logo

иқтисод

ТАҒЙИРЁБИИ ИҚЛИМ ВА АМНИЯТИ ҒИЗОӢ

Тағйирёбии  иқлим солҳои охир ба  масъалаи глобалии сайёра табдил ёфта,  аҳли башарро дар ташвиш гузоштааст. Ин ҳолат, пеш аз ҳама,  ба захираҳои об, экосистема ва саломатии аҳолӣ таъсир расонда, ба муҳити зист ва амнияти ғизоии аҳолӣ хатар эҷод менамояд. Тибқи пешгӯии олимони обуҳавошиноси ҷаҳон, то охири асри 21 ҳарорати миёнаи ҳавои Замин  то 5  дараҷа баланд мегардад.

Мувофиқи маълумоти илмӣ дар  Осиёи Марказӣ низ ҳарорати ҳаво тадриҷан баланд шуда, шӯршавии хок ва паст гаштани ҳосилнокии зироатҳо  мушоҳида мегардад. Ин  раванд то соли 2099 давом хоҳад ёфт.  Дар Осиёи Миёна, хусусан солҳои 2070- 2099, хушкшавии шиддатноки хоку атмосфера  пешгӯӣ карда мешавад. Раванди хушкшавии хок  олимони кишварро водор менамояд, ки ба омӯзиши мутобиқсозии рустаниҳои хоҷагии қишлоқ ба ин дигаркунии табиӣ  бояд диққати бештар диҳанд. 
Бар асари гармшавии шиддатнок  соҳаи кишоварзӣ  зарари калон дида, ҳосилнокии рустаниҳо  то 30 дарсад ва  ғалла 20 дарсад  коҳиш меёбад. Ҳарорати баланди ҳаво, хушкии хок ва баландшавии консентратсияи гази карбон ба миқдори оҳар ва сафедаи дони гандум таъсири манфӣ мерасонанд. Бо ин сабаб сифати тухми ғалла  паст ва сафедаи таркиби он кам мешавад. Дар  миёнаҳои садаи 21 аҳолии сайёра  қариб ду маротиба меафзояд.  Дар ин маврид   пажӯҳиши ҳосилнокии ғалладонаҳо ва ба даст овардани  навъҳои серҳосили ба раванди гармшавии иқлим мутобиқ зарур аст.
Аз ин лиҳоз, барои олимон омӯзиши реаксияҳои ҷавобии навъҳои гуногуни зироатҳои лӯбиёӣ ҳамчун яке аз маҳсулоти асосии ғизоӣ  дар заминаи тағйирёбии иқлим дар ҷумҳурӣ аҳамияти бузург  дорад.
Дар Тоҷикистон барои ба даст овардани натиҷаҳои баланди илмӣ омӯзиши таъсири гази ғубори ангишт, ҳарорати баланд, норасоии об, хушкии замин ва атмосфера бояд бештар ба роҳ монда шавад.   
Таҳлили таъсири хушкшавии хок ба динамикаи рушд ва нашъунамои зироати гандум нишон дод, ки дар чунин ҳолат қади рустанӣ дар охири давраи нашъунамояш  инкишоф намеёбад. Таъсири бади хушкии хок ба қад кашидани навдаи рустанӣ аз  давраи хӯшабандӣ ва гулкунии он мушоҳида шудааст. Нишонаҳои таъсири хушкии атмосфера ва хок ба ҳосилнокии навъҳои гуногуни гандум аз рӯйи  вазни хӯшаю дон, миқдори дон дар хӯша ва  коҳи он муайян карда мешавад.
Ҳангоми хушкии зиёд баргҳои рустанӣ бармаҳал пажмурда шуда, имконияти ҳосили фаровони дон ва лӯнда аз байн меравад.  Зеро бо таъсири ҳарорати баланд баргҳои рустанӣ гардолуд намешаванд. Ҳамчунин, хушкии хок ба раванди фотосинтетикӣ ва рушду нумӯи рустанӣ таъсири манфӣ мерасонад ва он ба таври кофӣ моддаҳоро ҳазм намекунад.  Дар соҳаи тадқиқоти таъсири тағйирёбии иқлим ба зироатҳои кишоварзӣ бояд стратегияи дақиқи мутобиқсозии минтақаҳои гуногуни табиию иқлимӣ ва васеъ намудани майдони кишти навъҳои нисбатан пешпазаки зироатҳои ғалладонаро, ки ба таъсири ҳарорати баланд ва хушкии хок нисбатан устуворанд, таҳрезӣ намоем. 
Аз таҳлилҳо бармеояд, ки барои таъмини амнияти ғизоии аҳолӣ дар шароити тағйирёбии иқлим навъҳои гуногуни рустаниҳои ғалладонаро бояд мавриди омӯзиши ҳамаҷониба қарор диҳем. Бо ин мақсад  олимони Институти ботаника, физиология ва генетикаи рустании Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон аз коллексияи ҷаҳонии  Институти рустанипарварии Русия ба номи Вавилов 112 навъ  гандум ва 22 навъ  рустаниҳои лӯбиёӣ ворид намуд, онҳоро дар заминҳои  хушк ва шӯри ҷумҳурӣ парвариш карданд ва нишондиҳандаҳои физиологиашонро мавриди омӯзиш қарор доданд.
Бо ин роҳ имконият пайдо мегардад, ки  навъҳои ояндадор ва  ба ҳарорати баланди ҳаво ё  хушкшавии хок тобовар муайян карда шаванд. Ҳамчунин, таҷрибаи рушд додани парвариши зироатҳои ғалладона, ҳифзи ҳосилнокии умумии рустанӣ ҳангоми ҳарорати баланду хушкӣ дар минтақаҳои иқлимашон гуногуни кишвар ва натиҷаҳо ҷиҳати ояндабинии таъсири иқлим ба  ҳосилнокии зироатҳои ғалладона ба даст меоянд. 
 
Абдуманон АБДУЛЛОЕВ,
узви вобастаи АИ ҶТ, доктори илмҳои биологӣ, профессор,
Ёрмаҳмад САФАРОВ,
номзади илмҳои биологӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.02.2018    №: 45    Мутолиа карданд: 253

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед