logo

иқтисод

СИНГАПУР ВА ИСТИФОДАИ ТАҶРИБАИ ПЕШҚАДАМ ДАР ШАРОИТИ ТОҶИКИСТОН

Дар тӯли таърих давлатҳое, ки бидуни таҷрибаи давлатдории кофӣ ё захираҳои бойи табиию зеризаминӣ дар муддати кӯтоҳ ба сатҳи баланди тараққиёт расида, бо истифода аз идеологияи бузурги худ баробари кишварҳои мутараққӣ нақшу нуфузро соҳиб гардида бошанд, ниҳоят каманд.

Сингапур аз ҷумлаи чунин кишварҳои ангуштшумор аст, ки дар чанд даҳсолаи охир ҷаҳишҳои бузурги иқтисодиву саноатии он Аврупо ва Амрикоро ба ҳайрат гузоштааст. Ин аст, ки Сингапурро “хориқаи (феномен) иқтисодии асри ХХI” меноманд. Рушди иқтисодии Сингапур барои оламиён чун муаммост: барои сиёсатмадорон Сингапур “шаҳр-давлати асри XXI” ё “Аврупои Осиёӣ ва Аврупо дар истиво (экватор)”, барои тоҷирон “дарвозаи Ғарб ба Шарқ ва дарвозаи Шарқ ба Ғарб”, барои сармоягузорону сармоядорон пойтахти молиявии  Осиёи Ҷанубу Шарқӣ (ОҶШ) ё Шветсарияи Шарқ (ки дар он 180 бонк фаъолият мекунад), барои  иқтисодчиён “бабри осиёӣ”, барои сайёҳон “яке аз муъҷизаҳои дунё – шаҳр - давлати ҷазиравӣ” мебошад. Зеро Сингапур ин намунаи “муъҷизаи иқтисодӣ” буда, асосгузори он Ли Куан Ю маҳсуб ёфта, дар давоми 40 сол онро аз кишвари “ҷаҳони сеюм” ба давлати рушди иқтисодаш баланд табдил дод.  Имрӯз аз он дар тааҷҷубанд, ки чӣ гуна Сингапур ба чунин сатҳи тараққиёт ноил шуд? Бо вуҷуди оне, ки кишвар шаҳр - давлати хурде ба ҳисоб рафта, захираҳои табиӣ надошта, ҳатто оби ошомиданӣ ва қумро аз кишвари ҳамсоя Малайзия ворид месозад. Худи Сингапур дар қисмати ОҶШ ҷойгир буда, бо Малайзия таърихи ягона дорад. 3 июни соли 1959 Сингапур расман давлати худмухтор дар ҳайати Англия эътироф шуда, Ли Куан Ю ҳамчун  сарвазир дар парламент интихоб гашт. Соли 1963 Сингапур ба ҳайати Федератсияи Малайзия шомил шуд, вале 9 августи соли 1965 аз федератсия хориҷ гардида, истиқлолияти комили худро ба даст овард. Бояд қайд намуд, ки ин шаҳр - давлат аз ҳама кишвари қафомонда дар Осиё ба шумор мерафт ва чун маҳали роҳзанҳои баҳриву маркази мубодилаи маводи мухаддир шинохта мешуд. Ҳатто соли 1960 маҷмӯи маҳсулоти дохилии (ММД) Сингапур ба ҳар сари аҳолӣ дар сатҳи кишварҳои африқоӣ рост меомад. Дар маҷмӯъ, кишвар аз рӯйи ҳеҷ як нишондиҳандаи иқтисодию иҷтимоӣ назаррас набуд, аммо он бо татбиқи сиёсати одилона ва дурусти иқтисодӣ амалан дар тӯли якчанд даҳсола ба як кишвари мутараққии технологиву инноватсионӣ табдил ёфтааст. Айни ҳол масоҳати Сингапур 719 ҳазор км2 ва аҳолияш 5,6 млн. нафарро ташкил дода, яке аз кишварҳои калидии минтақа ҳисоб меёбад.  Қайд кардан ба маврид аст, ки Сингапур дар муддати ним аср маҷмӯи маҳсулоти дохилиашро 300 маротиба афзун намуда, аз 700 млн. дар соли 1960 ба 200 млрд. дар соли 2010 баробар сохт. Ҳоло бошад, ин нишондод ба 311 миллиард доллар расидааст, ки даромад ба ҳар сари аҳолӣ аз 1000 доллар дар соли 1965 то ба 55000 доллар афзоиш ёфтааст.
Иқтисодиёти кишвари мазкур яке аз иқтисодиёти озодтарин, навовартарин ва рақобатпазиру динамикӣ буда, барои тиҷорат қуллай арзёбӣ гаштааст. Дар ин нишондод байни 5 кишвари иқтисоди озоддоштатарини ҷаҳон ҷойи 2 - юмро ишғол менамояд.    
Сингапур пешсафтарин низоми маорифро соҳиб аст. Таваҷҷуҳи давлат нисбат ба таҳсилоту маориф аз боғча шурӯъ мешавад. Таҳсил ройгон буда, баъди хатми мактаб ҷавонон метавонанд дар мактабҳои олии мамлакат ва хориҷи он таҳсили худро давом диҳанд, аммо онҳо уҳдадоранд, ки пас аз хатми донишгоҳ ба кишварашон баргашта, кору фаъолият намоянд. Ли Куан Ю қайд мекунад: “Мо ҳеҷ гуна захираҳои табиӣ надорем, аз ин рӯ, бартарии мо дар қувваҳои зеҳниамон аст”.
Ли Куан Ю ҳеҷгоҳ ба низоми некуаҳволии оммавӣ бовар надошт. Дар ин хусус ӯ чунин гуфта буд: «Қобилияти одамон баробар нест. Вақте ки давлат вазифаҳои сардори оиларо ба зиммаи худ мегирад, матонати инсонҳо заиф мегардад. Некуаҳволии мардум такя ба қувваи худро аз байн мебарад ва барои беҳтар намудани сатҳи зиндагии оилаи худ талош намекунад”. Имрӯз дар кишвар амалан бекорӣ дида намешавад, зеро барои бекорон аз ҷониби давлат кумаке пешбинӣ нагардидааст. 
Қариб ҳамаи аҳолии маҳаллии кишвар соҳиби манзили шахсӣ мебошад, зеро давлат манзилҳоро бо нархи арзон сохта, баъдан ба мардум бо нархи дастрас ба фурӯш мегузорад. Дар чунин манзилҳо 80% сингапуриҳо истиқомат мекунанд.
Дар китоби машҳури Ли Куан Ю бо номи “Аз ҷаҳони сеюм ба ҷаҳони якум” оид ба идоракуние сухан меравад, ки сирф бо хусусиятҳои осиёӣ дар сохтани давлати пешрафта саҳми бузург дорад. Имрӯз мо мебинем, ки талоши ӯ чи ҳосилеро ба бор овардааст:
Сингапур аз ҷиҳати рушди иқтисодӣ дар минтақаи Осиёи Ҷанубу Шарқӣ ҷойи якумро мегирад;
Ҳамчун маркази саноату молияи ҷаҳон шинохта шудааст;
Аз ҷиҳати коркарди нафт дар ҷаҳон баъди Хюстон ва Роттердам ҷойи 3 - юмро ишғол менамояд (ҳамасола 20 млн. тонна);
Аз лиҳози рушди технологияи иттилоотӣ дар ҷаҳон баъд аз Дания ва Шведсия ҷойи сеюмро мегирад;
Аз ҷиҳати сатҳи пасти фасод дар ҷаҳон ҷой якумро ишғол мекунад;
Аз ҷиҳати захираҳои тиллоӣ баъд аз Ҷопон ва Чин ҷойи  3- юмро ишғол мекунад;
Аз ҷиҳати сайёҳӣ ва хизматрасонӣ ҷойи намоёнро ишғол намуда, танҳо дар соли 2016 16,4 млн. сайёҳ ворид шуда, 24,8 млрд. доллар даромад ба даст овард.
Дар маҷмӯъ, рушду инкишофи босуръати Сингапур ҳамчун намуна ва мисол барои  аксари давлатҳои рӯ ба инкишофу мутараққии дунё табдил ёфтааст. Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз кишварҳои дорои имконоти хуби энергетикӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, ҷуғрофӣ ва, инчунин, захираҳои бойи табиӣ ба шумор меравад. Махсусан дар рушди якчанд соҳаҳои зерин хеле ниёз ва таваҷҷуҳ дорад. Истифодаи максималии захираҳои гидроэнергетикӣ (527 млрд. квт/соат дар як сол, ҷойи 8-ум дар ҷаҳон) ва ба ин васила соҳиб шудани бозори неруи барқи минтақавӣ; истифодаи самараноки захираҳои кӯҳӣ(93% кӯҳсор) ва рушди коркард, истеҳсол ва содироти канданиҳои фоиданок ва махсусан семент; рушди соҳаи сайёҳӣ (1000 дарё, 2000 кӯл, 8000 яхчашмаҳо ва табиати биҳиштӣ) бо истифодаи таҷрибаҳои кишварҳои муваффақ монанди Сингапур ва Тайланд. Аз ин рӯ, барои истифодаи имкониятҳои мавҷуда бо назардошти таҷрибаи Сингапур мебояд тадбирҳои зеринро пеш гирифт:
Ҳар чи бештар ҳамкориҳои илмӣ, иқтисодӣ ва сиёсии худро бо Сингапур тақвият бахшида, ҷалби сармояи хориҷӣ дар соҳаҳои энергетика, коркарди ашёи хом, сарватҳои зеризаминӣ ва ҷалби мутахассисони баландихтисос ба соҳаҳои низоми бонкӣ ва низоми маориф ба роҳ монда шавад.
Мубориза бар зидди фасод бояд шадидан бошад, зеро омили пешрафти тамоми соҳаҳо аз сатҳи пасти фасод дар кишвар вобастагӣ дорад.
Х. ПАЙВАНДОВ,
ассистенти кафедраи минтақашиносии хориҷии факултети муносибатҳои байналхалқии ДМТ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 04.01.2018    №: 3    Мутолиа карданд: 425

21.01.2019


Фестивали байналмилалии «Наврӯз – мероси фарҳангии сайёҳӣ» баргузор хоҳад шуд

"Парасту - 2019" – ҷашнвораи ҷумҳуриявии театрҳои касбӣ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Баргузории ҷашнвораи байналмилалии «Рӯзи барф» дар Калуга

Дар Арабистони Саудӣ ҷалби бонувон ба корҳои ҷамъиятӣ меафзояд

Соли 2018 прокуратураи Қазоқистон ба буҷети кишвар $90 миллион талофӣ кард

Дар Тошканд хазинаи қадима ёфт шуд

Дороии 26 шахси сарватмандтарини дунё ба даромади 3,8 миллиард ниёзманд баробар аст

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед