logo

фарҳанг

ПЕШВОИ МИЛЛАТ ВА АДАБИЁТИ МИЛЛӢ

Муносибати нав ба таърих, мероси илмӣ, адабӣ, динӣ ва фарҳангии халқи тоҷик, қабл аз ҳама, дар китобҳо, мақолаҳо ва суханрониҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зуҳур кард. Бавижа, дар маърӯзаи эшон ба муносибати таҷлили 1100 - солагии давлати Сомониён дар соли 1999 ибтидо ёфт. Сипас муаррихон, файласуфон, адабиётшиносон ва рӯзноманигорони дохиливу хориҷӣ ба таърих ва тамаддуну фарҳанги қадима ва асримиёнагии тоҷикон таҷдиди назар карда, ба рӯшансозии ҳақиқати таърих кӯшишҳо намуданд.
Таҷлили 1100 - солагии давлати Сомониён ҳусни таваҷҷуҳи аҳли адабро бештар ба корномаҳои Исмоили Сомонӣ ва муҳити зиндагонии ӯ кашиданд. Ҳикояву қисса, роману намоишномаҳое, ки дар маркази онҳо масъалаи истиқлолияти сиёсии тоҷикон ва ҳувияти миллӣ меистод, бисёр ба нашр расиданд. Мавзӯъҳои ватану ватандорӣ, давлатдории навин, худогоҳии миллӣ ва раҳоӣ аз тазйиқи бегонагон, иттиҳоди халқҳои эронинажод ва муборизаи онҳо дар роҳи озодӣ ва истиқлолияти худ дар асарҳои гуногунжанр мавриди таҳқиқи бадеӣ қарор гирифтанд. Ин ҳамаро метавон марҳилаи аввали дахолати фаъолонаи нависандагон ба таърихи асрҳои миёнаи халқи тоҷик дар давраи истиқлолият номид.
Дар марҳилаи дувум назари аҳли адаб ба таърих боз ҳам вусъат ёфт ва амиқтар гардид. Онҳо ба аҳди қадим рӯ оварданд. Набардҳои сахт, муборизаю талошҳои фидокорона, азму ҳаракатҳои ватанхоҳона дар роҳи ташкил додани як давлати бузург ва мудофиаи он аз таҷовузи аҷнабиёни ғоратгар, бедории ҳисси худшиносии халқҳои эронинажод, ҳифзи марзу бум ва нангу номус, арзишҳои моддию маънавӣ ва дигар мавзӯъҳои наву тоза нависандагони тоҷикро ба худ мутаваҷҷеҳ намуданд.
Аввалин романи таърихӣ дар замони соҳибистиқлолӣ асари А. Сидқӣ «Пайроҳаи қисмат» (1997, дар бораи шоири ғазалсарои тоҷики асри ХII Камоли Хуҷандӣ) мебошад. Романҳои А. Тоҳирӣ «Рухшона» (1999, юриши Искандари Мақдунӣ) М. Солеҳ «Девори Хуросон» (1999) (давлатдории Сомониён махсусан замони Исмоили Сомонӣ), Сорбон «Достони писари Худо» (2000, дар бораи Искандари Мақдунӣ), Ю. Аҳмадзода «Ҳафт рӯъё» (2001, замони давлатдории Исмоили Сомонӣ дар муқоиса бо воқеаҳои хунини солҳои 90 асри ХХ), А. Зоҳир «Мунтасир» (2001, доир ба охирин шоҳи сулолаи Сомониён бо лақаби Мунтасир), Р. Ёрмуҳаммад «Бармакиён» (2005, сулолаи Бармакиён дар замони Ҳорун - ар - Рашид ва саргузашти фоҷиавии онҳо) аз ҳамин ҷумлаанд.
Аз асарҳои зикршуда ба тариқи намуна романи Бароти Абдураҳмон «Куруши Кабир»-ро баррасӣ мекунем. Нависанда асари худро романи таърихӣ ва қаҳрамони онро «шоҳаншоҳи тамаддуновар» меномад, ки бесабаб нест. Роман воқеаҳои таърихии миёнаҳои қарни VI пеш аз мелодро дар бар гирифтааст. Дар ин давра ба ҷои давлати Мод давлати Ҳахоманишиҳо ба вуҷуд омада буд. Академик Б. Ғафуров барҳақ мефармояд: «Бунёди давлати Ҳахоманишиҳоро подшоҳи тоифаҳои форс Куруши II гузошт, ки пештар чун вассал ба салтанати Мод тобеъ буд. Ӯ дар натиҷаи муборизаҳои сахт ва дуру дароз на фақат аз тобеият халос шуд, балки дар соли 550 пеш аз мелод давлати Модро тамоман торумор намуда, ба зери итоати худ даровард. Вай дар баробари унвони подшоҳи Форс унвони подшоҳи Модро ҳам соҳиб шуд» (Ғафуров Б. Тоҷикон: Иборат аз 2 кит. – Душанбе: Ирфон, 1998. – Кит.1. – 704 с; кит. 2. – 416 с. - 90).
Империяи азиме, ки Куруш ташкил карда буд, тибқи маълумоти Доро (ин факт дар роман ҳам тазаккур ёфтааст), инчунин, дар асоси манобеи таърихии Юнони қадим, давлатҳои Порсу Мод, Бобулу Ошур, Мисру Финикия, Лидияву Урарту, Парфияву Гиркания, Бохтару Суғд ва дигарҳоро дар ҳудуди бисту ду вилоят муттаҳид сохтааст. Империяи Куруши Кабир, чунон ки Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон навиштаанд, «дар ҳудуди се қитъаи олам – Осиё, Аврупо ва Африқо доман густурда будааст».
Нависанда ҳангоми таълифи романи «Куруши Кабир» маълумоти сарчашмаҳои таърихиро ба инобат гирифта, аз чандин афкори мухталифи таърихнигорон фикри ба ҳақиқати зиндагӣ ва мантиқи ҳаёт мувофиқу боварибахшу солимашро интихоб намудааст. Зеро ҳадаф ба воқеияти таърих ва ҳақиқати зиндагӣ наздик тасвир кардани сарнавишти пурҳангомаи Куруши Кабир аст.
Куруш чеҳраи мунаввари нерумандест, ки рисолати олии таърихӣ дорад. Маҳз ӯ нахустэъломияи ҳуқуқи башарро иншо намудааст. Дар маҷмӯъ, манзури ӯ таъсиси давлати тавоно, пурқудрат ва ягонаи Ориё мебошад. Дар ин ҷода ӯ адолату ростиро пеша месозад. Пиндори нек, гуфтори нек ва рафтори нек маҳаки ахлоқӣ ва раҳнамои зиндагии ӯ буданд.
Дар давраи соҳибистиқлолӣ дар масъалаи ба асли худ баргаштан корҳои зиёде ба сомон расиданд. Вале, чи тавре ки Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид мекунанд, миллат ҳанӯз ҳам ба тадбирҳои амалии баргаштан ба асли худ ниёз дорад. Дар ин ҷода, ҷамъ намудани маълумоти бештар дар мавриди Куруши Кабир, гузоштани муҷассамаи барқади ӯ дар пойтахт, ба номи ӯ гузошта шудани ягон муассисаи фарҳангиву адабӣ ба манфиати кор хоҳад буд.
 Замира ӮЛМАСОВА,
доктори илмҳои филология, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.02.2018    №: 37    Мутолиа карданд: 471

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед