logo

фарҳанг

МИСГАРӢ. БОЗГӮИ РАМЗҲО, ЭЪТИҚОД ВА АНЪАНАҲОИ МАРДУМӢ

Мисгарӣ ин ҳунари аз мис сохтани олоти рӯзгор, аслиҳа ва ашёи гуногун буда, яке аз навъҳои қадимтарини ҳунармандӣ ба шумор меравад.  Бо маводи мис ниёгони мо аз давраҳои хеле қадим, ҳанӯз дар ҳазораи IV то милод шинос буда, дар ибтидо аз он ҳар гуна зебу зинати мардонаю занона ва аслиҳа месохтанд. Вобаста ба ин муаррихон маълумоти арзишманд додаанд.
Масалан, муаррихи Юнони бостон Ҳеродот дар асри V то милод навиштааст, ки “Мардуми Осиёи Миёна дорои санъати баланди мисгарианд. Онҳо дар сохтани найза, пайкон, зиреҳи асп, табарзин аз мис васеъ истифода мебаранд”.  Ба ин, ҳамчунин, бозёфтҳои зиёде аз ёдгориҳои Саразм, хазинаи Амударё, Тахти Сангин, Панҷакенти қадим, ёдгории Ҳалқаҷари Хатлон мисоли возеҳ шуда метавонанд.
Авҷи ҳунари мисгарии ниёгони мо ба давраи салтанати сулолаи Сомониён рост меояд. Ҳунармандони пойтахти Сомониён  - шаҳри Бухоро бо сохтани чароғҳои мисӣ хеле машҳур буданд. Дар Самарқанд бошад, зиёдтар дегҳои калон ва ҷомҳои нафис месохтанд. Ҳамзамон, бостоншиносон ҳангоми ҳафриёт аз шаҳри Ҳаловарди Хатлон дафинаи зарфҳои мисии давраи Сомониён аз қабили кӯза, коса, шамъдонҳоро кашф намуданд, ки дар онҳо нақшҳои ислимӣ, зооморфӣ ва эпиграфӣ ба назар мерасанд. Яъне истеҳсоли зарфҳои мисӣ ва дигар маснуоти мисӣ дар ибтидои асри X инкишоф ёфта, дар асрҳои XIX  ба дараҷаи такомули худ расидааст.
Ҳамчунин, шаҳрҳои Балх, Хуҷанд ва Истаравшан ба марказҳои асосии истеҳсоли маснуоти мисӣ табдил ёфта буданд. Дар кӯчаҳои ин шаҳрҳо растаҳои махсуси мисгарӣ ва савдои маснуоти мисӣ фаъолият менамуданд. Ҳунармандон барои сохтани ин қабил маснуот аз паргор, пӯлодқалам, қайроқ, болғача ва ғайра истифода мебурданд. Навъҳои хеле маъмули ашёи мисине, ки  ниёгони мо месохтанд  – чойҷӯш, офтоба, табақу коса, дастшӯй, кӯза, шамъдон, рангдон ва қаламдон буданд, ки дар экспозитсияҳои Осорхонаи миллии Тоҷикистон намунаҳои мухталифи онҳо мансуб ба давраҳои гуногуни таърихӣ пешниҳод шудаанд.
Маснуоти гуногунҳаҷми мисине, ки ҳунармандон тайёр мекарданд, баъдан бо дасти наққошони моҳир зебу зиннат дода мешуданд. Маснуоти мисиро бо искана ҳаккокӣ мекарданд ва бо қолабҳои чӯбин гул мепартофтанд. Бештар дар зарфҳои мисини мо баргу гули рустаниҳо, ҷонварон, ҷирмҳои осмонӣ аз қабили Офтобу Моҳу ситораҳо, инчунин, матнҳои динию бадеӣ ба кор бурда мешуданд. Масалан, дастаҳои кӯзаву офтоба ва ҷомҳоро дар шакли боли парандагон, думи ҳайвонот, сари мор оро медоданд, ки ҳар яки он рамз ва хусусияти хосси худро дорад. Хусусан сари мор дар дастаи зарфҳо ва нақши қаланфур бо мақсади дифоъ аз чашми бад сохта мешуданд.
Дар маҷмӯъ, ҳар як ашёи ҳунари мисгарӣ ҳар нақшу матне, ки дар онҳо ҳаккокӣ шудаанд, бозгӯи рамзҳо, эътиқод ва анъанаҳои мардум мебошанд. Онҳо таҷассумгари олами рангину зебои ҳунари ниёгон буда, бо ҷаззобияти худ ҳар як бинандаро мафтун месозанд. 
Фирдавси АБДУЛҲАМИД,
сардори шуъбаи таърихи бостон
ва асрҳои миёнаи Осорхонаи миллии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 08.02.2018    №: 30    Мутолиа карданд: 252

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад

ЭКСПО дар Шанхай: шартномаҳо ба маблағи қариб $60 миллиард ба тасвиб расиданд

Сӯхтори ҷангал дар Калифорния боиси ҳалокати 25 нафар гашт

Ҷаҳон дар як сатр

ВАХШ. Суратҳисоби бонкӣ барои ятимон

ОЛИМПИАДАИ “GENIUSKIDS – 2018” 35 медали хонандагони тоҷик

САМБО. Хушқадам Хусравов – қаҳрамони ҷаҳон

09.11.2018


Ҳамоишҳои ҷавонон бахшида ба Рӯзи Президент

Баррасии масоили рушди ҳамкориҳо

Мулоқоти Юсуф Раҳмон бо Кристофер Рэй

Таъсиси гурӯҳи корӣ баҳри иҷрои «Барномаи рушди иҷтимоию иқтисодии шаҳри Душанбе барои давраи то соли 2025»

Давлаталӣ Саид дар Корея

20-умин конфронси расонаҳои Осиёи Марказӣ дар Остона баргузор шуд

«Толибон» рӯйхати иштирокдорони мушовараи Москваро интишор дод

Таърихшиноси фаронсавӣ ба Макрон нақши Россияро дар наҷоти Аврупо хотиррасон кард

Ҷаҳон дар як сатр

"TASHKENT GRAND PRIX" ИШТИРОКИ ПАҲЛАВОНОНИ ТОҶИК ДАР ОН

"Истиқлол" бори ҳафтум чемпиони Тоҷикистон шуд!

08.11.2018


ШАҲРИСТОН. Бунёди 68 иншооти нав

ГУЛИСТОН. Бунёди майдони Парчами давлатӣ ва навсозии кӯдакистони “Дилноз”

Вусъати созандагӣ дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров

ХУҶАНД. Ифтитоҳи маҷмааи фитнеси занона

НОҲИЯИ АБДУРАҲМОНИ ҶОМӢ. Муассисаҳои таълимӣ ба фасли сармо омодаанд

“АРБОБОНИ ИЛМИ ТОҶИК”

Бо хоҳиши Макрон вохӯрии муфассали Путин ва Трамп баргузор намешавад

Толибон нияти иштирок дар музокироти сулҳи Москваро доранд

Дар 40 соли ислоҳот савдои берунаи Чин 670 маротиба афзуд

Деҳлӣ ҳавои ифлосро бо борони сунъӣ тоза карданист

Ҷаҳон дар як сатр

МАРҲИЛАИ ИНТИХОБИИ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2020. Ҳарифони мунтахаби Тоҷикистон (U-23) муайян шуданд

07.11.2018


Маҷлиси тантанавӣ бахшида ба Рӯзи Конститутсия

Мулоқоти Рамазон Раҳимзода бо Абдулазиз ибни Сауд

Пулҳои миллӣ бо такмили унсурҳои ҳимоя


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед