logo

фарҳанг

МИСГАРӢ. БОЗГӮИ РАМЗҲО, ЭЪТИҚОД ВА АНЪАНАҲОИ МАРДУМӢ

Мисгарӣ ин ҳунари аз мис сохтани олоти рӯзгор, аслиҳа ва ашёи гуногун буда, яке аз навъҳои қадимтарини ҳунармандӣ ба шумор меравад.  Бо маводи мис ниёгони мо аз давраҳои хеле қадим, ҳанӯз дар ҳазораи IV то милод шинос буда, дар ибтидо аз он ҳар гуна зебу зинати мардонаю занона ва аслиҳа месохтанд. Вобаста ба ин муаррихон маълумоти арзишманд додаанд.
Масалан, муаррихи Юнони бостон Ҳеродот дар асри V то милод навиштааст, ки “Мардуми Осиёи Миёна дорои санъати баланди мисгарианд. Онҳо дар сохтани найза, пайкон, зиреҳи асп, табарзин аз мис васеъ истифода мебаранд”.  Ба ин, ҳамчунин, бозёфтҳои зиёде аз ёдгориҳои Саразм, хазинаи Амударё, Тахти Сангин, Панҷакенти қадим, ёдгории Ҳалқаҷари Хатлон мисоли возеҳ шуда метавонанд.
Авҷи ҳунари мисгарии ниёгони мо ба давраи салтанати сулолаи Сомониён рост меояд. Ҳунармандони пойтахти Сомониён  - шаҳри Бухоро бо сохтани чароғҳои мисӣ хеле машҳур буданд. Дар Самарқанд бошад, зиёдтар дегҳои калон ва ҷомҳои нафис месохтанд. Ҳамзамон, бостоншиносон ҳангоми ҳафриёт аз шаҳри Ҳаловарди Хатлон дафинаи зарфҳои мисии давраи Сомониён аз қабили кӯза, коса, шамъдонҳоро кашф намуданд, ки дар онҳо нақшҳои ислимӣ, зооморфӣ ва эпиграфӣ ба назар мерасанд. Яъне истеҳсоли зарфҳои мисӣ ва дигар маснуоти мисӣ дар ибтидои асри X инкишоф ёфта, дар асрҳои XIX  ба дараҷаи такомули худ расидааст.
Ҳамчунин, шаҳрҳои Балх, Хуҷанд ва Истаравшан ба марказҳои асосии истеҳсоли маснуоти мисӣ табдил ёфта буданд. Дар кӯчаҳои ин шаҳрҳо растаҳои махсуси мисгарӣ ва савдои маснуоти мисӣ фаъолият менамуданд. Ҳунармандон барои сохтани ин қабил маснуот аз паргор, пӯлодқалам, қайроқ, болғача ва ғайра истифода мебурданд. Навъҳои хеле маъмули ашёи мисине, ки  ниёгони мо месохтанд  – чойҷӯш, офтоба, табақу коса, дастшӯй, кӯза, шамъдон, рангдон ва қаламдон буданд, ки дар экспозитсияҳои Осорхонаи миллии Тоҷикистон намунаҳои мухталифи онҳо мансуб ба давраҳои гуногуни таърихӣ пешниҳод шудаанд.
Маснуоти гуногунҳаҷми мисине, ки ҳунармандон тайёр мекарданд, баъдан бо дасти наққошони моҳир зебу зиннат дода мешуданд. Маснуоти мисиро бо искана ҳаккокӣ мекарданд ва бо қолабҳои чӯбин гул мепартофтанд. Бештар дар зарфҳои мисини мо баргу гули рустаниҳо, ҷонварон, ҷирмҳои осмонӣ аз қабили Офтобу Моҳу ситораҳо, инчунин, матнҳои динию бадеӣ ба кор бурда мешуданд. Масалан, дастаҳои кӯзаву офтоба ва ҷомҳоро дар шакли боли парандагон, думи ҳайвонот, сари мор оро медоданд, ки ҳар яки он рамз ва хусусияти хосси худро дорад. Хусусан сари мор дар дастаи зарфҳо ва нақши қаланфур бо мақсади дифоъ аз чашми бад сохта мешуданд.
Дар маҷмӯъ, ҳар як ашёи ҳунари мисгарӣ ҳар нақшу матне, ки дар онҳо ҳаккокӣ шудаанд, бозгӯи рамзҳо, эътиқод ва анъанаҳои мардум мебошанд. Онҳо таҷассумгари олами рангину зебои ҳунари ниёгон буда, бо ҷаззобияти худ ҳар як бинандаро мафтун месозанд. 
Фирдавси АБДУЛҲАМИД,
сардори шуъбаи таърихи бостон
ва асрҳои миёнаи Осорхонаи миллии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 08.02.2018    №: 30    Мутолиа карданд: 484

03.01.2020


 БАЙНИ ТОҶИКИСТОН ВА АФҒОНИСТОН РОҲИ ОҲАН БУНЁД МЕГАРДАД

 ДАР ХОРУҒ КӮДАКИСТОН МАВРИДИ БАҲРАБАРДОРӢ ҚАРОР ГИРИФТ

 ХОВАЛИНГ. БЕМОРХОНАИ РАҚАМӢ БА ИСТИФОДА ДОДА ШУД

 AIRBUS БОРИ НАХУСТ АЗ СОЛИ 2011 АЗ BOEING ПЕШ ГУЗАШТ

 ОБХЕЗӢ ДАР ИНДОНЕЗИЯ БОИСИ ҲАЛОКАТИ 26 НАФАР ГАШТ

 НИДЕРЛАНД РАСМАН АЗ "ГОЛЛАНДИЯ" ДАСТ КАШИД

 ДАР ҚАЗОҚИСТОН МУСОФИРИ ҲАВОПАЙМОИ СУҚУТКАРДАРО МУКОФОТОНДАНД

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ТӮЙҲОИ ПУРДАБДАБАРО МАНЪ НАМУДАНД

25.12.2019


"RIAS Ingineering" телевизору яхдонҳои тоҷикӣ месозад

Қазоқистон ҳукми қатлро пурра бекор карданист

Дар Австралия аз сӯхтори ҷангал шаҳр ба коми оташ рафт

Сарвари Индонезия тарҳи пойтахти нави кишварро интихоб намуд

Чин боҷи қариб ҳазор моли хориҷиро кам месозад

Ҷаҳон дар як сатр

24.12.2019


"ПЕШВОИ МИЛЛАТ ПОЯГУЗОРИ СУЛҲ ВА МЕЪМОРИ ВАҲДАТ"

Баррасии густариши ҳамкориҳо дар соҳаи сайёҳӣ

Қурбон Ҳакимзода ҳайати шаҳри Вэйнанро ба ҳузур пазируфт

Нуробод. Пешгирии шомилшавии ҷавонон ба ҳаракатҳои ифротгаро

Ҷаҳон дар як сатр

Арчаи солинавии Тоҷикистон рамзи Истиқлолияти давлатӣ

Лавров: Трамп ба муколама бо Россия доир ба масоили ҳалталаб омода аст

Москва ва Киев шартномаи таҳвили газро барои панҷ сол имзо мекунанд

Комиссияи Аврупо таҳримоти ИМА зидди «Маҷрои шимолӣ - 2»-ро маҳкум намуд

Дар Тошканд маркази рушди «ҳукумати электронӣ» ифтитоҳ меёбад

23.12.2019


Путин: «Соли гузашта дар Россия 33 амали террористӣ пешгирӣ гардид»

Минск ба ҳамгироӣ бо Россия дар асоси баробарӣ омода аст

Комиссияи интихоботии Афғонистон Ашраф Ғаниро президенти кишвар эълом дошт

Дар Қазоқистон хароҷоти соҳаи тандурустӣ то 5 дарсади ММД боло меравад

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Ду медали тиллои варзишгарони тоҷик

20.12.2019


Дурнамои густариши ҳамкориҳо матраҳ гардид

Шиносоии Раҷаббой Аҳмадзода бо ҷараёни сохтмони муассисаҳои таълимии нав

Мулоқоти Акрамшо Фелалиев бо Эмилио Певида Пупо

19.12.2019


Шиносоии Қоҳир Расулзода бо ҷараёни сохтмони як қатор иншооти шаҳри Кӯлоб


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед