logo

фарҳанг

ПЕШВОИ МИЛЛАТ ВА АДАБИЁТИ МИЛЛӢ

Муносибати нав ба таърих, мероси илмӣ, адабӣ, динӣ ва фарҳангии халқи тоҷик, қабл аз ҳама, дар китобҳо, мақолаҳо ва суханрониҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зуҳур кард. Бавижа, дар маърӯзаи эшон ба муносибати таҷлили 1100 - солагии давлати Сомониён дар соли 1999 ибтидо ёфт. Сипас муаррихон, файласуфон, адабиётшиносон ва рӯзноманигорони дохиливу хориҷӣ ба таърих ва тамаддуну фарҳанги қадима ва асримиёнагии тоҷикон таҷдиди назар карда, ба рӯшансозии ҳақиқати таърих кӯшишҳо намуданд.
Таҷлили 1100 - солагии давлати Сомониён ҳусни таваҷҷуҳи аҳли адабро бештар ба корномаҳои Исмоили Сомонӣ ва муҳити зиндагонии ӯ кашиданд. Ҳикояву қисса, роману намоишномаҳое, ки дар маркази онҳо масъалаи истиқлолияти сиёсии тоҷикон ва ҳувияти миллӣ меистод, бисёр ба нашр расиданд. Мавзӯъҳои ватану ватандорӣ, давлатдории навин, худогоҳии миллӣ ва раҳоӣ аз тазйиқи бегонагон, иттиҳоди халқҳои эронинажод ва муборизаи онҳо дар роҳи озодӣ ва истиқлолияти худ дар асарҳои гуногунжанр мавриди таҳқиқи бадеӣ қарор гирифтанд. Ин ҳамаро метавон марҳилаи аввали дахолати фаъолонаи нависандагон ба таърихи асрҳои миёнаи халқи тоҷик дар давраи истиқлолият номид.
Дар марҳилаи дувум назари аҳли адаб ба таърих боз ҳам вусъат ёфт ва амиқтар гардид. Онҳо ба аҳди қадим рӯ оварданд. Набардҳои сахт, муборизаю талошҳои фидокорона, азму ҳаракатҳои ватанхоҳона дар роҳи ташкил додани як давлати бузург ва мудофиаи он аз таҷовузи аҷнабиёни ғоратгар, бедории ҳисси худшиносии халқҳои эронинажод, ҳифзи марзу бум ва нангу номус, арзишҳои моддию маънавӣ ва дигар мавзӯъҳои наву тоза нависандагони тоҷикро ба худ мутаваҷҷеҳ намуданд.
Аввалин романи таърихӣ дар замони соҳибистиқлолӣ асари А. Сидқӣ «Пайроҳаи қисмат» (1997, дар бораи шоири ғазалсарои тоҷики асри ХII Камоли Хуҷандӣ) мебошад. Романҳои А. Тоҳирӣ «Рухшона» (1999, юриши Искандари Мақдунӣ) М. Солеҳ «Девори Хуросон» (1999) (давлатдории Сомониён махсусан замони Исмоили Сомонӣ), Сорбон «Достони писари Худо» (2000, дар бораи Искандари Мақдунӣ), Ю. Аҳмадзода «Ҳафт рӯъё» (2001, замони давлатдории Исмоили Сомонӣ дар муқоиса бо воқеаҳои хунини солҳои 90 асри ХХ), А. Зоҳир «Мунтасир» (2001, доир ба охирин шоҳи сулолаи Сомониён бо лақаби Мунтасир), Р. Ёрмуҳаммад «Бармакиён» (2005, сулолаи Бармакиён дар замони Ҳорун - ар - Рашид ва саргузашти фоҷиавии онҳо) аз ҳамин ҷумлаанд.
Аз асарҳои зикршуда ба тариқи намуна романи Бароти Абдураҳмон «Куруши Кабир»-ро баррасӣ мекунем. Нависанда асари худро романи таърихӣ ва қаҳрамони онро «шоҳаншоҳи тамаддуновар» меномад, ки бесабаб нест. Роман воқеаҳои таърихии миёнаҳои қарни VI пеш аз мелодро дар бар гирифтааст. Дар ин давра ба ҷои давлати Мод давлати Ҳахоманишиҳо ба вуҷуд омада буд. Академик Б. Ғафуров барҳақ мефармояд: «Бунёди давлати Ҳахоманишиҳоро подшоҳи тоифаҳои форс Куруши II гузошт, ки пештар чун вассал ба салтанати Мод тобеъ буд. Ӯ дар натиҷаи муборизаҳои сахт ва дуру дароз на фақат аз тобеият халос шуд, балки дар соли 550 пеш аз мелод давлати Модро тамоман торумор намуда, ба зери итоати худ даровард. Вай дар баробари унвони подшоҳи Форс унвони подшоҳи Модро ҳам соҳиб шуд» (Ғафуров Б. Тоҷикон: Иборат аз 2 кит. – Душанбе: Ирфон, 1998. – Кит.1. – 704 с; кит. 2. – 416 с. - 90).
Империяи азиме, ки Куруш ташкил карда буд, тибқи маълумоти Доро (ин факт дар роман ҳам тазаккур ёфтааст), инчунин, дар асоси манобеи таърихии Юнони қадим, давлатҳои Порсу Мод, Бобулу Ошур, Мисру Финикия, Лидияву Урарту, Парфияву Гиркания, Бохтару Суғд ва дигарҳоро дар ҳудуди бисту ду вилоят муттаҳид сохтааст. Империяи Куруши Кабир, чунон ки Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон навиштаанд, «дар ҳудуди се қитъаи олам – Осиё, Аврупо ва Африқо доман густурда будааст».
Нависанда ҳангоми таълифи романи «Куруши Кабир» маълумоти сарчашмаҳои таърихиро ба инобат гирифта, аз чандин афкори мухталифи таърихнигорон фикри ба ҳақиқати зиндагӣ ва мантиқи ҳаёт мувофиқу боварибахшу солимашро интихоб намудааст. Зеро ҳадаф ба воқеияти таърих ва ҳақиқати зиндагӣ наздик тасвир кардани сарнавишти пурҳангомаи Куруши Кабир аст.
Куруш чеҳраи мунаввари нерумандест, ки рисолати олии таърихӣ дорад. Маҳз ӯ нахустэъломияи ҳуқуқи башарро иншо намудааст. Дар маҷмӯъ, манзури ӯ таъсиси давлати тавоно, пурқудрат ва ягонаи Ориё мебошад. Дар ин ҷода ӯ адолату ростиро пеша месозад. Пиндори нек, гуфтори нек ва рафтори нек маҳаки ахлоқӣ ва раҳнамои зиндагии ӯ буданд.
Дар давраи соҳибистиқлолӣ дар масъалаи ба асли худ баргаштан корҳои зиёде ба сомон расиданд. Вале, чи тавре ки Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид мекунанд, миллат ҳанӯз ҳам ба тадбирҳои амалии баргаштан ба асли худ ниёз дорад. Дар ин ҷода, ҷамъ намудани маълумоти бештар дар мавриди Куруши Кабир, гузоштани муҷассамаи барқади ӯ дар пойтахт, ба номи ӯ гузошта шудани ягон муассисаи фарҳангиву адабӣ ба манфиати кор хоҳад буд.
 Замира ӮЛМАСОВА,
доктори илмҳои филология, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.02.2018    №: 37    Мутолиа карданд: 623

22.02.2019


Ҷаласаи Комиссияи сетарафаи танзими муносибатҳои иҷтимоию меҳнатӣ

Забони тоҷикӣ таърихи зиёда аз чорҳазорсолаи хату алифбо дорад

ББТ барои фаъолияти оператори низоми пардохтии “Осон” иҷозатнома гирифт

МАВСИМИ НАВИ ЛИГАИ ОЛӢ МОҲИ АПРЕЛ ОҒОЗ МЕГАРДАД

Путин самтҳои асосии сиёсати хориҷии Россияро тавзеҳ дод

Хадамоти вижаи 7 кишвари ИДМ машқи "Арарат-Антитеррор" мегузаронанд

Чин дар кайҳон неругоҳи барқи офтобӣ месозад

21.02.2019


ХУҶАНД. Оғози сохтмони бинои нави «Тоҷикстандарт»

ФУТБОЛ. Тақвими бозиҳои тими мунтахаби олимпии кишвар муайян гардид

Табибон аз Тотористон бо ҳампешаҳои тоҷики худ мубодилаи таҷриба мекунанд

Роҳандозии лоиҳаҳои инноватсионӣ дар Қазоқистон

Дар Ҳиндустон 13 иштирокдори тӯй зери чархи мошини боркаш монд

Сӯхтор сабабгори марги ҳафт кӯдак дар Канада

Ҷаҳон дар як сатр

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед