logo

фарҳанг

АШАГЛОНИ РОСТИНА

Аз қадим фарҳанги мардуми мо таронаҳое, ки ақоиди бостонии инсонҳоро роҷеъ ба ҳаводиси табиат ва воқеаҳои зиндагӣ иброз намудаанд, мавқеи муҳим доранд. Чунин таронаҳоро «сурудҳои афсунӣ» гуфтан ҷоиз аст. Тавассути таронаҳои афсунӣ мардум ҳар гуна ҳаводиси нохуши табиат ва рӯзгорашонро пешгирӣ карда, бо ин роҳ ба зироаташ хайру баракат таманно менамуд. Масалан, ҷиҳати раҳоӣ аз нохушиҳо маросиме ташкил мекарданд, ки он дар байни  мардуми водии Хатлон, Рашт як қисми водии Ҳисор «Ашаглон» ва байни мардуми Ҳисор, Сурхандарё, Қашқадарё, Бухоро, Самарқанд, водии Фарғона «Сусхотун», «Сусмомо», «Ялконхотун», «Момои борон», «Чилахотун», «Тӯи Сусмомо» ва ғайра ном дошт. Иҷрокунандагони маросим, ки асосан пиразанҳо буданд, ба Ашаглон - Худои борон, ки дар «Авасто» бо ин симои обу ободонӣ ва баҳру дарёҳо бо номи Аноҳито мавҷуд аст, муроҷиат мекарданд, ки борон фирис- тад:
Ашаглони ростина,
Як бор биҷунбон остина,
Ғаллаи сабзам қоқ шуд,
Як бор бирезон боруна.

Дар қаринаи дигари суруди мазкур «Сусхотун», ки матлаби боронталабии мардум боз ҳам возеҳ ифода ёфтааст ва онро тоҷикони шаҳрҳои марказу шимол чунин тараннум менамуданд:
Борон, борон, Сусхотун!
Село равон, Сусхотун!
Гандумако ташна монден,
Гунҷишкако гушна монден,
Сусхотун, Сусхотун!
Сағирако ҳайрон монден,
Беваяко гирён монден,
Сусхотун, Сусхотун!
Дар назми мавсимӣ дар мавзӯи табиат ва ҳодисаҳои он таронаҳои бисёр эҷод гардидаанд. Дар онҳо образи асосӣ абру борон, замин ва кишти деҳқон мебошад. Дар аксар таронаҳои мавсимии баҳорӣ атфол ба табиат рӯ оварда, боисрор боридани боронро талаб намудаанд:
Борон биё, борон биё,
Ба чӯли чӯпонон биё!
Ба деҳи деҳқонон биё!
Ба боғи боғбонон биё!

Дар бисёрии чунин таронаҳо орзуву ормони хурдтаракон таҷассум ёфтааст. Ҷаҳонбинӣ ва доираи назари атфол роҷеъ ба ҳодисаҳои табиат, муҳити атроф ва зиндагӣ хеле сода ва мушаххас аст. Онҳо ба абри даргузар чун ба рафиқи худ муроҷиат намуда, онро ба зиёфат даъват менамоянд. Бо ин роҳ омадани борон, фаровонии шир ва ҳосили зироатро мехостаанд:
Абри гузар,
Бинмо назар.
Шӯрбо пазам,
Хӯрда гузар.
Ягон- ягон
Чакида гузар.

Атфол дар таронаи зайл манфиати борони баҳориро барои зироат ва  кишти гандум махсус таъкид намудаанд:
Борон борад ба ёбон,
Алаф шавад ба говон.
Гандум шавад ба деҳқон.
Додом гандум биёранд,
Нон шавад ба моён.

Тоҷикон борони моҳи ҳамалро «борони найсон» меноманд. Тибқи ақидаи инсонҳо борони найсон барои деҳқон дурру гуҳар меоварад, ҳосилро фаровон мегардонад, кӯҳу даман, талу теппа ва дашту биёбонро файз мебахшад.
Эй абри найсон,
Борон фиристон.
Ҳосили киштро,
Бисёр гардон.
Борони баҳор,
Дурру гуҳар ор.
Ганҷи пурбаҳо,
Орад бар моҳо.

Пунба аз қадимулайём яке аз зироатҳои муҳим ва хеле зарурии халқи мо мебошад. Дар сурудҳои баҳории мардум ин соҳаи шуғли деҳқонӣ низ инъикос ёфтааст. Деҳқонон таҷриба кардаанд, ки яке аз омилҳои фаровонҳосилии зироати пунба кишти барвақтӣ ва обу ҳавои мусоиду муътадил мебошад. Дар таронаи зайл деҳқони пунбакор ба табиат муроҷиат намуда, хоҳиш кардааст, ки боронро сари вақт расонад:
Борон бор тез - тез,
Қатра - қатра рез - рез.
Дар замино об деҳ,
Пахта шавад ҳосилхез.

Баҳорон борон, ки ба боридан шурӯъ кард, бачаҳо таронасароӣ мекарданд:
Шибир - шибир борон шуд,
Мавсими баҳорон шуд.
Оламе гулистон шуд,
Вақти кори деҳқон шуд.
Рӯзии АҲМАД,
фолклоршинос


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 15.02.2018    №: 35    Мутолиа карданд: 253

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед