 декабр рост меояд, лекин ҷашн дар 10 - баҳманмоҳ мутобиқ ба 30 - 31 январи солшумории масеҳӣ рост меояд, ки сабабаш маълум нест, шояд интизори каме паст шудани шиддати сармо бошад. Рӯзи аввали он дар ифандрӯз, панҷуми баҳманмоҳ баргузор мешавад ва бо номҳои Барсад, Навсад машҳур аст. Ин ид дар рӯзи 10 - ум ба муносибати ҷӯр шудани номи моҳу рӯз баргузор мегардад. Гулхани бузург афрӯхта мешуд ва дар атрофи он мизҳо мегузоштанд, бо хӯрданиҳои фаровону май. То поёни шаб  базми шеъру суруд меоростанд.
Фирдавсӣ дар “Шоҳнома”  манша ва сабаби ҷашнгирии Садаро чунин тавсиф кардааст:  Ҳушанг - писари Сиёмак  бо сад нафар ба дашт рафт ва чун оташро намедонистанд, море падид омад ва Ҳушанг санге сӯи он андохт, вале хато хӯрд ва ба санги дигаре зад ва оташ падид омад, хору хасро бисӯхт.
Е.Э. Бертелс дар бораи Ҷашни Сада менависад, ки ин ҷашн ба монанди Наврӯз омадани Офтоб ба хонаи зимистон аст ва ба 25 декабр рост меояд.
Аз Авесто бармеояд, ки дар қадим солшуморӣ аз зимистон то зимистон буд ва сол ба тобистони бузург ва зимистони бузург тақсим мешуд. Баъди пайдо шудани кишоварзӣ сол ба чор бахш тақсим шуд ва солшумориро аз даромади баҳор сар намуданд.
Ҷашни Сада ва афрӯхтани гулхан - ин нишон додани иқтидори гармӣ бар сардӣ, зиндагӣ бар марг аст. Азбаски дар Авесто зимистон кори Аҳриман шуморида мешавад, ки  ҳаётро дар Замин нест намояд, аз ин рӯ, Худованди некиҳо ба мардумон хонасозиро омӯхт, то аз сармо паноҳ ёбанд, оташро ихтироъ намуданд, то ба Худои марг, бадӣ нишон бидиҳанд, ки инсон мағлубнашавандааст. Тавре аз таҳлили сарчашмаҳои авестоӣ бармеояд, Ҷашни Сада дар баҳманмоҳ не, балки дар даймоҳ - 22 декабр сар мешавад ва рӯзи ҷӯр шудани номи моҳу рӯз  ба 8 - уми дайгон, ба 28 декабр рост меояд ва Ҷашни  Сада ин ҷашни тавлиди оташ аст. Оташ рамзи Офтоб дар Замин сабаби мавҷудоти олами наботот ва ҳайвонот  дар Замин аст. Бинобар ин, парастиши оташ, парастиши ҳаёт, зиндагӣ ва Худо дар олам мебошад. Арчаи сабзи Соли нави масеҳӣ низ рамзи сабзӣ, ҳаёт ба муқобили сардӣ, карахтии табиат дар зимистон аст. Абурайҳони  Берунӣ дар “Осор - ул - боқия”  овардааст: “Даймоҳ ва онро “хурмоҳ” низ мегӯянд. Нахустин рӯзи он Хуррамрӯз аст. Ва ин рӯзу ин моҳ – ҳар ду ба номи Худои таъоло, ки Ҳурмузд аст, номида шуда, яъне подшоҳи ҳакиму соҳибраъйи Офаридгор. Ва дар ин рӯз  одати эрониён чунин буд, ки подшоҳ аз тахти шоҳӣ ба зер меомад ва ҷомаи сафед мепӯшиду дар майдон дар фарши сафед менишаст. Ва дарбонҳо ва ясавулону посбононро, ки ҳайбати малик бад - онҳост, ба канор меронд. Ва дар умури дунё фориғулбол назар менамуд. Ва ҳар кас, ки ниёзманд мешуд, ки бо подшоҳ сухан бигӯяд, хоҳ, ки гадо бошад, ё доро ва шариф бошад, ё паст, бидуни ҳеҷ ҳоҷату дарбоне ба назди подшоҳ мерафт. Дар ин рӯз подшоҳ бо деҳқонону барзгарон маҷолис мекард ва дар як суфра бо эшон ғизо мехӯрду мегуфт: “Ман имрӯз монанди яке аз шумо ҳастам ва бо шумо бародар ҳастам, зеро қивоми дунё ба корҳоест, ки ба дасти шумо мешавад ва қивоми иморати он ҳам ба подшоҳ аст ва на подшоҳро аз раият гурез аст ва на раиятро аз подшоҳ. Ва, чун ҳақиқати амр чунин шуд, пас ман, ки подшоҳ ҳастам, ба шумо - барзгарон бародар ҳоҳам буд. Ва монанди ду бародари меҳрубон хоҳем буд, бахусус, ки бародарони меҳрубон - Ҳушангу Викард чунин буданд.
Ва гоҳе ин рӯзро “Навадрӯз” гӯянд ва онро ид мегиранд, зеро миёни он ва Наврӯз навад рӯзи пурра аст”. Ин суннати Сада аст, ки шоҳони ориёӣ соле як бор бо мардумони гуногуни ҷомеа вомехӯрданд ва аз даҳони мардуми одӣ вазъи  ҳақиқии иқтисодии мамлакат ва мардумро мефаҳмиданд. Либоси суннатии Сада сафед, ба монанди барф аст.  
Юсуфшоҳи  ЯЪҚУБШОҲ,
бостоншинос, доктори илми таърих


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 25.12.2017    №: 259    Мутолиа карданд: 303

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед