logo

фарҳанг

ОИЛА. АСОСҲОИ ТАНЗИМ ДАР ОСОРИ ГУЗАШТАГОН

Анъанаи навиштани асарҳои ахлоқӣ баъд аз «Авасто» дар давраи Сосониён идома ёфта, оғози он ба давраи ҳукумронии асосгузори сулолаи Сосониён Ардашери Бобакон рост меояд. Мароми ин пандномаҳо асосан тарбияи мардум ва фарзандони кишвар буд. «Пандномаи Бузургмеҳр», «Андарзи Одурбоди Меҳраспандон», «Калила ва Димна», «Дарахти Асурик» ва асарҳои дигар маҳсули ҳамин давраи таърихӣ мебошанд.
Дар ин асарҳо масъалаҳои илму ҳунар ва тарбияи оилавӣ хеле мӯҷаз ва бо далелҳои боварибахш инъикос гардидаанд. Масалан, дар яке аз андарзҳои Одурбоди Меҳраспандон омадааст: «Агар туро писаре бувад, ӯро дар кӯдакӣ ба дабистон бидеҳ, чунки омӯзиш рӯшноии чашму дил аст». Дар саволу ҷавобҳои Нӯшервону Бузургмеҳр оид ба танзими оила ва аз худ кардани касб гуфта шудааст: «Аз неъматҳои дунё чанд чиз хушбор аст?». Бузургмеҳр посух мегӯяд: «Яке фарзанди солеҳ, дувум давлат аз касби ҳалол».
Асари дигари тарбиявии ин давра «Калила ва Димна» аст, ки қисмати бузурги тарбиявию ахлоқӣ дорад. Гувоҳи таърих аст, ки «Калила ва Димна» дар аҳди Сосониён китоби рӯимизии саркардаҳои ин сулола буда, шоҳону шоҳзодагон ва аъёну ашроф дар рӯҳияи панду андарзи ин асар тарбия мегирифтанд. Минбаъд, дар замони Сомониён устод Рӯдакӣ онро аз забони арабӣ ба форсии тоҷикӣ тарҷума кард, ки баъзе намунаҳои он то ба имрӯз расидаанд.
Унсурмаолии Кайковус яке аз шоирон ва нависандагони забардасти асри ХI буда, бо асари тарбиявияш «Қобуснома» маъруф аст. Дар ин асараш аз номи Бузургмеҳр сухан ронда, дар баробари масъалаҳои дигари ахлоқу одоб, инчунин, аёли гаронро (оилаи серфарзандро) боиси ташвиш донистааст.
Муаллиф дар ташкили оила ва интихоби зан фикрҳои ҷолиби аҳамияти педагогӣ – тиббӣ доштаро низ мавриди баён мекунад. Ӯ дар боби «Андар зан хостан» менависад: «...Ва зан аз қабилаи дигар хоҳӣ, то бегонагонро хеш карда бошӣ, ки ақрабои ту аҳди ту бошанд».
Унсурмаолии Кайковус бо ин ақидааш ду масъалаи муҳими оилавиро мақсади асосии хеш қарор додаст: якум аз ҳисоби бегонагон хонадор кардани фарзанд, яъне ба ин васила сафи хешу ақраборо зиёд кардан, дуюм ба даст овардани фарзанди солим. Тавсияи мазкур то имрӯз қимати илмиву амалии худ-ро гум накардааст.
Авҳадиддини Анварӣ (ваф. 1187), ки пайғамбари қасидасароёни форсу тоҷик эътироф гардидааст, камиёлиро «саодати мард» дар хонадон ҳисобидааст:
Камиёлӣ саодатест, ки мард,
Наравад ҷуз ба рои хеш бад-он;
Мардро низ банди тахтаю ғул,
Ҷуз иёли гарон мадон ба ҷаҳон.
Гарчи мардонагӣ ба ҷаҳд кунад,
Натавонад шуд аз миён ба карон.

Ин ақидаи Анварӣ, бешубҳа дар шароити кунунӣ қабулшаванда аст. Зеро аксари оилаҳои камбизоат, ки серфарзанданд наметавонанд аз уҳдаи дурусти таълиму тарбияашон ба таври бояду шояд бароянд.
Шоир ва нависандаи машҳури нимаи дуюми асри ХVI Камолиддини Биноӣ дар таълимоти тарбиявӣ - ахлоқии худ роҷеъ ба ин  масъала дар маснавии «Беҳрӯз ва Баҳром» бисёрзангириро на танҳо рафтори пасткунандаи шарафи оила медонад, балки бадбахтии оилавӣ мешуморад.  Ӯ вазифаи муқаддаси ҳар як падару модарро дар таваллуд ва тарбияи фарзандони ҳалол ва покизасиришт мебинад:
Бо ҳалоли худ он кӣ суҳбат сохт,
Нияти заръ карду тухм андохт
Бошад ӯро савоби он фарзанд.
Ки бувад дар ҷаҳон саодатманд.
         
Хулоса, бояд гуфт, ки масъалаи ба танзим даровардани оила проблемаи нав набуда, ҳанӯз дар садсолаҳои гузашта низ диққати олимону мутафаккирони форс–тоҷикро низ ба худ ҷалб намуда буд.
Дилафрӯз САИДОВА,
омӯзгори коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 07.02.2018    №: 29    Мутолиа карданд: 708

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе

Ба иштирокчиёни ҶБВ кумаки моддӣ расонда мешавад

Нахустини Форум байналмилалии санъати мақом баргузор хоҳад гашт

ЛЕВАКАНТ. Тантанаҳои истиқлолият

ФАЙЗОБОД. Ҳиммати як соҳибкор

ИШТИРОКИ ТИМИ МИЛЛӢ ДАР МУСОБИҚАИ BANGABANDHU GOLD CUP"

«ДИ» тахрибкоронашро ба Русия, Аврупо ва Осиё мефиристад

ХФА: "Даромади «Давлати исломӣ» 10 маротиба коҳиш ёфт"

Чин барои рушди ҶАҶ $60 миллиард ёрии молиявӣ мерасонад

Таҳримоти ғарбӣ метавонанд садди барқарорсозии Сурия гарданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед