logo

иқтисод

ТАҒЙИРЁБИИ ИҚЛИМ ВА АМНИЯТИ ҒИЗОӢ

Тағйирёбии  иқлим солҳои охир ба  масъалаи глобалии сайёра табдил ёфта,  аҳли башарро дар ташвиш гузоштааст. Ин ҳолат, пеш аз ҳама,  ба захираҳои об, экосистема ва саломатии аҳолӣ таъсир расонда, ба муҳити зист ва амнияти ғизоии аҳолӣ хатар эҷод менамояд. Тибқи пешгӯии олимони обуҳавошиноси ҷаҳон, то охири асри 21 ҳарорати миёнаи ҳавои Замин  то 5  дараҷа баланд мегардад.

Мувофиқи маълумоти илмӣ дар  Осиёи Марказӣ низ ҳарорати ҳаво тадриҷан баланд шуда, шӯршавии хок ва паст гаштани ҳосилнокии зироатҳо  мушоҳида мегардад. Ин  раванд то соли 2099 давом хоҳад ёфт.  Дар Осиёи Миёна, хусусан солҳои 2070- 2099, хушкшавии шиддатноки хоку атмосфера  пешгӯӣ карда мешавад. Раванди хушкшавии хок  олимони кишварро водор менамояд, ки ба омӯзиши мутобиқсозии рустаниҳои хоҷагии қишлоқ ба ин дигаркунии табиӣ  бояд диққати бештар диҳанд. 
Бар асари гармшавии шиддатнок  соҳаи кишоварзӣ  зарари калон дида, ҳосилнокии рустаниҳо  то 30 дарсад ва  ғалла 20 дарсад  коҳиш меёбад. Ҳарорати баланди ҳаво, хушкии хок ва баландшавии консентратсияи гази карбон ба миқдори оҳар ва сафедаи дони гандум таъсири манфӣ мерасонанд. Бо ин сабаб сифати тухми ғалла  паст ва сафедаи таркиби он кам мешавад. Дар  миёнаҳои садаи 21 аҳолии сайёра  қариб ду маротиба меафзояд.  Дар ин маврид   пажӯҳиши ҳосилнокии ғалладонаҳо ва ба даст овардани  навъҳои серҳосили ба раванди гармшавии иқлим мутобиқ зарур аст.
Аз ин лиҳоз, барои олимон омӯзиши реаксияҳои ҷавобии навъҳои гуногуни зироатҳои лӯбиёӣ ҳамчун яке аз маҳсулоти асосии ғизоӣ  дар заминаи тағйирёбии иқлим дар ҷумҳурӣ аҳамияти бузург  дорад.
Дар Тоҷикистон барои ба даст овардани натиҷаҳои баланди илмӣ омӯзиши таъсири гази ғубори ангишт, ҳарорати баланд, норасоии об, хушкии замин ва атмосфера бояд бештар ба роҳ монда шавад.   
Таҳлили таъсири хушкшавии хок ба динамикаи рушд ва нашъунамои зироати гандум нишон дод, ки дар чунин ҳолат қади рустанӣ дар охири давраи нашъунамояш  инкишоф намеёбад. Таъсири бади хушкии хок ба қад кашидани навдаи рустанӣ аз  давраи хӯшабандӣ ва гулкунии он мушоҳида шудааст. Нишонаҳои таъсири хушкии атмосфера ва хок ба ҳосилнокии навъҳои гуногуни гандум аз рӯйи  вазни хӯшаю дон, миқдори дон дар хӯша ва  коҳи он муайян карда мешавад.
Ҳангоми хушкии зиёд баргҳои рустанӣ бармаҳал пажмурда шуда, имконияти ҳосили фаровони дон ва лӯнда аз байн меравад.  Зеро бо таъсири ҳарорати баланд баргҳои рустанӣ гардолуд намешаванд. Ҳамчунин, хушкии хок ба раванди фотосинтетикӣ ва рушду нумӯи рустанӣ таъсири манфӣ мерасонад ва он ба таври кофӣ моддаҳоро ҳазм намекунад.  Дар соҳаи тадқиқоти таъсири тағйирёбии иқлим ба зироатҳои кишоварзӣ бояд стратегияи дақиқи мутобиқсозии минтақаҳои гуногуни табиию иқлимӣ ва васеъ намудани майдони кишти навъҳои нисбатан пешпазаки зироатҳои ғалладонаро, ки ба таъсири ҳарорати баланд ва хушкии хок нисбатан устуворанд, таҳрезӣ намоем. 
Аз таҳлилҳо бармеояд, ки барои таъмини амнияти ғизоии аҳолӣ дар шароити тағйирёбии иқлим навъҳои гуногуни рустаниҳои ғалладонаро бояд мавриди омӯзиши ҳамаҷониба қарор диҳем. Бо ин мақсад  олимони Институти ботаника, физиология ва генетикаи рустании Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон аз коллексияи ҷаҳонии  Институти рустанипарварии Русия ба номи Вавилов 112 навъ  гандум ва 22 навъ  рустаниҳои лӯбиёӣ ворид намуд, онҳоро дар заминҳои  хушк ва шӯри ҷумҳурӣ парвариш карданд ва нишондиҳандаҳои физиологиашонро мавриди омӯзиш қарор доданд.
Бо ин роҳ имконият пайдо мегардад, ки  навъҳои ояндадор ва  ба ҳарорати баланди ҳаво ё  хушкшавии хок тобовар муайян карда шаванд. Ҳамчунин, таҷрибаи рушд додани парвариши зироатҳои ғалладона, ҳифзи ҳосилнокии умумии рустанӣ ҳангоми ҳарорати баланду хушкӣ дар минтақаҳои иқлимашон гуногуни кишвар ва натиҷаҳо ҷиҳати ояндабинии таъсири иқлим ба  ҳосилнокии зироатҳои ғалладона ба даст меоянд. 
 
Абдуманон АБДУЛЛОЕВ,
узви вобастаи АИ ҶТ, доктори илмҳои биологӣ, профессор,
Ёрмаҳмад САФАРОВ,
номзади илмҳои биологӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.02.2018    №: 45    Мутолиа карданд: 585
10.08.2020


КОРОНАВИРУС. ШУМОРАИ ШИФОЁФТАГОН БА 6 ҲАЗОРУ 573 КАС РАСИД

ЁРИИ НАВБАТИИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ БА СОКИНОНИ ЭҲТИЁҶМАНДИ БАДАХШОН

САФАРИ МУОВИНИ САРВАЗИРИ МАМЛАКАТ ШИРИН ИСМАТУЛЛОЗОДА БА ШАҲРУ НОҲИЯҲОИ ҶУМҲУРӢ

«СУҒД ТЕКСТАЙЛЗ» ФАЪОЛИЯТАШРО ТАВСЕА МЕБАХШАД

ЛИГАИ ОЛӢ. "ИСТИҚЛОЛ", "ХУҶАНД" ВА "ХАТЛОН" ДАВРИ ДУЮМРО БО ПИРӮЗӢ ОҒОЗ КАРДАНД

БАДАХШОН. АВЛАВИЯТ БА ТАВСЕАИ МАЙДОНИ КИШТ

АГЕНТИИ НАШЪАОВАР. МУСОДИРАИ БЕШ АЗ 1 ТОННА МАВОДИ НАШЪАОВАР ВА МАҲВИ 26 ГУРӮҲИ ҶИНОЯТӢ

07.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 443 БЕМОРИ COVID-19 ШИФО ЁФТ

ВМКБ. ШИНОСОИИ АЗИМ ИБРОҲИМ БО ҶАРАЁНИ КОР ДАР ИНШООТИ ҶАШНӢ

КМИР. НАҚШАИ ТАҚВИМИИ ЧОРАБИНИҲОИ ИНТИХОБОТИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОНРО ТАСДИҚ КАРД

ЛИГАИ БОНУВОН. «ХАТЛОН» ҒОЛИБИ МАРҲИЛАИ АВВАЛ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

06.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 399 ГИРИФТОРИ БЕМОРИИ COVID-19 ШИФО ЁФТ

СУҒД. МАҲСУЛОТИ АРЗОН ЗИНДАГИРО БАРАКАТ МЕБАХШАД

АГЕНТӢ. ШУМОРАИ ХИЗМАТЧИЁНИ ДАВЛАТӢ АЗ ҲИСОБИ ЗАНОН КОҲИШ ЁФТААСТ. ЧАРО?

СЕРИЯ ПРО. МУБОРИЗАИ "СОРО - КОМПАНИЯ" ВА "СИПАР" ШИДДАТ МЕГИРАД

05.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 356 ГИРИФТОРИ БЕМОРИИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

АЗ «АМОНАТБОНК» СИПОСГУЗОРЕМ

ЛИГАИ ОЛӢ. МАРҲИЛАИ ДУЮМ 8 АВГУСТ ОҒОЗ МЕЁБАД

04.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 317 БЕМОРИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

ОМОДАГИҲО ҶИҲАТИ БАРӮЙХАТГИРИИ АҲОЛӢ ВА ФОНДИ МАНЗИЛ ИДОМА ДОРАНД

АГЕНТИИ СОДИРОТ. СОДИРОТИ МАҲСУЛОТИ КИШОВАРЗӢ АФЗУД

83 КОРХОНАИ НАВИ САНОАТӢ МАВРИДИ БАҲРАБАРДОРӢ ҚАРОР ГИРИФТ

ВКД. САТҲИ ҶИНОЯТ КОҲИШ ЁФТ

SARS – CoV – 2. ТАДҚИҚОТИ ОЛИМОН ХАТАРИ НАВИ ОНРО ОШКОР СОХТ

ФАЙЗРЕЗ Ё СЕСАД ХАРБУЗА АЗ ЯК КАФ ЗАМИН

ҶОМИ ТОҶИКИСТОН – 2020. ҶУФТҲОИ ДАВРИ 1/4 - ФИНАЛӢ МУАЙЯН ГАРДИДАНД

03.08.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ КОРОНАВИРУС 83,7 ДАРСАДИ СИРОЯТЁФТАГОН СИҲАТ ШУДАНД

АКАДЕМИЯИ ИДОРАКУНИИ ДАВЛАТӢ ДОНИШҶӮЁНИ ХОРИҶИРО БА ТАҲСИЛ ҶАЛБ КАРДАНИСТ

ҲИСОР. БУНЁДИ ИНШООТИ ҶАШНӢ ИДОМА ДОРАД

ГУМРУК. СОДИРОТИ МОЛУ МАҲСУЛОТИ ВАТАНӢ 19,1 ДАРСАД АФЗУД

КУМИТАИ АНДОЗ. ПАНДЕМИЯ БА ИҶРОИ НАҚША БЕТАЪСИР НАМОНД

ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 103 БЕМОРИ COVID - 19 СИҲАТ ШУД

СУҒД. РӮНАМОИИ КИТОБНОМАИ ҲАШТҶИЛДАИ “ПЕШВОИ МИЛЛАТ - ЭМОМАЛӢ РАҲМОН”

САРҲАД. ДАР НОҲИЯИ МИР САЙИД АЛИИ ҲАМАДОНӢ 127 ҶИНОЯТ БА ҚАЙД ГИРИФТА ШУД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед