logo

фарҳанг

ВАШГИРД. АЗ НИСФ ЗИЁДИ ИН ЁДГОРИИ НОДИРИ ТАЪРИХӢ ГӮРИСТОН ШУДААСТ

Дар ноҳияи Файзобод харобаҳои шаҳри қадими Вашгирд ҷойгиранд. Ин шаҳр таърихи зиёда аз сеҳазорсола дошта, дар “Авасто” ва “Шоҳнома” дар шакли Висагирд ёд шудааст. Бори нахуст соли 1946 бостоншиноси маъруфи шӯравӣ А. Беленитский дар ҳудуди ин шаҳри қадим, ки зиёда аз 80 гектарро дар бар мегирад,  ҳафриёт гузаронда, ба асрҳои 9 - 10,  ба давраи Сомониён тааллуқ доштани онро муайян карда буд.  Аммо бахти ин шаҳри қадим омад накард ва бо сабабҳои номаълум ковишҳои бостоншиносӣ дар он идома наёфтанд.

Танҳо баъди 36 сол бостоншиноси шинохтаи тоҷик Ю. Яъқубов ва П. Самойлик дар ин ёдгорӣ ҳафриётҳои начандон калони озмоишӣ гузаронданд. Хушбахтона, дар давраи истиқлолият бо ташаббуси собиқ раисони ноҳия Абдуқодир Давлатов, Исматулло Зайдов ва собиқ сардори шуъбаи фарҳанг Фирдавс Қурбонзода  солҳои 2004 ва 2007 бостоншиносони Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Академияи илмҳои ҷумҳурӣ  дар ин ёдгорӣ  ковишҳои густурда гузаронданд. Дар натиҷаи ин ковишҳо хонаҳои аз санг сохташуда ва шумораи зиёди асбобу ашёи қадим ёфт шуданд. Муайян гардид, ки давраи нашъунамои шаҳр ба асрҳои 9 - 10 рост омада, он то аввалҳои асри 16 обод будааст. Бозёфти як сиккаи кушонӣ аз он гувоҳӣ медод, ки шаҳр дар асри 1 - 2  - и мелодӣ вуҷуд дошт. Доир ба натиҷаҳои ин ковишҳо ду китоб нашр гардидааст. Мутаассифона, бинобар камбуди маблағ мо натавонистем ковишҳоро дар ин ёдгории нодир идома диҳем.
Дар давоми ҳафриёт як чиз боиси нигаронӣ гашта буд. Мардум як қисми ин шаҳри бостониро ба гӯристон табдил доданд. Борҳо ин масъаларо гузоштем, то ки гӯр карданро дар ин мавзеъ манъ кунанд ва барои иҷрои ин  кор ба мардум дар ҷойи дигар замин диҳанд. Раёсати ҳифзи ёдгориҳои таърихии Вазорати фарҳангро низ дар ҷараён гузоштем. Вазорат ҳудуди ин ёдгориро муайян карда, онро  чун мероси таърихӣ  сабт намуд, сартификат дод ва ба ихтиёри  шуъбаи фарҳанги ноҳия супурд.
Атрофи ёдгориро, ки 93 гектарро дар бар мегирад, симтӯр гирифтанд. Ба мо гуфтанд, ки дар ҳудуди ёдгорӣ гӯр кардан манъ ва барои сокинони деҳаҳои атроф барои иҷрои ин амал дар дигар мавзеъ замин дода шудааст. Аз ин иқдом шод гардидем ва бовар ҳосил намудем, ки дигар ба ин ёдгории нодир хавфи вайроншавӣ таҳдид намекунад. Аммо баъд дарёфтем, ки хурсандии мо бармаҳал будааст.
Якуми декабри ҳамин сол  ба Вашгирди қадим рафтем.  Дар назди масҷиди ҷомеи ба номи Ҳотами Асам, ки дар паҳлуи ёдгорӣ ҷойгир аст, шахсеро бо номи Суннатулло Яҳёев вохӯрдем, ки аз ҷониби шуъбаи фарҳанги ноҳия назоратгари  ёдгорӣ таъйин шудааст ва шаҳодатнома ҳам дошт. Ӯ моро роҳбаладӣ намуд. Дидем, ки шаҳри бостонӣ ба гӯристони калон табдил ёфтааст. Дар муқоиса ба соли 2007, ки мо дар инҷо ҳафриёт мегузарондем, гӯристон дар ҳудуди ёдгорӣ хеле вусъат ёфтааст, махсусан  дар бахши шимолии он ва дар шаҳристони Қалъаи Сангин, ки як бахши муҳими ин шаҳри қадим мебошад. Мо дар шаҳристон ҳини ҳафриёт чандин хонаҳои истиқоматӣ, осори зиёди бостониро кашф карда будем. Он солҳо дар ин мавзеъ ҳамагӣ 4 - 5 гӯр буд. Ҳоло гӯристон аз нисф зиёди шаҳристонро фаро гирифтааст. Қабатҳои бостонии шаҳристон 2 - 2,5 метр чуқурӣ доранд. Яъне ҳар гӯреро, ки мекананд, ёдгориро хароб месозад. Агар пеши роҳи ин амал гирифта нашавад, он рӯз дур нест, ки  ин ёдгории нодир пурра аз байн биравад.
Аз 93 гектар ҳудуди ёдгорӣ шуъбаи фарҳанги ноҳия танҳо 13 гектарашро чун ҳудуди ҳимоятшаванда муайян кардааст. Ин дар ҳолест, ки тамоми ҳудуди ёдгорӣ бояд зери ҳимоят қарор бигирад. Аз ҷониби дигар  ин 13 гектар ҳам бо симтӯр иҳота нашудааст ва дар ҳудуди он ҳам чанд гӯристон мавҷуд аст.
Кас ҳайрон мешавад, ки чаро мардуми Файзобод шаҳри бостонии худро, ки ёдгорест аз зиндагиву фарҳанги гузаштагони шарафманди миллат бо дастони худ нест мекунанд. Вазорати фарҳанг дар муқобили ин амали номатлуб дигар чӣ тадбири дуруст андешида метавонад?
Аз идора: воқеан, тайи чанд соли охир ноҳияи Файзобод симои худро дигар кардан дорад. Тавре “Ҷумҳурият” дар маводи қаблӣ инъикос карда буд, бахусус корҳои ободониву созандагӣ дар ноҳия вусъати тоза гирифтаанд. Бовар аст, ки масъалаи мавриди назар ҳам дар ояндаи наздик ҳалли мусбати худро меёбад.
Бе муболиға эҳёи Вашгирди куҳан эҳёи Файзободи нав хоҳад буд!
Давлатхоҷа ДОВУДӢ,
доктори илми таърих 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.12.2017    №: 260    Мутолиа карданд: 445

19.08.2019


Баррасии асосноккунии техникиву иқтисодии роҳи Қалъаи Хумб – Ванҷ

Баргузории ҳамоиши "Ҷавонони эҷодкор – парчамбардорони миллат ва пайравони Пешвои миллат"

15.08.2019


Муносибатҳои Ҳиндустон ва ҶМЧ бояд суботи ҷаҳонро таъмин созанд

Дар Япония бар асари гармии ҳаво наздики 13 ҳазор кас бистарӣ шуд

Мулоқоти сарони Россия, Эрон ва Туркия моҳи сентябр доир мешавад

Ҷаҳон дар як сатр

05.08.2019


Ҷаҳон дар як сатр

01.08.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Кан Ҷе - квон

Масоили муҳоҷират матраҳ гардид

Фестивали яхмос ва обҳои ташнагишикан дар Душанбе

АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО. Аз таъсиси маркази тарҷума то ҷашни Саразм

64 дарсади зарари молиявӣ барқарор шуд

ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА. Корҳои ободонӣ вусъат мегиранд

ҲИСОР. Саноатикунонӣ дар мадди аввал

ФАЙЗОБОД. Афзоиши истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Саноат рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДТТ. Нуфузи байналмилалӣ меафзояд

Ҷаҳон дар як сатр

30.07.2019


Фестивали тобистонаи Душанбе доир мешавад

Мулоқоти Шодихон Ҷамшед бо Хуанг Деҳаи

Соҳибкорони ватанию хориҷӣ дар Бадахшон ҷамъ меоянд

БЕҲСОЗИИ ТАЪМИНОТ БО ОБ. Барои он зиёда аз 27 миллион ҷудо гардид

ШАҲРИНАВ. 160 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

Трамп то интихоботи соли 2020 артишашро аз Афғонистон бароварданист

Душанбе 80 шаҳрванди Афғонистонро, ки дар Тоҷикистон ҳукм гирифтааст, ба Кобул истирдод намуд

Ҷаҳон дар як сатр

29.07.2019


ҲИФЗИ ИҶТИМОӢ. Як нишасти муҳим

ДУШАНБЕ. Рушди саноат дар мадди аввал

ХАТЛОН. Таъсиси 31 корхона дар 6 моҳ

МАРКАЗИ ТАДҚИҚОТИ СТРАТЕГӢ. Ҳамкориҳо самар медиҳанд

"ТОҶИК ЭЙР". Парвозҳо аз нав шурӯъ гаштанд

Таъсиси 26 ширкати сайёҳӣ дар ним сол

ДДК. Шумораи омӯзгорони унвондор меафзояд

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед