logo

фарҳанг

АШАГЛОНИ РОСТИНА

Аз қадим фарҳанги мардуми мо таронаҳое, ки ақоиди бостонии инсонҳоро роҷеъ ба ҳаводиси табиат ва воқеаҳои зиндагӣ иброз намудаанд, мавқеи муҳим доранд. Чунин таронаҳоро «сурудҳои афсунӣ» гуфтан ҷоиз аст. Тавассути таронаҳои афсунӣ мардум ҳар гуна ҳаводиси нохуши табиат ва рӯзгорашонро пешгирӣ карда, бо ин роҳ ба зироаташ хайру баракат таманно менамуд. Масалан, ҷиҳати раҳоӣ аз нохушиҳо маросиме ташкил мекарданд, ки он дар байни  мардуми водии Хатлон, Рашт як қисми водии Ҳисор «Ашаглон» ва байни мардуми Ҳисор, Сурхандарё, Қашқадарё, Бухоро, Самарқанд, водии Фарғона «Сусхотун», «Сусмомо», «Ялконхотун», «Момои борон», «Чилахотун», «Тӯи Сусмомо» ва ғайра ном дошт. Иҷрокунандагони маросим, ки асосан пиразанҳо буданд, ба Ашаглон - Худои борон, ки дар «Авасто» бо ин симои обу ободонӣ ва баҳру дарёҳо бо номи Аноҳито мавҷуд аст, муроҷиат мекарданд, ки борон фирис- тад:
Ашаглони ростина,
Як бор биҷунбон остина,
Ғаллаи сабзам қоқ шуд,
Як бор бирезон боруна.

Дар қаринаи дигари суруди мазкур «Сусхотун», ки матлаби боронталабии мардум боз ҳам возеҳ ифода ёфтааст ва онро тоҷикони шаҳрҳои марказу шимол чунин тараннум менамуданд:
Борон, борон, Сусхотун!
Село равон, Сусхотун!
Гандумако ташна монден,
Гунҷишкако гушна монден,
Сусхотун, Сусхотун!
Сағирако ҳайрон монден,
Беваяко гирён монден,
Сусхотун, Сусхотун!
Дар назми мавсимӣ дар мавзӯи табиат ва ҳодисаҳои он таронаҳои бисёр эҷод гардидаанд. Дар онҳо образи асосӣ абру борон, замин ва кишти деҳқон мебошад. Дар аксар таронаҳои мавсимии баҳорӣ атфол ба табиат рӯ оварда, боисрор боридани боронро талаб намудаанд:
Борон биё, борон биё,
Ба чӯли чӯпонон биё!
Ба деҳи деҳқонон биё!
Ба боғи боғбонон биё!

Дар бисёрии чунин таронаҳо орзуву ормони хурдтаракон таҷассум ёфтааст. Ҷаҳонбинӣ ва доираи назари атфол роҷеъ ба ҳодисаҳои табиат, муҳити атроф ва зиндагӣ хеле сода ва мушаххас аст. Онҳо ба абри даргузар чун ба рафиқи худ муроҷиат намуда, онро ба зиёфат даъват менамоянд. Бо ин роҳ омадани борон, фаровонии шир ва ҳосили зироатро мехостаанд:
Абри гузар,
Бинмо назар.
Шӯрбо пазам,
Хӯрда гузар.
Ягон- ягон
Чакида гузар.

Атфол дар таронаи зайл манфиати борони баҳориро барои зироат ва  кишти гандум махсус таъкид намудаанд:
Борон борад ба ёбон,
Алаф шавад ба говон.
Гандум шавад ба деҳқон.
Додом гандум биёранд,
Нон шавад ба моён.

Тоҷикон борони моҳи ҳамалро «борони найсон» меноманд. Тибқи ақидаи инсонҳо борони найсон барои деҳқон дурру гуҳар меоварад, ҳосилро фаровон мегардонад, кӯҳу даман, талу теппа ва дашту биёбонро файз мебахшад.
Эй абри найсон,
Борон фиристон.
Ҳосили киштро,
Бисёр гардон.
Борони баҳор,
Дурру гуҳар ор.
Ганҷи пурбаҳо,
Орад бар моҳо.

Пунба аз қадимулайём яке аз зироатҳои муҳим ва хеле зарурии халқи мо мебошад. Дар сурудҳои баҳории мардум ин соҳаи шуғли деҳқонӣ низ инъикос ёфтааст. Деҳқонон таҷриба кардаанд, ки яке аз омилҳои фаровонҳосилии зироати пунба кишти барвақтӣ ва обу ҳавои мусоиду муътадил мебошад. Дар таронаи зайл деҳқони пунбакор ба табиат муроҷиат намуда, хоҳиш кардааст, ки боронро сари вақт расонад:
Борон бор тез - тез,
Қатра - қатра рез - рез.
Дар замино об деҳ,
Пахта шавад ҳосилхез.

Баҳорон борон, ки ба боридан шурӯъ кард, бачаҳо таронасароӣ мекарданд:
Шибир - шибир борон шуд,
Мавсими баҳорон шуд.
Оламе гулистон шуд,
Вақти кори деҳқон шуд.
Рӯзии АҲМАД,
фолклоршинос


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 15.02.2018    №: 35    Мутолиа карданд: 409

21.08.2019


Путин 4 сентябр бо Сарвазири Ҳиндустон музокирот мегузаронад

Амири Қатар даъвати Путинро ба ФИБП пазируфт

Даҳ ҳазор нафар бинобар сӯхтор дар пойтахти Бангладеш бе сарпаноҳ монд

Токио имкони ба мадор баровардани радифҳои ҳарбиро баррасӣ дорад

Ҷаҳон дар як сатр

ШИНОВАРӢ. Варзишгарони тоҷик ба Чемпионати ҷаҳон рафтанд

19.08.2019


Баррасии асосноккунии техникиву иқтисодии роҳи Қалъаи Хумб – Ванҷ

Баргузории ҳамоиши "Ҷавонони эҷодкор – парчамбардорони миллат ва пайравони Пешвои миллат"

15.08.2019


Муносибатҳои Ҳиндустон ва ҶМЧ бояд суботи ҷаҳонро таъмин созанд

Дар Япония бар асари гармии ҳаво наздики 13 ҳазор кас бистарӣ шуд

Мулоқоти сарони Россия, Эрон ва Туркия моҳи сентябр доир мешавад

Ҷаҳон дар як сатр

05.08.2019


Ҷаҳон дар як сатр

01.08.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Кан Ҷе - квон

Масоили муҳоҷират матраҳ гардид

Фестивали яхмос ва обҳои ташнагишикан дар Душанбе

АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО. Аз таъсиси маркази тарҷума то ҷашни Саразм

64 дарсади зарари молиявӣ барқарор шуд

ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА. Корҳои ободонӣ вусъат мегиранд

ҲИСОР. Саноатикунонӣ дар мадди аввал

ФАЙЗОБОД. Афзоиши истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Саноат рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДТТ. Нуфузи байналмилалӣ меафзояд

Ҷаҳон дар як сатр

30.07.2019


Фестивали тобистонаи Душанбе доир мешавад

Мулоқоти Шодихон Ҷамшед бо Хуанг Деҳаи

Соҳибкорони ватанию хориҷӣ дар Бадахшон ҷамъ меоянд

БЕҲСОЗИИ ТАЪМИНОТ БО ОБ. Барои он зиёда аз 27 миллион ҷудо гардид

ШАҲРИНАВ. 160 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

Трамп то интихоботи соли 2020 артишашро аз Афғонистон бароварданист

Душанбе 80 шаҳрванди Афғонистонро, ки дар Тоҷикистон ҳукм гирифтааст, ба Кобул истирдод намуд

Ҷаҳон дар як сатр

29.07.2019


ҲИФЗИ ИҶТИМОӢ. Як нишасти муҳим

ДУШАНБЕ. Рушди саноат дар мадди аввал


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед