logo

сиёсат

ИЛМ, ТАЪРИХ ВА ТАҶРИБА

Дар ҳошияи мақолаи доктори илмҳои сиёсӣ, узви вобастаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон  С. Ятимов “Субъекти сиёсӣ ва амнияти миллӣ”, “Ҷумҳурият”,  05.02.2018, №27
Дар мақолаи доктори илмҳои сиёсӣ, узви вобастаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон С. Ятимов таҳти унвони “ Субъекти сиёсӣ ва амнияти миллӣ” матлабҳое барои хонанда матраҳ шудаанд, ки на танҳо дар дарки дурусти вазъи кунунии сиёсати дохиливу хориҷии кишвар имкон фароҳам меорад, балки водор месозад, ки ба масоили мазкур жарфтару густурда назар намоем.

Нахустин масъалае, ки пешорӯи хонанда матраҳ мегардад аз сиёсат берун набудани фард ё шахсест, ки дар ҷомеа зиндагӣ дораду бо қонунҳои амалкунанда умр ба сар мебарад. Ё ба қавли суханваре ҳар инсоне, ки соҳиби ақлу тамиз аст ва эҳсосу дарки ҳастӣ мекунад, ҳамрадифи сиёсат мебошад. Ва чуноне, ки дар мақола зикр мешавад: ”Аввалин эҳсос ва кӯшишҳои зарурати сохтани давлат, оғоз аз дунёи қадим, фардро сиёсӣ мегардонад. Сиёсат - иштирок дар корҳои давлатӣ, муайянсозии мақсад, функсия ва вазифаҳои давлатиро дар назар дорад”. Муаллиф ба натиҷаи дурусти илмӣ мерасад, ки ”тамоми даъвоҳое, ки фард, шахс, шаҳрванд метавонад берун аз сиёсат бошад, на танҳо имрӯз, балки дар тамоми давру замон асоси воқеӣ надошт”. Баъдан муаллиф дар бораи субъекти ҳуқуқӣ ва субъекти сиёсӣ андешаҳояшро ривоҷ мебахшад ва ин дурро ба ҳамдигар наздику вобаста мешуморад.
Дар бахши “Роҳнамои сиёсӣ ҳамчун субъекти сиёсӣ” - и мақола муаллиф ба он ишора менамояд, ки мафҳуми давлат ва миллат тавъам ҳастанд ва манфиати онҳо ягона аст. Агар ба ин нуктаи назар  тариқи содатар назар намоем, маънии онро дорад, ки дӯст доштани миллат ин дӯст доштани давлат аст ё баръакс. Дуруст қайд мешавад, ки “давлат - ҳамчун муассисаи пешбарандаи ҷамъият ва масъултарин субъекти мавҷудияти арзандаи аъзои он, мураккабтарин, муҳимтарин ва бузургтарин кашфиёти инсон аст”. Яъне, агар давлат кашфиёти инсон бошад, пас он ба манфиати инсон бунёд шудааст ва давоми чанд ҳазорсола аст, ки инсоният тобеи сохтори давлат зиндагӣ ва умр ба сар мебарад. Аз ҷониби дигар инсоне, ки ин давлатро сохт, худ онро идора менамояд. Дар ҳамаи давру замонҳо  шахсият ҳамчун субъекти сиёсӣ дар таҳкими пояи давлат ва миллат нақши бориз дорад. Муаллифи мақола шахс ё худ роҳбарро ҳамчун субъекти сиёсӣ аз назари давлатшиносӣ муҳимтарин объекти омӯзиши илмӣ маҳсуб медонад. Ба вуҷуд омадани мафҳуми роҳбари сиёсӣ, лидери сиёсиро аз таърихи панҷҳазорсола ҷустуҷӯ мекунад ва онро тақозои муҳими ҳаётӣ дар бунёд ва инкишофи давлату миллат мешуморад. Воқеан, роҳбар ё лидери сиёсиро ҷомеа ба майдон меорад. Барои рисолати роҳбариро ба дӯш гирифтан чеҳраҳои гуногуни сиёсӣ рӯи саҳнаи сиёсат ворид мешаванд, вале танҳо ҷомеа онеро қобили қабул медонад, ки оқилу хирадманд, сиёсатмадору дурандеш, ватандӯсту миллатпарвар бошад. С. Ятимов бо руҷӯъ ба асарҳои олимон ва донишмандони асрҳои гуногуни олам, аз ҷумла Афлотун, Т.Карлейл, Ф.Нитше, Абуалӣ ибни Сино, Гегел ва дигарон масъалаи шахс ва роли шахсият дар таърихро мавриди баррасӣ қарор дода, бо назардошти назарияи илмии онҳо фикру андешаи худро низ баён кардааст.  Аз ҷумла, зикр мешавад, ки “Афлотун раҳбарро ҳамчун шахсияте ба қалам додааст, ки  аз азал илму хирадро парастиш мекунад, ба мардум рӯзгори нек меорад. Созанда ва таҷассумгари ҳақиқии таърихи миллати хеш мебошад.” Такя ба ин андеша, вақте ба ҷаҳонбиниву назар ва фаъолияти Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нигоҳ мекунем, муҳимтарин сифати Сарвари давлат парастиши илму хирад аст. Чунончи, омӯзиши ағлаби суханрониҳо, маърӯзаҳои Пешвои миллат нахуст дар заминаи ақлу заковати баланд, дониши фарох ва ҷаҳонбинии васеъ сурат мегирад, сониян ҳамин сифатҳоро тарғиб намуда, талқин мекунад, ки зиндагии шоистаи инсоният танҳо аз илм ва хирад муяссар мегардад.
Дар мақола, дар  радифи  кулли  сифатҳои  роҳбар масъалаи  содиқ будан  ба қавлу амал  барои миллату ҷомеа  дар мадди аввал меистад. Яъне, маҳз ҳамин сифат ба чеҳраи таърихии шахсият ранги ҷовидонии масъулиятшиносӣ дар назди мардумонаш ато мекунад. Аз ин чашмандоз, Пешвои миллат борҳо собит кардаанд, ки соҳиби қавлу амали хеш ҳастанд. Ниҳоят ин ҳама сифатҳо дар маҷмӯъ эътимод ва эҳтироми мардумро ба шахсияти таърихӣ меафзояд, ки дар мисоли муҳаббати мардуми тоҷик ба Пешвои миллат инро эҳсос кардан душвор нест. Ба ибораи Гегел "Фақат тавассути амалӣ кардани мақсадҳои бузург, инсон дар худ сифати шахсияти бузургро ошкор месозад. Ва маҳз ҳамин хислат ӯро барои дигарон машъал менамояд".
Муҳимтарин пешниҳоди С. Ятимов дар мақола ин аз фурсати таърихӣ дастҷамъона истифода кардани имрӯзиён аст. Зеро шахсияти бузурги таърихӣ дастоварди бузурги миллат аст ва он дар садсолаҳо боре насиби таърих мегардад. Ин маънии онро дорад, ки мо мардуми хушбахт ҳастем, ки дар замони зиндагии мо шахсияте рӯи кор омад, ки набзи зиндагии моро ба таърихи фардо насб мекунад ва ин давраро сарчашмаи дастовардҳои асри сонӣ хоҳанд хонд.
Дар идома муаллифи мақола ба таснифи субъектҳои сиёсӣ мегузарад, ки ниҳоят ҷолиб ва илмист. Нахуст, дар бораи конститутсия ва давлатдорӣ ҳарф мезанад ва дуруст қайд менамояд, ки “барои пурра амалӣ гаштани идеяҳои конститутсионӣ зарур аст, ки чанд насл заҳматҳои ҷонкоҳона кашад”. Яъне, амали шудани афкору ақидаи конститутсионӣ як протсес ё раванди тӯлониест, ки он ба инкишофи ҷомеа, ҷаҳонбинӣ ва дониши аҳли ҷомеа, шинохтани ҳуқуқ ва вазифаҳои шаҳрвандӣ марбут мебошад. Сипас, муаллифи мақола субъектҳои сиёсиро ба се гурӯҳ тасниф менамояд ва тавзеҳи илмии худро ироа месозад. Воқеан, дар вазъияти кунунӣ, дар кишвари мо таъсирпазирии ин се субъект эҳсос мешавад.
Муҳимтарин хусусияти субъекти аввал, ки ҷавҳари онро муҳаббат ба Ватан ва мардум ташкил мекунад, дар ҳамаи маворид миллат ва давлатро такягоҳи асосии худ шуморидан мебошад. Маҳз ҳамин хусусият онро аз гурӯҳҳои дигар тарҷеҳ медиҳад. Мусаллам аст, ки ин субъект давлату ҳукумати имрӯза аст, ки дар саргаҳи он Пешвои миллат меистанд. Мавҷудият ва ҳадафи субъекти дувум бо вуҷуди дарку маърифати вазифа  ва функсияи худ  ба хотири зиндагӣ ва умр гузарондан амал мекунад. Вале субъекти севум хавфноктарин ва пурзарартарин субъект аст, ки барои расидан ба ҳадафҳои нопоки худ аз чизе рӯй наметобад. Пайдост, ки инҷо сухан дар бораи кадом қувваҳо меравад. Донистани ҳадаф ва рисолати ин қувваҳо ва муносибати мардум ба онҳо имкон фароҳам меорад, на танҳо дар бораи вазъи сиёсӣ маълумот пайдо кунем, балки аз тақдири фардои кишвар огоҳ гардем. Дуруст аст, ки дар кулли давлат ва давлатдории ҷаҳон ин се субъект амал менамояд ва мавқеи онҳо аз муносибати шаҳрвандон ба фаъолияташон иртибот дорад.
Дар қисмати дигари мақола бо номи “Геополитика: “мантиқи воқеият” ва субъекти сиёсӣ” муаллиф оид ба фаъолияти субъектҳои сиёсӣ дар баъзе давлатҳои аврупоӣ, мақоми опозитсия дар онҳо, ҳадафи ягонаи мустаҳкам кардани мавқеи кишвар дар арсаи байналмилалӣ ибрози назар мекунад. Андешаи муаллиф “вобаста ба зинаи тараққиёти иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, идеологӣ, маданият ва маърифати сиёсӣ, шароити таърихӣ, таҷрибаи давлатдорӣ, урфу одати миллии ҳар давлат, "мантиқи воқеият" зарурати истифодаи  роҳ, усул ва шаклҳои муайяни фаъолияти система, структура,  аз ҷумла субъектҳои  сиёсии хешро дорад” шоистаи тааммул мебошад. Дар идома муаллиф вазъи геополитикии муосирро шарҳу тавзеҳи илмӣ медиҳад ва хонандаро водор мекунад, ки сари мафҳуми “мантиқи воқеӣ” ва “ҳақиқӣ” андеша намояд. Агар содатар баён намоем, ҳаргиз як аҷнабӣ ободии кишвари мо ё манфиати як шаҳрванди миллат ва давлати дигарро аз манфиати хеш муқаддам намегузорад, ки мутаассифона, дарк накардани ҳамин ҳақиқат чи қадар мардуми гумроҳи моро ба вартаи ҳалокат тела дод.
Бале, се мафҳум: илм, таърих ва таҷриба муҳимтарин арконе ҳастанд, ки донистани онҳо барои пойдории миллату давлати мо зарур аст. Аз ҷумла, ба зиндагӣ ва воқеаҳои он аз назари илмӣ баҳо додан, ба таърих бо чашми мушоҳидаву муқоиса ва сабақомӯзӣ назар кардан ва аз таҷрибаҳои давлатдории олам дарси ибрат гирифтан моро ба соҳили мурод мебарад. Ҳамин мақола бо далелҳои ҷолиби таърихиву илмӣ собит месозад, ки имрӯз барои мардуми тоҷик шонси бузурги таърихӣ даст додааст, ки дар партави сиёсати Пешвои миллат ба ҳам оем, дороиҳои миллии худро ҳифз намоем, Ватани азизамонро дӯст дорем ва барои таъмини амнияти он аз рӯи тавоноии худ саҳм гузорем.
Саидумрон САИДОВ,
дотсенти ДДХ ба номи академик Бобоҷон Ғафуров


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.02.2018    №: 45    Мутолиа карданд: 479

19.07.2019


ПАЛАТАИ ҲИСОБ. 88,З миллион сомонӣ зарари молиявӣ ошкор гашт

УМЕД БОБОЗОДА: "Аксари муроҷиатҳо оид ба адолати судиянд"

Кӯдакони аз Ироқ овардашуда ба зиндагии муқаррарӣ бармегарданд

"EXPO 2019 BEIJING". Гӯшаи Тоҷикистонро беш аз як миллион нафар тамошо кард

НИГАРОНӢ. Ҷудошавии 6065 оила дар ним сол

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед