logo

фарҳанг

ЗАБОНИ МОДАРИРО ПОС ДОРЕМ!

Бо қарори Конференсияи генералии ЮНЕСКО 21 феврал ҳамчун Рӯзи байналмилалии забони модарӣ (International Mother Language Day) эълон шудааст. Ҳамасола он ҳамчун рӯзи арҷгузорӣ ва эҳтиром ба забони модарӣ ва мусоидат ба гуногунфарҳангию рангорангии бисёрзабонии кишварҳои олам ҷашн гирифта мешавад.
Ба ин рӯз иттифоқ афтодани ҷашни мазкур, ки имсол 18 - умин солгарди он таҷлил мешавад, бесабаб нест. 21 - уми феврали соли 1952 дар шаҳри Даккаи Бангладеш аз тири кормандони мақомоти қудратӣ донишҷӯён - иштирокчиёни намоиши эътирозӣ барои ҳимояи забони модарии худ - бенгалӣ ба ҳалокат мерасанд. Онҳо мехос- танд, ки забони модариашон ба сифати забони расмӣ эътироф гардад.
Забон нахустунсури ҳастии миллат, омили ҳифз ва рушди мероси фарҳангии он ба шумор меравад. Иқдоми ЮНЕСКО дар масъалаи қабули Рӯзи байналмилалии забони модарӣ ин даъват кардани давлатҳои рӯйи олам ба эҳтирому арҷгузорӣ ва ҳимояи ҳамаи забонҳо, аз ҷумла забонҳои ақаллиятҳои миллие, ки махсусан дар замони ҷаҳонишавӣ ба онҳо хавфи нобудӣ таҳдид мекунад, мебошад.
Рушди ҷаҳони муосир агар аз як ҷиҳат заминаҳои мусоидеро барои ташаккули гурӯҳе аз забонҳо фароҳам оварда бошад, ба гурӯҳи дигар таъсири манфӣ расонда истодааст. Бинобар ин, мутахассисон бар он андешаанд, ки агар айни замон ҷиҳати устуворӣ ва пойдории 6000 забони дар муоширатбуда чораҳо андешида нашаванд, пас то охири садсолаи равон ба қисме аз онҳо, махсусан забонҳои ақаллиятҳои миллӣ, хатари нестшавӣ таҳдид мекунад.
Мувофиқи маълумотҳои расмӣ алҳол ба зиёда аз 2465 (43 дарсад) - и забонҳои рӯи олам хатари маҳвшавӣ таҳдид дорад. Хатари маҳвшавӣ ҳатто ба забони ақаллиятҳои миллии маскуни давлатҳои абарқудрати сайёра, аз қабили Ҳиндустон ба 197 забон, ИМА - 191, Бразилия - 190, Хитой - 144, Индонезия ва Мексика ба зиёда аз 140 забон вуҷуд дорад.
Мувофиқи маълумоти харитаи забонҳои ҷаҳонии ЮНЕСКО танҳо дар давоми ҳаёти се насли одамӣ аз 6000 забони рӯйи олам 200 забон тамоман маҳв шуда, 500 забон дар ҳолати ногувору ба 500 забони дигар хавфи нестшавӣ таҳдид дорад. Дар маҷмӯъ ба зиёда аз 1000 забони дигар хавфи ҷиддии ноустуворӣ таҳдид менамояд.
Ҷиҳати пешгирии маҳви забонҳо зарур аст, ки барои асолату устуворӣ ва пойдории забони модарӣ тадбирҳои мушаххас андешида шуда, шароити мусоид фароҳам оварда шавад. Омили асосӣ дар ин самт баробари донистану риояи забони давлатӣ, боз муоширати аҳли ҷомеа ба забони модарии худ, муҳайё кардани фазои иҷтимоӣ ва сиёсӣ, ки ба бисёрзабонӣ ва эҳтиром ба забонҳои хурд мусоидат менамояд, мебошад.
Дар Тоҷикистон ба забонҳои ақаллиятҳои миллӣ ва ғайридавлатӣ эҳтироми хосса зоҳир мегардад. Сархати дувуми моддаи 2 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон агар забони русиро ҳамчун забони муоширати байни миллатҳо муқаррар карда бошад, пас сархати сеюми ҳамин модда таъкид менамояд, ки «Ҳамаи миллатҳо ва халқиятҳое, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ зиндагӣ мекунанд, ҳуқуқ доранд аз забони модариашон озодона истифода кунанд».
Гузашта аз ин, ба хотири эҳтироми ақаллиятҳои миллии маскуни кишвар дар қисме аз муассисаҳои таълимии зинаҳои таҳсилоти миёна ва олии касбии ҷумҳурӣ низ таҳсил ба забони русӣ ба роҳ монда шудааст.
Вазифаи муҳиме, ки имрӯз пешорӯи ҷомеаи шаҳрвандӣ қарор дорад, ин эҳтиром ба забони модарӣ ва тозаву озода нигоҳ доштани он, арҷ гузоштан ба забони давлатӣ, ҷалби шаҳрвандони ҳамаи халқиятҳои кишвар дар бун- ёди ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ҳимояи арзишҳои мероси фарҳангии халқҳои дар ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон истиқоматкунанда мебошад.
Раҷабалӣ САНГОВ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.02.2018    №: 39    Мутолиа карданд: 1242

18.03.2019


ГРАНД СЛЕМИ ЕКАТЕРИНБУРГ. Беҳрӯз мақоми сеюмро гирифт

Tesla дар Қазоқистон нуқтаҳои нерудиҳӣ месозад

Аз фурӯравии биноҳо дар Чин 10 нафар ҷон бохт

Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё дар фикри бунёди биржаи меҳнат шуд

Сиёсатмадори олмонӣ лағви таҳримоти зиддирусиро зарур мешуморад

Ҷаҳон дар як сатр

13.03.2019


Парвиз Давлатзода бо Чэн Гуопин вохӯрд

Имконияти таҳсил дар ДДУК тавсеа меёбад

Маҷмааи меъмории рамзи «Истиқлолият ва Озодӣ» интихоб гардид

06.03.2019


Назорати фаъолияти ширкатҳои букмекирӣ пурзӯр мешавад

Бунёди маҷмааи корхонаҳои нассоҷӣ дар назар аст

Форуми якуми иттилоотонии ҷомеаи шаҳрвандӣ баргузор мегардад

ҶОМИ "ФФТ" "Истиқлол" бори панҷум онро соҳиб шуд

Варзишгарони тоҷик 5 медал ба даст оварданд

Ҷаҳон дар як сатр

Нилуфар Рофиева дар озмуни нозанинҳои Россия ғолиб омад

Лондон муносибаташро бо Москва ба эътидол овардан мехоҳад

Покистон ба гуфтушунид бо Ҳиндустон шурӯъ мекунад

Андешаи Лукашенко оид ба яхи обнашудаи муносибот бо Иттиҳоди Аврупо

Соли 2019 ду ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт супурда мешавад

05.03.2019


СУҒД. Авлавият ба кишти картошка

04.03.2019


Хуҷанд ба даҳгонаи шаҳрҳои беҳтарини сайёҳӣ ворид гардид

Сертификати армуғони сайёҳӣ таъсис ёфт

ҶОМИ "ФФТ". "Истиқлол" ва "Кӯктош" дар финал

Осиёи Марказӣ. Камтарин теъдоди маҳбусон дар Тоҷикистон аст

Москва ва Вашингтон нархи раводидро арзон карданд

Қазоқистон ба воридоти меваю сабзавоти Қирғизистон роҳ мекушояд

Лавров: «Вазъият дар Сурия ба эътидол омад»

Ҳалокати 29 нафар аз обхезӣ дар ҷануби Афғонистон

Ҷаҳон дар як сатр

01.03.2019


ФУТБОЛ. «Хуҷанд» бо «Аҳал» мубориза мебарад

Бори нахуст дар таърих якбора ду зан ба кайҳони кушод мебароянд

Пекин дар фикри эъмори Девори бузурги чинӣ шуд

Испания солимтарин кишвари дунё эътироф гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед