logo

фарҳанг

ВАШГИРД. АЗ НИСФ ЗИЁДИ ИН ЁДГОРИИ НОДИРИ ТАЪРИХӢ ГӮРИСТОН ШУДААСТ

Дар ноҳияи Файзобод харобаҳои шаҳри қадими Вашгирд ҷойгиранд. Ин шаҳр таърихи зиёда аз сеҳазорсола дошта, дар “Авасто” ва “Шоҳнома” дар шакли Висагирд ёд шудааст. Бори нахуст соли 1946 бостоншиноси маъруфи шӯравӣ А. Беленитский дар ҳудуди ин шаҳри қадим, ки зиёда аз 80 гектарро дар бар мегирад,  ҳафриёт гузаронда, ба асрҳои 9 - 10,  ба давраи Сомониён тааллуқ доштани онро муайян карда буд.  Аммо бахти ин шаҳри қадим омад накард ва бо сабабҳои номаълум ковишҳои бостоншиносӣ дар он идома наёфтанд.

Танҳо баъди 36 сол бостоншиноси шинохтаи тоҷик Ю. Яъқубов ва П. Самойлик дар ин ёдгорӣ ҳафриётҳои начандон калони озмоишӣ гузаронданд. Хушбахтона, дар давраи истиқлолият бо ташаббуси собиқ раисони ноҳия Абдуқодир Давлатов, Исматулло Зайдов ва собиқ сардори шуъбаи фарҳанг Фирдавс Қурбонзода  солҳои 2004 ва 2007 бостоншиносони Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Академияи илмҳои ҷумҳурӣ  дар ин ёдгорӣ  ковишҳои густурда гузаронданд. Дар натиҷаи ин ковишҳо хонаҳои аз санг сохташуда ва шумораи зиёди асбобу ашёи қадим ёфт шуданд. Муайян гардид, ки давраи нашъунамои шаҳр ба асрҳои 9 - 10 рост омада, он то аввалҳои асри 16 обод будааст. Бозёфти як сиккаи кушонӣ аз он гувоҳӣ медод, ки шаҳр дар асри 1 - 2  - и мелодӣ вуҷуд дошт. Доир ба натиҷаҳои ин ковишҳо ду китоб нашр гардидааст. Мутаассифона, бинобар камбуди маблағ мо натавонистем ковишҳоро дар ин ёдгории нодир идома диҳем.
Дар давоми ҳафриёт як чиз боиси нигаронӣ гашта буд. Мардум як қисми ин шаҳри бостониро ба гӯристон табдил доданд. Борҳо ин масъаларо гузоштем, то ки гӯр карданро дар ин мавзеъ манъ кунанд ва барои иҷрои ин  кор ба мардум дар ҷойи дигар замин диҳанд. Раёсати ҳифзи ёдгориҳои таърихии Вазорати фарҳангро низ дар ҷараён гузоштем. Вазорат ҳудуди ин ёдгориро муайян карда, онро  чун мероси таърихӣ  сабт намуд, сартификат дод ва ба ихтиёри  шуъбаи фарҳанги ноҳия супурд.
Атрофи ёдгориро, ки 93 гектарро дар бар мегирад, симтӯр гирифтанд. Ба мо гуфтанд, ки дар ҳудуди ёдгорӣ гӯр кардан манъ ва барои сокинони деҳаҳои атроф барои иҷрои ин амал дар дигар мавзеъ замин дода шудааст. Аз ин иқдом шод гардидем ва бовар ҳосил намудем, ки дигар ба ин ёдгории нодир хавфи вайроншавӣ таҳдид намекунад. Аммо баъд дарёфтем, ки хурсандии мо бармаҳал будааст.
Якуми декабри ҳамин сол  ба Вашгирди қадим рафтем.  Дар назди масҷиди ҷомеи ба номи Ҳотами Асам, ки дар паҳлуи ёдгорӣ ҷойгир аст, шахсеро бо номи Суннатулло Яҳёев вохӯрдем, ки аз ҷониби шуъбаи фарҳанги ноҳия назоратгари  ёдгорӣ таъйин шудааст ва шаҳодатнома ҳам дошт. Ӯ моро роҳбаладӣ намуд. Дидем, ки шаҳри бостонӣ ба гӯристони калон табдил ёфтааст. Дар муқоиса ба соли 2007, ки мо дар инҷо ҳафриёт мегузарондем, гӯристон дар ҳудуди ёдгорӣ хеле вусъат ёфтааст, махсусан  дар бахши шимолии он ва дар шаҳристони Қалъаи Сангин, ки як бахши муҳими ин шаҳри қадим мебошад. Мо дар шаҳристон ҳини ҳафриёт чандин хонаҳои истиқоматӣ, осори зиёди бостониро кашф карда будем. Он солҳо дар ин мавзеъ ҳамагӣ 4 - 5 гӯр буд. Ҳоло гӯристон аз нисф зиёди шаҳристонро фаро гирифтааст. Қабатҳои бостонии шаҳристон 2 - 2,5 метр чуқурӣ доранд. Яъне ҳар гӯреро, ки мекананд, ёдгориро хароб месозад. Агар пеши роҳи ин амал гирифта нашавад, он рӯз дур нест, ки  ин ёдгории нодир пурра аз байн биравад.
Аз 93 гектар ҳудуди ёдгорӣ шуъбаи фарҳанги ноҳия танҳо 13 гектарашро чун ҳудуди ҳимоятшаванда муайян кардааст. Ин дар ҳолест, ки тамоми ҳудуди ёдгорӣ бояд зери ҳимоят қарор бигирад. Аз ҷониби дигар  ин 13 гектар ҳам бо симтӯр иҳота нашудааст ва дар ҳудуди он ҳам чанд гӯристон мавҷуд аст.
Кас ҳайрон мешавад, ки чаро мардуми Файзобод шаҳри бостонии худро, ки ёдгорест аз зиндагиву фарҳанги гузаштагони шарафманди миллат бо дастони худ нест мекунанд. Вазорати фарҳанг дар муқобили ин амали номатлуб дигар чӣ тадбири дуруст андешида метавонад?
Аз идора: воқеан, тайи чанд соли охир ноҳияи Файзобод симои худро дигар кардан дорад. Тавре “Ҷумҳурият” дар маводи қаблӣ инъикос карда буд, бахусус корҳои ободониву созандагӣ дар ноҳия вусъати тоза гирифтаанд. Бовар аст, ки масъалаи мавриди назар ҳам дар ояндаи наздик ҳалли мусбати худро меёбад.
Бе муболиға эҳёи Вашгирди куҳан эҳёи Файзободи нав хоҳад буд!
Давлатхоҷа ДОВУДӢ,
доктори илми таърих 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.12.2017    №: 260    Мутолиа карданд: 298

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед