logo

фарҳанг

ОИЛА. АСОСҲОИ ТАНЗИМ ДАР ОСОРИ ГУЗАШТАГОН

Анъанаи навиштани асарҳои ахлоқӣ баъд аз «Авасто» дар давраи Сосониён идома ёфта, оғози он ба давраи ҳукумронии асосгузори сулолаи Сосониён Ардашери Бобакон рост меояд. Мароми ин пандномаҳо асосан тарбияи мардум ва фарзандони кишвар буд. «Пандномаи Бузургмеҳр», «Андарзи Одурбоди Меҳраспандон», «Калила ва Димна», «Дарахти Асурик» ва асарҳои дигар маҳсули ҳамин давраи таърихӣ мебошанд.
Дар ин асарҳо масъалаҳои илму ҳунар ва тарбияи оилавӣ хеле мӯҷаз ва бо далелҳои боварибахш инъикос гардидаанд. Масалан, дар яке аз андарзҳои Одурбоди Меҳраспандон омадааст: «Агар туро писаре бувад, ӯро дар кӯдакӣ ба дабистон бидеҳ, чунки омӯзиш рӯшноии чашму дил аст». Дар саволу ҷавобҳои Нӯшервону Бузургмеҳр оид ба танзими оила ва аз худ кардани касб гуфта шудааст: «Аз неъматҳои дунё чанд чиз хушбор аст?». Бузургмеҳр посух мегӯяд: «Яке фарзанди солеҳ, дувум давлат аз касби ҳалол».
Асари дигари тарбиявии ин давра «Калила ва Димна» аст, ки қисмати бузурги тарбиявию ахлоқӣ дорад. Гувоҳи таърих аст, ки «Калила ва Димна» дар аҳди Сосониён китоби рӯимизии саркардаҳои ин сулола буда, шоҳону шоҳзодагон ва аъёну ашроф дар рӯҳияи панду андарзи ин асар тарбия мегирифтанд. Минбаъд, дар замони Сомониён устод Рӯдакӣ онро аз забони арабӣ ба форсии тоҷикӣ тарҷума кард, ки баъзе намунаҳои он то ба имрӯз расидаанд.
Унсурмаолии Кайковус яке аз шоирон ва нависандагони забардасти асри ХI буда, бо асари тарбиявияш «Қобуснома» маъруф аст. Дар ин асараш аз номи Бузургмеҳр сухан ронда, дар баробари масъалаҳои дигари ахлоқу одоб, инчунин, аёли гаронро (оилаи серфарзандро) боиси ташвиш донистааст.
Муаллиф дар ташкили оила ва интихоби зан фикрҳои ҷолиби аҳамияти педагогӣ – тиббӣ доштаро низ мавриди баён мекунад. Ӯ дар боби «Андар зан хостан» менависад: «...Ва зан аз қабилаи дигар хоҳӣ, то бегонагонро хеш карда бошӣ, ки ақрабои ту аҳди ту бошанд».
Унсурмаолии Кайковус бо ин ақидааш ду масъалаи муҳими оилавиро мақсади асосии хеш қарор додаст: якум аз ҳисоби бегонагон хонадор кардани фарзанд, яъне ба ин васила сафи хешу ақраборо зиёд кардан, дуюм ба даст овардани фарзанди солим. Тавсияи мазкур то имрӯз қимати илмиву амалии худ-ро гум накардааст.
Авҳадиддини Анварӣ (ваф. 1187), ки пайғамбари қасидасароёни форсу тоҷик эътироф гардидааст, камиёлиро «саодати мард» дар хонадон ҳисобидааст:
Камиёлӣ саодатест, ки мард,
Наравад ҷуз ба рои хеш бад-он;
Мардро низ банди тахтаю ғул,
Ҷуз иёли гарон мадон ба ҷаҳон.
Гарчи мардонагӣ ба ҷаҳд кунад,
Натавонад шуд аз миён ба карон.

Ин ақидаи Анварӣ, бешубҳа дар шароити кунунӣ қабулшаванда аст. Зеро аксари оилаҳои камбизоат, ки серфарзанданд наметавонанд аз уҳдаи дурусти таълиму тарбияашон ба таври бояду шояд бароянд.
Шоир ва нависандаи машҳури нимаи дуюми асри ХVI Камолиддини Биноӣ дар таълимоти тарбиявӣ - ахлоқии худ роҷеъ ба ин  масъала дар маснавии «Беҳрӯз ва Баҳром» бисёрзангириро на танҳо рафтори пасткунандаи шарафи оила медонад, балки бадбахтии оилавӣ мешуморад.  Ӯ вазифаи муқаддаси ҳар як падару модарро дар таваллуд ва тарбияи фарзандони ҳалол ва покизасиришт мебинад:
Бо ҳалоли худ он кӣ суҳбат сохт,
Нияти заръ карду тухм андохт
Бошад ӯро савоби он фарзанд.
Ки бувад дар ҷаҳон саодатманд.
         
Хулоса, бояд гуфт, ки масъалаи ба танзим даровардани оила проблемаи нав набуда, ҳанӯз дар садсолаҳои гузашта низ диққати олимону мутафаккирони форс–тоҷикро низ ба худ ҷалб намуда буд.
Дилафрӯз САИДОВА,
омӯзгори коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 07.02.2018    №: 29    Мутолиа карданд: 1405
06.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 399 ГИРИФТОРИ БЕМОРИИ COVID-19 ШИФО ЁФТ

СУҒД. МАҲСУЛОТИ АРЗОН ЗИНДАГИРО БАРАКАТ МЕБАХШАД

АГЕНТӢ. ШУМОРАИ ХИЗМАТЧИЁНИ ДАВЛАТӢ АЗ ҲИСОБИ ЗАНОН КОҲИШ ЁФТААСТ. ЧАРО?

СЕРИЯ ПРО. МУБОРИЗАИ "СОРО - КОМПАНИЯ" ВА "СИПАР" ШИДДАТ МЕГИРАД

05.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 356 ГИРИФТОРИ БЕМОРИИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

АЗ «АМОНАТБОНК» СИПОСГУЗОРЕМ

ЛИГАИ ОЛӢ. МАРҲИЛАИ ДУЮМ 8 АВГУСТ ОҒОЗ МЕЁБАД

04.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 317 БЕМОРИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

ОМОДАГИҲО ҶИҲАТИ БАРӮЙХАТГИРИИ АҲОЛӢ ВА ФОНДИ МАНЗИЛ ИДОМА ДОРАНД

АГЕНТИИ СОДИРОТ. СОДИРОТИ МАҲСУЛОТИ КИШОВАРЗӢ АФЗУД

83 КОРХОНАИ НАВИ САНОАТӢ МАВРИДИ БАҲРАБАРДОРӢ ҚАРОР ГИРИФТ

ВКД. САТҲИ ҶИНОЯТ КОҲИШ ЁФТ

SARS – CoV – 2. ТАДҚИҚОТИ ОЛИМОН ХАТАРИ НАВИ ОНРО ОШКОР СОХТ

ФАЙЗРЕЗ Ё СЕСАД ХАРБУЗА АЗ ЯК КАФ ЗАМИН

ҶОМИ ТОҶИКИСТОН – 2020. ҶУФТҲОИ ДАВРИ 1/4 - ФИНАЛӢ МУАЙЯН ГАРДИДАНД

03.08.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ КОРОНАВИРУС 83,7 ДАРСАДИ СИРОЯТЁФТАГОН СИҲАТ ШУДАНД

АКАДЕМИЯИ ИДОРАКУНИИ ДАВЛАТӢ ДОНИШҶӮЁНИ ХОРИҶИРО БА ТАҲСИЛ ҶАЛБ КАРДАНИСТ

ҲИСОР. БУНЁДИ ИНШООТИ ҶАШНӢ ИДОМА ДОРАД

ГУМРУК. СОДИРОТИ МОЛУ МАҲСУЛОТИ ВАТАНӢ 19,1 ДАРСАД АФЗУД

КУМИТАИ АНДОЗ. ПАНДЕМИЯ БА ИҶРОИ НАҚША БЕТАЪСИР НАМОНД

ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 103 БЕМОРИ COVID - 19 СИҲАТ ШУД

СУҒД. РӮНАМОИИ КИТОБНОМАИ ҲАШТҶИЛДАИ “ПЕШВОИ МИЛЛАТ - ЭМОМАЛӢ РАҲМОН”

САРҲАД. ДАР НОҲИЯИ МИР САЙИД АЛИИ ҲАМАДОНӢ 127 ҶИНОЯТ БА ҚАЙД ГИРИФТА ШУД

ИҶРОИ НАҚШАИ АНДОЗИ ИҶТИМОӢ 101 ДАРСАД ТАЪМИН ГАШТ

БАЛҶУВОН. ҲАҶМИ ИСТЕҲСОЛИ МАҲСУЛОТИ КИШОВАРЗӢ КОҲИШ ЁФТ

МАҲАЛ. ҶАЛБИ НИЁЗМАНДОН ВА ТИҶОРАТИ КИШОВАРЗӢ

ВМКБ. БОЗДИДИ РАМАЗОН РАҲИМЗОДА АЗ РАФТИ БУНЁДИ ИНШООТИ ҶАШНӢ

МОЛИЯ. МАБЛАҒГУЗОРИИ СОҲАҲОИ ИҶТИМОӢ АФЗУД

ФУТБОЛ. ТИМИ МИЛЛӢ МОҲИ СЕНТЯБР ДУ БОЗИИ САНҶИШӢ МЕГУЗАРОНАД

ЧИН ВАКСИНАИ АЛАЙҲИ КОРОНАВИРУСРО ДАР БРАЗИЛИЯ ВА АМА МЕОЗМОЯД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

29.07.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ КОРОНАВИРУС 6065 КАС ШИФО ЁФТ

ДДСТДТ. БА ДОВТАЛАБОН ИМТИЁЗҲО ПЕШБИНӢ ШУДААСТ

ДДФСТ. СИФАТИ ТАЪЛИМ ДАР МЕҲВАРИ ТАВАҶҶУҲ

КОНСЕРВАТОРИЯИ МИЛЛӢ БА ШЎРОИ ДИФОЪ НИЁЗ ДОРАД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед