logo

фарҳанг

АШАГЛОНИ РОСТИНА

Аз қадим фарҳанги мардуми мо таронаҳое, ки ақоиди бостонии инсонҳоро роҷеъ ба ҳаводиси табиат ва воқеаҳои зиндагӣ иброз намудаанд, мавқеи муҳим доранд. Чунин таронаҳоро «сурудҳои афсунӣ» гуфтан ҷоиз аст. Тавассути таронаҳои афсунӣ мардум ҳар гуна ҳаводиси нохуши табиат ва рӯзгорашонро пешгирӣ карда, бо ин роҳ ба зироаташ хайру баракат таманно менамуд. Масалан, ҷиҳати раҳоӣ аз нохушиҳо маросиме ташкил мекарданд, ки он дар байни  мардуми водии Хатлон, Рашт як қисми водии Ҳисор «Ашаглон» ва байни мардуми Ҳисор, Сурхандарё, Қашқадарё, Бухоро, Самарқанд, водии Фарғона «Сусхотун», «Сусмомо», «Ялконхотун», «Момои борон», «Чилахотун», «Тӯи Сусмомо» ва ғайра ном дошт. Иҷрокунандагони маросим, ки асосан пиразанҳо буданд, ба Ашаглон - Худои борон, ки дар «Авасто» бо ин симои обу ободонӣ ва баҳру дарёҳо бо номи Аноҳито мавҷуд аст, муроҷиат мекарданд, ки борон фирис- тад:
Ашаглони ростина,
Як бор биҷунбон остина,
Ғаллаи сабзам қоқ шуд,
Як бор бирезон боруна.

Дар қаринаи дигари суруди мазкур «Сусхотун», ки матлаби боронталабии мардум боз ҳам возеҳ ифода ёфтааст ва онро тоҷикони шаҳрҳои марказу шимол чунин тараннум менамуданд:
Борон, борон, Сусхотун!
Село равон, Сусхотун!
Гандумако ташна монден,
Гунҷишкако гушна монден,
Сусхотун, Сусхотун!
Сағирако ҳайрон монден,
Беваяко гирён монден,
Сусхотун, Сусхотун!
Дар назми мавсимӣ дар мавзӯи табиат ва ҳодисаҳои он таронаҳои бисёр эҷод гардидаанд. Дар онҳо образи асосӣ абру борон, замин ва кишти деҳқон мебошад. Дар аксар таронаҳои мавсимии баҳорӣ атфол ба табиат рӯ оварда, боисрор боридани боронро талаб намудаанд:
Борон биё, борон биё,
Ба чӯли чӯпонон биё!
Ба деҳи деҳқонон биё!
Ба боғи боғбонон биё!

Дар бисёрии чунин таронаҳо орзуву ормони хурдтаракон таҷассум ёфтааст. Ҷаҳонбинӣ ва доираи назари атфол роҷеъ ба ҳодисаҳои табиат, муҳити атроф ва зиндагӣ хеле сода ва мушаххас аст. Онҳо ба абри даргузар чун ба рафиқи худ муроҷиат намуда, онро ба зиёфат даъват менамоянд. Бо ин роҳ омадани борон, фаровонии шир ва ҳосили зироатро мехостаанд:
Абри гузар,
Бинмо назар.
Шӯрбо пазам,
Хӯрда гузар.
Ягон- ягон
Чакида гузар.

Атфол дар таронаи зайл манфиати борони баҳориро барои зироат ва  кишти гандум махсус таъкид намудаанд:
Борон борад ба ёбон,
Алаф шавад ба говон.
Гандум шавад ба деҳқон.
Додом гандум биёранд,
Нон шавад ба моён.

Тоҷикон борони моҳи ҳамалро «борони найсон» меноманд. Тибқи ақидаи инсонҳо борони найсон барои деҳқон дурру гуҳар меоварад, ҳосилро фаровон мегардонад, кӯҳу даман, талу теппа ва дашту биёбонро файз мебахшад.
Эй абри найсон,
Борон фиристон.
Ҳосили киштро,
Бисёр гардон.
Борони баҳор,
Дурру гуҳар ор.
Ганҷи пурбаҳо,
Орад бар моҳо.

Пунба аз қадимулайём яке аз зироатҳои муҳим ва хеле зарурии халқи мо мебошад. Дар сурудҳои баҳории мардум ин соҳаи шуғли деҳқонӣ низ инъикос ёфтааст. Деҳқонон таҷриба кардаанд, ки яке аз омилҳои фаровонҳосилии зироати пунба кишти барвақтӣ ва обу ҳавои мусоиду муътадил мебошад. Дар таронаи зайл деҳқони пунбакор ба табиат муроҷиат намуда, хоҳиш кардааст, ки боронро сари вақт расонад:
Борон бор тез - тез,
Қатра - қатра рез - рез.
Дар замино об деҳ,
Пахта шавад ҳосилхез.

Баҳорон борон, ки ба боридан шурӯъ кард, бачаҳо таронасароӣ мекарданд:
Шибир - шибир борон шуд,
Мавсими баҳорон шуд.
Оламе гулистон шуд,
Вақти кори деҳқон шуд.
Рӯзии АҲМАД,
фолклоршинос


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 15.02.2018    №: 35    Мутолиа карданд: 275

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед