logo

фарҳанг

ЛОҲУТӢ ва ШЕКСПИР

Соли 1949 дар Париж кунгураи якуми ҳомиёни сулҳ баргузор гардид ва дар он устод Мирзо Турсунзода суханронӣ намуданд, ки мавриди истиқболи гарм қарор гирифт. Инчунин, дар ҳошияи он  муколамаву баҳсу мунозираҳо доир гаштанд. Яке аз лейбористони инглис даъво намуд, ки мардумони Осиёи Миёна, аз ҷумла тоҷикон, аз қавмҳои ақибмонда маҳсуб меёбанд ва аз ганҷинаҳои тамаддуни башар бебаҳра мондаанд.
Мирзо Турсунзода суханони ӯро бо таҳаммул гӯш карда, сипас чунин саволе медиҳанд:
- Оё шумо медонед, ки тоҷикон ба тамаддуни ҷаҳон чӣ ҳиссае гузоштаанд?
- Каму беш огоҳӣ дорам, - мегӯяд лейборист.
- Халқеро, ки ба ҷаҳони башар мисли Рӯдакию Фирдавсӣ ва Абуалӣ ибни Сино ҳазорон адибону донишмандонро тақдим доштааст, ақибмонда гуфтан оё аз рӯи инсоф аст?
- Манзури ман тамаддуни ҷаҳонӣ, аз ҷумла аврупоист, - мегӯяд лейборист.
- Ин тавр бошад, марҳамат, бигӯед, ки Шекспири бузург дар ватанаш Инглистон чӣ мақоме дорад?
- Шекспир… - ба андеша меравад лейборист ва баъд мегӯяд: - Шекспир замоне дар ҷаҳон ғулғула андохта буд. Бузургтарин театрҳои ҷаҳон ба асарҳои ӯ рӯ меоварданд. Аммо дар айни замон Шекспир куҳна шудааст, чандон ба дард намехӯрад. Асарҳои ӯро танҳо баъзе театрҳои музофотӣ ба саҳна мегузоранд.
- Бигӯед, ҷаноб, оё тилло, ишқу муҳаббату вафодорӣ ва андешаҳои олӣ куҳна мешаванд? Ин ҳамаро метавон аз эҷодиёти Шекспир пайдо кард. Шекспир барои мо, тоҷикон, ҳаргиз куҳна нашудааст, балки барои бунёди ҳаёти озодонаву хушбахтона ёрӣ мерасонад.
- Аҷиб, бисёр аҷиб, - мегӯяд лейборист. Мо намедонистем, ки Шекспир дар диёри шумо ин қадар маҳбубият доштааст.
- Бале, ончунон маҳбубият дорад, ки ҳангоми тамошои асарҳояш одамон ба ваҷд меоянд ва ҳатто ашк мерезанд. Магар ин рамзи тамаддуни баланд нест?
Лейборист хомӯш мемонад, ҳарфе намегӯяд, ба фикр фурӯ меравад.
- Шоири машҳури мо Лоҳутӣ драмаҳои оламшумули «Отелло», «Шоҳ Лир», «Ромео ва Ҷулетта» - ро ончунон забардастона тарҷума карда, ки аз хонданаш ҷони одам ҳузур мекунад. Агар ба Тоҷикистон биёед, ман шуморо ба театри пойтахтамон мебарам, ки дар он ҷо фоҷиаҳои Шекспир намоиш дода мешаванд. Ҳамаашро худатон бо чашми сар мебинед.
Лейборист дасти Турсунзодаро фишурда, мегӯяд:
- Бубахшед, иллат дар он аст, ки Шарқу Ғарб аз ҳам дур афтодаанд. Мо аз ҳаёти якдигар дуруст воқиф нестем. Тарҷумаи Шекспир ба тоҷикӣ ин худ як навъ қаҳрамонист.
Дарвоқеъ, устод Лоҳутӣ бо тарҷумаи осори Шекспир ва дигар асарҳои адабиёти ҷаҳонӣ корномае нишон дод, ки дар таърихи адабиёту фарҳанги мо нақши ногусастанӣ дорад. Шоири сухангустар ҳангоми тарҷума тароват ва шаҳомати забони тоҷикиро ба авҷи аъло расондааст.
Агар устод Лоҳутӣ ба тарҷумаи асарҳои Шекспир, ба тарҷумаи драмаҳои манзуми Грибоедов «Дод аз дасти ақл», Лопе де Вега «Чашмаи гӯсфандон» ва дигарон иқдом намекард, ба гумон аст, ки каси дигаре ба ин кори душвор даст мезад ва агар даст мезад, он ҳама шакарафшониҳои суханро таҷассум карда наметавонист.
Устод Лоҳутӣ дар баробари тарҷумаи осори Шекспир, инчунин, барои рӯйи саҳна омадани онҳо ҷидду ҷаҳди зиёде кардааст. Ӯ шахсан ба театр омада, рӯзҳои дароз машқи ҳунарпешагонро аз мадди назар гузаронда, махсусан дар баёни сухан, ки бояд ҳар калимааш ба ҳадаф расад, маслиҳатҳои ҷолиб ва хеле муфид медодааст.
Ҳунарпешаи маъруф Абдусалом Раҳимов, ки солҳои 1941 – 1950 дар театри академӣ – драмавӣ фаъолият намудааст, дар суҳбатҳои Лоҳутӣ шахсан иштирок намуда, нақлҳои ҷолибе мекард. Аз рӯйи нақли он кас, Лоҳутӣ махсусан ба нақши Отелло бисёр таваҷҷуҳ зоҳир мекардааст. Бо Муҳаммадҷон Қосимов, ки бозидани нақши Отелло бар дӯши ӯ вогузор гашта буд, соатҳои дароз суҳбат карда, ҷаҳони ботинӣ ва зоҳирии қаҳрамон ва зиддиятҳои олами рӯҳии ӯро мефаҳмондааст.
- Муҳаммадҷон, - мегуфт Лоҳутӣ, - тавонотарин ҳунарпешагони ҷаҳон нақши Отеллоро бозида, шуҳрат ёфтаанд. Ту аз онҳо кам нестӣ. Бикӯш, қобилияти баландатро собит намо. Бидон, ки Отелло инсони беназирест, аммо дучори туҳмат ва рашки сӯзон гардидааст. Инро бояд бо тамоми ҷузъиёташ, табиӣ ва боварибахш таҷассум намоӣ. Вақте ки бар сари Дездемонаи ба ҳалокат расида ин суханҳоро ба забон меорӣ, бояд аз ҳар тори мӯят, аз тамоми вуҷудат нолаву шевани ҷонгудоз бархезад:
Бӯсакунон куштамат, эй бути беназирам,
Изн деҳ, акнун туро бӯсакунон бимирам.
Пас аз заҳмати гарони эҷодӣ Муҳаммадҷон Қосимов нақши Отеллоро бо маҳорати олӣ меофарад ва сазовори баҳои баланд мегардад.
Моҳи апрели соли 1941 дар Маскав Даҳаи санъати тоҷик барпо мешавад ва ба ин муносибат фоҷиаи «Отелло» - ро намоиш медиҳанд. Роҳбарони мамлакат бо сардории Сталин онро тамошо мекунанд ва таассуроти баланд мебардоранд.
Пас аз гузаштани чандин сол Сталин ҳангоми суҳбат бо Бобоҷон Ғафуров аз ӯ пурсидааст:
- Магар Муҳаммадҷон Қосимов ҳанӯз ҳангоми куштани Дездемона ашк мерезад?
Ин савол гувоҳ бар он аст, ки нақши Отелло дар иҷрои Муҳаммадҷон Қосимов ба Сталин таъсири амиқ ва фаромӯшношуданӣ намудааст.
Аз он ки имрӯз дар нақши Отелло касе пайдо нест, театрҳои ҷаҳон, аз ҷумла Тоҷикистон, барои рӯйи саҳна овардани шоҳасари Шекспир худдорӣ менамоянд.
Лоҳутӣ аз зумраи сухангустаронест, ки ашъорашро бо рамзу тамсил, тасвирҳои анъанавӣ ороставу пероста гардонда, дар шароити нави таърихӣ аз онҳо эъҷодкорона истифода карда, мазмунҳои олӣ ва наву дилписанд офарид. Солҳои сиюм ва чилум мардуми тоҷик ашъори Лоҳутӣ дар лаб замин кишт мекарданд, каналҳои нав месохтанд, шаҳру деҳи нав бунёд менамуданд, роҳҳои нав мекушоданд, заминҳои асрҳо бекорхобидаро обшор мекарданд. Дар ҳар анҷумане, дар ҳар маъракае, дар мактабе, дар ҳар хонадоне ашъори Лоҳутӣ танинандоз буд. Имрӯз низ каломи волояш баландтару шевотар садо медиҳад. Зеро шарафи абадӣ ва умри ҷовидон  ёраш шуд!
Раҷабалӣ ҚУДРАТОВ,
Корманди шоистаи Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 27.12.2017    №: 261    Мутолиа карданд: 309

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед