logo

фарҳанг

ВАШГИРД. АЗ НИСФ ЗИЁДИ ИН ЁДГОРИИ НОДИРИ ТАЪРИХӢ ГӮРИСТОН ШУДААСТ

Дар ноҳияи Файзобод харобаҳои шаҳри қадими Вашгирд ҷойгиранд. Ин шаҳр таърихи зиёда аз сеҳазорсола дошта, дар “Авасто” ва “Шоҳнома” дар шакли Висагирд ёд шудааст. Бори нахуст соли 1946 бостоншиноси маъруфи шӯравӣ А. Беленитский дар ҳудуди ин шаҳри қадим, ки зиёда аз 80 гектарро дар бар мегирад,  ҳафриёт гузаронда, ба асрҳои 9 - 10,  ба давраи Сомониён тааллуқ доштани онро муайян карда буд.  Аммо бахти ин шаҳри қадим омад накард ва бо сабабҳои номаълум ковишҳои бостоншиносӣ дар он идома наёфтанд.

Танҳо баъди 36 сол бостоншиноси шинохтаи тоҷик Ю. Яъқубов ва П. Самойлик дар ин ёдгорӣ ҳафриётҳои начандон калони озмоишӣ гузаронданд. Хушбахтона, дар давраи истиқлолият бо ташаббуси собиқ раисони ноҳия Абдуқодир Давлатов, Исматулло Зайдов ва собиқ сардори шуъбаи фарҳанг Фирдавс Қурбонзода  солҳои 2004 ва 2007 бостоншиносони Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Академияи илмҳои ҷумҳурӣ  дар ин ёдгорӣ  ковишҳои густурда гузаронданд. Дар натиҷаи ин ковишҳо хонаҳои аз санг сохташуда ва шумораи зиёди асбобу ашёи қадим ёфт шуданд. Муайян гардид, ки давраи нашъунамои шаҳр ба асрҳои 9 - 10 рост омада, он то аввалҳои асри 16 обод будааст. Бозёфти як сиккаи кушонӣ аз он гувоҳӣ медод, ки шаҳр дар асри 1 - 2  - и мелодӣ вуҷуд дошт. Доир ба натиҷаҳои ин ковишҳо ду китоб нашр гардидааст. Мутаассифона, бинобар камбуди маблағ мо натавонистем ковишҳоро дар ин ёдгории нодир идома диҳем.
Дар давоми ҳафриёт як чиз боиси нигаронӣ гашта буд. Мардум як қисми ин шаҳри бостониро ба гӯристон табдил доданд. Борҳо ин масъаларо гузоштем, то ки гӯр карданро дар ин мавзеъ манъ кунанд ва барои иҷрои ин  кор ба мардум дар ҷойи дигар замин диҳанд. Раёсати ҳифзи ёдгориҳои таърихии Вазорати фарҳангро низ дар ҷараён гузоштем. Вазорат ҳудуди ин ёдгориро муайян карда, онро  чун мероси таърихӣ  сабт намуд, сартификат дод ва ба ихтиёри  шуъбаи фарҳанги ноҳия супурд.
Атрофи ёдгориро, ки 93 гектарро дар бар мегирад, симтӯр гирифтанд. Ба мо гуфтанд, ки дар ҳудуди ёдгорӣ гӯр кардан манъ ва барои сокинони деҳаҳои атроф барои иҷрои ин амал дар дигар мавзеъ замин дода шудааст. Аз ин иқдом шод гардидем ва бовар ҳосил намудем, ки дигар ба ин ёдгории нодир хавфи вайроншавӣ таҳдид намекунад. Аммо баъд дарёфтем, ки хурсандии мо бармаҳал будааст.
Якуми декабри ҳамин сол  ба Вашгирди қадим рафтем.  Дар назди масҷиди ҷомеи ба номи Ҳотами Асам, ки дар паҳлуи ёдгорӣ ҷойгир аст, шахсеро бо номи Суннатулло Яҳёев вохӯрдем, ки аз ҷониби шуъбаи фарҳанги ноҳия назоратгари  ёдгорӣ таъйин шудааст ва шаҳодатнома ҳам дошт. Ӯ моро роҳбаладӣ намуд. Дидем, ки шаҳри бостонӣ ба гӯристони калон табдил ёфтааст. Дар муқоиса ба соли 2007, ки мо дар инҷо ҳафриёт мегузарондем, гӯристон дар ҳудуди ёдгорӣ хеле вусъат ёфтааст, махсусан  дар бахши шимолии он ва дар шаҳристони Қалъаи Сангин, ки як бахши муҳими ин шаҳри қадим мебошад. Мо дар шаҳристон ҳини ҳафриёт чандин хонаҳои истиқоматӣ, осори зиёди бостониро кашф карда будем. Он солҳо дар ин мавзеъ ҳамагӣ 4 - 5 гӯр буд. Ҳоло гӯристон аз нисф зиёди шаҳристонро фаро гирифтааст. Қабатҳои бостонии шаҳристон 2 - 2,5 метр чуқурӣ доранд. Яъне ҳар гӯреро, ки мекананд, ёдгориро хароб месозад. Агар пеши роҳи ин амал гирифта нашавад, он рӯз дур нест, ки  ин ёдгории нодир пурра аз байн биравад.
Аз 93 гектар ҳудуди ёдгорӣ шуъбаи фарҳанги ноҳия танҳо 13 гектарашро чун ҳудуди ҳимоятшаванда муайян кардааст. Ин дар ҳолест, ки тамоми ҳудуди ёдгорӣ бояд зери ҳимоят қарор бигирад. Аз ҷониби дигар  ин 13 гектар ҳам бо симтӯр иҳота нашудааст ва дар ҳудуди он ҳам чанд гӯристон мавҷуд аст.
Кас ҳайрон мешавад, ки чаро мардуми Файзобод шаҳри бостонии худро, ки ёдгорест аз зиндагиву фарҳанги гузаштагони шарафманди миллат бо дастони худ нест мекунанд. Вазорати фарҳанг дар муқобили ин амали номатлуб дигар чӣ тадбири дуруст андешида метавонад?
Аз идора: воқеан, тайи чанд соли охир ноҳияи Файзобод симои худро дигар кардан дорад. Тавре “Ҷумҳурият” дар маводи қаблӣ инъикос карда буд, бахусус корҳои ободониву созандагӣ дар ноҳия вусъати тоза гирифтаанд. Бовар аст, ки масъалаи мавриди назар ҳам дар ояндаи наздик ҳалли мусбати худро меёбад.
Бе муболиға эҳёи Вашгирди куҳан эҳёи Файзободи нав хоҳад буд!
Давлатхоҷа ДОВУДӢ,
доктори илми таърих 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.12.2017    №: 260    Мутолиа карданд: 360

22.02.2019


Ҷаласаи Комиссияи сетарафаи танзими муносибатҳои иҷтимоию меҳнатӣ

Забони тоҷикӣ таърихи зиёда аз чорҳазорсолаи хату алифбо дорад

ББТ барои фаъолияти оператори низоми пардохтии “Осон” иҷозатнома гирифт

МАВСИМИ НАВИ ЛИГАИ ОЛӢ МОҲИ АПРЕЛ ОҒОЗ МЕГАРДАД

Путин самтҳои асосии сиёсати хориҷии Россияро тавзеҳ дод

Хадамоти вижаи 7 кишвари ИДМ машқи "Арарат-Антитеррор" мегузаронанд

Чин дар кайҳон неругоҳи барқи офтобӣ месозад

21.02.2019


ХУҶАНД. Оғози сохтмони бинои нави «Тоҷикстандарт»

ФУТБОЛ. Тақвими бозиҳои тими мунтахаби олимпии кишвар муайян гардид

Табибон аз Тотористон бо ҳампешаҳои тоҷики худ мубодилаи таҷриба мекунанд

Роҳандозии лоиҳаҳои инноватсионӣ дар Қазоқистон

Дар Ҳиндустон 13 иштирокдори тӯй зери чархи мошини боркаш монд

Сӯхтор сабабгори марги ҳафт кӯдак дар Канада

Ҷаҳон дар як сатр

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед