logo

фарҳанг

АШАГЛОНИ РОСТИНА

Аз қадим фарҳанги мардуми мо таронаҳое, ки ақоиди бостонии инсонҳоро роҷеъ ба ҳаводиси табиат ва воқеаҳои зиндагӣ иброз намудаанд, мавқеи муҳим доранд. Чунин таронаҳоро «сурудҳои афсунӣ» гуфтан ҷоиз аст. Тавассути таронаҳои афсунӣ мардум ҳар гуна ҳаводиси нохуши табиат ва рӯзгорашонро пешгирӣ карда, бо ин роҳ ба зироаташ хайру баракат таманно менамуд. Масалан, ҷиҳати раҳоӣ аз нохушиҳо маросиме ташкил мекарданд, ки он дар байни  мардуми водии Хатлон, Рашт як қисми водии Ҳисор «Ашаглон» ва байни мардуми Ҳисор, Сурхандарё, Қашқадарё, Бухоро, Самарқанд, водии Фарғона «Сусхотун», «Сусмомо», «Ялконхотун», «Момои борон», «Чилахотун», «Тӯи Сусмомо» ва ғайра ном дошт. Иҷрокунандагони маросим, ки асосан пиразанҳо буданд, ба Ашаглон - Худои борон, ки дар «Авасто» бо ин симои обу ободонӣ ва баҳру дарёҳо бо номи Аноҳито мавҷуд аст, муроҷиат мекарданд, ки борон фирис- тад:
Ашаглони ростина,
Як бор биҷунбон остина,
Ғаллаи сабзам қоқ шуд,
Як бор бирезон боруна.

Дар қаринаи дигари суруди мазкур «Сусхотун», ки матлаби боронталабии мардум боз ҳам возеҳ ифода ёфтааст ва онро тоҷикони шаҳрҳои марказу шимол чунин тараннум менамуданд:
Борон, борон, Сусхотун!
Село равон, Сусхотун!
Гандумако ташна монден,
Гунҷишкако гушна монден,
Сусхотун, Сусхотун!
Сағирако ҳайрон монден,
Беваяко гирён монден,
Сусхотун, Сусхотун!
Дар назми мавсимӣ дар мавзӯи табиат ва ҳодисаҳои он таронаҳои бисёр эҷод гардидаанд. Дар онҳо образи асосӣ абру борон, замин ва кишти деҳқон мебошад. Дар аксар таронаҳои мавсимии баҳорӣ атфол ба табиат рӯ оварда, боисрор боридани боронро талаб намудаанд:
Борон биё, борон биё,
Ба чӯли чӯпонон биё!
Ба деҳи деҳқонон биё!
Ба боғи боғбонон биё!

Дар бисёрии чунин таронаҳо орзуву ормони хурдтаракон таҷассум ёфтааст. Ҷаҳонбинӣ ва доираи назари атфол роҷеъ ба ҳодисаҳои табиат, муҳити атроф ва зиндагӣ хеле сода ва мушаххас аст. Онҳо ба абри даргузар чун ба рафиқи худ муроҷиат намуда, онро ба зиёфат даъват менамоянд. Бо ин роҳ омадани борон, фаровонии шир ва ҳосили зироатро мехостаанд:
Абри гузар,
Бинмо назар.
Шӯрбо пазам,
Хӯрда гузар.
Ягон- ягон
Чакида гузар.

Атфол дар таронаи зайл манфиати борони баҳориро барои зироат ва  кишти гандум махсус таъкид намудаанд:
Борон борад ба ёбон,
Алаф шавад ба говон.
Гандум шавад ба деҳқон.
Додом гандум биёранд,
Нон шавад ба моён.

Тоҷикон борони моҳи ҳамалро «борони найсон» меноманд. Тибқи ақидаи инсонҳо борони найсон барои деҳқон дурру гуҳар меоварад, ҳосилро фаровон мегардонад, кӯҳу даман, талу теппа ва дашту биёбонро файз мебахшад.
Эй абри найсон,
Борон фиристон.
Ҳосили киштро,
Бисёр гардон.
Борони баҳор,
Дурру гуҳар ор.
Ганҷи пурбаҳо,
Орад бар моҳо.

Пунба аз қадимулайём яке аз зироатҳои муҳим ва хеле зарурии халқи мо мебошад. Дар сурудҳои баҳории мардум ин соҳаи шуғли деҳқонӣ низ инъикос ёфтааст. Деҳқонон таҷриба кардаанд, ки яке аз омилҳои фаровонҳосилии зироати пунба кишти барвақтӣ ва обу ҳавои мусоиду муътадил мебошад. Дар таронаи зайл деҳқони пунбакор ба табиат муроҷиат намуда, хоҳиш кардааст, ки боронро сари вақт расонад:
Борон бор тез - тез,
Қатра - қатра рез - рез.
Дар замино об деҳ,
Пахта шавад ҳосилхез.

Баҳорон борон, ки ба боридан шурӯъ кард, бачаҳо таронасароӣ мекарданд:
Шибир - шибир борон шуд,
Мавсими баҳорон шуд.
Оламе гулистон шуд,
Вақти кори деҳқон шуд.
Рӯзии АҲМАД,
фолклоршинос


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 15.02.2018    №: 35    Мутолиа карданд: 323

22.02.2019


Ҷаласаи Комиссияи сетарафаи танзими муносибатҳои иҷтимоию меҳнатӣ

Забони тоҷикӣ таърихи зиёда аз чорҳазорсолаи хату алифбо дорад

ББТ барои фаъолияти оператори низоми пардохтии “Осон” иҷозатнома гирифт

МАВСИМИ НАВИ ЛИГАИ ОЛӢ МОҲИ АПРЕЛ ОҒОЗ МЕГАРДАД

Путин самтҳои асосии сиёсати хориҷии Россияро тавзеҳ дод

Хадамоти вижаи 7 кишвари ИДМ машқи "Арарат-Антитеррор" мегузаронанд

Чин дар кайҳон неругоҳи барқи офтобӣ месозад

21.02.2019


ХУҶАНД. Оғози сохтмони бинои нави «Тоҷикстандарт»

ФУТБОЛ. Тақвими бозиҳои тими мунтахаби олимпии кишвар муайян гардид

Табибон аз Тотористон бо ҳампешаҳои тоҷики худ мубодилаи таҷриба мекунанд

Роҳандозии лоиҳаҳои инноватсионӣ дар Қазоқистон

Дар Ҳиндустон 13 иштирокдори тӯй зери чархи мошини боркаш монд

Сӯхтор сабабгори марги ҳафт кӯдак дар Канада

Ҷаҳон дар як сатр

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед