logo

иқтисод

ТАҒЙИРЁБИИ ИҚЛИМ ВА АМНИЯТИ ҒИЗОӢ

Тағйирёбии  иқлим солҳои охир ба  масъалаи глобалии сайёра табдил ёфта,  аҳли башарро дар ташвиш гузоштааст. Ин ҳолат, пеш аз ҳама,  ба захираҳои об, экосистема ва саломатии аҳолӣ таъсир расонда, ба муҳити зист ва амнияти ғизоии аҳолӣ хатар эҷод менамояд. Тибқи пешгӯии олимони обуҳавошиноси ҷаҳон, то охири асри 21 ҳарорати миёнаи ҳавои Замин  то 5  дараҷа баланд мегардад.

Мувофиқи маълумоти илмӣ дар  Осиёи Марказӣ низ ҳарорати ҳаво тадриҷан баланд шуда, шӯршавии хок ва паст гаштани ҳосилнокии зироатҳо  мушоҳида мегардад. Ин  раванд то соли 2099 давом хоҳад ёфт.  Дар Осиёи Миёна, хусусан солҳои 2070- 2099, хушкшавии шиддатноки хоку атмосфера  пешгӯӣ карда мешавад. Раванди хушкшавии хок  олимони кишварро водор менамояд, ки ба омӯзиши мутобиқсозии рустаниҳои хоҷагии қишлоқ ба ин дигаркунии табиӣ  бояд диққати бештар диҳанд. 
Бар асари гармшавии шиддатнок  соҳаи кишоварзӣ  зарари калон дида, ҳосилнокии рустаниҳо  то 30 дарсад ва  ғалла 20 дарсад  коҳиш меёбад. Ҳарорати баланди ҳаво, хушкии хок ва баландшавии консентратсияи гази карбон ба миқдори оҳар ва сафедаи дони гандум таъсири манфӣ мерасонанд. Бо ин сабаб сифати тухми ғалла  паст ва сафедаи таркиби он кам мешавад. Дар  миёнаҳои садаи 21 аҳолии сайёра  қариб ду маротиба меафзояд.  Дар ин маврид   пажӯҳиши ҳосилнокии ғалладонаҳо ва ба даст овардани  навъҳои серҳосили ба раванди гармшавии иқлим мутобиқ зарур аст.
Аз ин лиҳоз, барои олимон омӯзиши реаксияҳои ҷавобии навъҳои гуногуни зироатҳои лӯбиёӣ ҳамчун яке аз маҳсулоти асосии ғизоӣ  дар заминаи тағйирёбии иқлим дар ҷумҳурӣ аҳамияти бузург  дорад.
Дар Тоҷикистон барои ба даст овардани натиҷаҳои баланди илмӣ омӯзиши таъсири гази ғубори ангишт, ҳарорати баланд, норасоии об, хушкии замин ва атмосфера бояд бештар ба роҳ монда шавад.   
Таҳлили таъсири хушкшавии хок ба динамикаи рушд ва нашъунамои зироати гандум нишон дод, ки дар чунин ҳолат қади рустанӣ дар охири давраи нашъунамояш  инкишоф намеёбад. Таъсири бади хушкии хок ба қад кашидани навдаи рустанӣ аз  давраи хӯшабандӣ ва гулкунии он мушоҳида шудааст. Нишонаҳои таъсири хушкии атмосфера ва хок ба ҳосилнокии навъҳои гуногуни гандум аз рӯйи  вазни хӯшаю дон, миқдори дон дар хӯша ва  коҳи он муайян карда мешавад.
Ҳангоми хушкии зиёд баргҳои рустанӣ бармаҳал пажмурда шуда, имконияти ҳосили фаровони дон ва лӯнда аз байн меравад.  Зеро бо таъсири ҳарорати баланд баргҳои рустанӣ гардолуд намешаванд. Ҳамчунин, хушкии хок ба раванди фотосинтетикӣ ва рушду нумӯи рустанӣ таъсири манфӣ мерасонад ва он ба таври кофӣ моддаҳоро ҳазм намекунад.  Дар соҳаи тадқиқоти таъсири тағйирёбии иқлим ба зироатҳои кишоварзӣ бояд стратегияи дақиқи мутобиқсозии минтақаҳои гуногуни табиию иқлимӣ ва васеъ намудани майдони кишти навъҳои нисбатан пешпазаки зироатҳои ғалладонаро, ки ба таъсири ҳарорати баланд ва хушкии хок нисбатан устуворанд, таҳрезӣ намоем. 
Аз таҳлилҳо бармеояд, ки барои таъмини амнияти ғизоии аҳолӣ дар шароити тағйирёбии иқлим навъҳои гуногуни рустаниҳои ғалладонаро бояд мавриди омӯзиши ҳамаҷониба қарор диҳем. Бо ин мақсад  олимони Институти ботаника, физиология ва генетикаи рустании Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон аз коллексияи ҷаҳонии  Институти рустанипарварии Русия ба номи Вавилов 112 навъ  гандум ва 22 навъ  рустаниҳои лӯбиёӣ ворид намуд, онҳоро дар заминҳои  хушк ва шӯри ҷумҳурӣ парвариш карданд ва нишондиҳандаҳои физиологиашонро мавриди омӯзиш қарор доданд.
Бо ин роҳ имконият пайдо мегардад, ки  навъҳои ояндадор ва  ба ҳарорати баланди ҳаво ё  хушкшавии хок тобовар муайян карда шаванд. Ҳамчунин, таҷрибаи рушд додани парвариши зироатҳои ғалладона, ҳифзи ҳосилнокии умумии рустанӣ ҳангоми ҳарорати баланду хушкӣ дар минтақаҳои иқлимашон гуногуни кишвар ва натиҷаҳо ҷиҳати ояндабинии таъсири иқлим ба  ҳосилнокии зироатҳои ғалладона ба даст меоянд. 
 
Абдуманон АБДУЛЛОЕВ,
узви вобастаи АИ ҶТ, доктори илмҳои биологӣ, профессор,
Ёрмаҳмад САФАРОВ,
номзади илмҳои биологӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.02.2018    №: 45    Мутолиа карданд: 415

19.08.2019


Баррасии асосноккунии техникиву иқтисодии роҳи Қалъаи Хумб – Ванҷ

Баргузории ҳамоиши "Ҷавонони эҷодкор – парчамбардорони миллат ва пайравони Пешвои миллат"

15.08.2019


Муносибатҳои Ҳиндустон ва ҶМЧ бояд суботи ҷаҳонро таъмин созанд

Дар Япония бар асари гармии ҳаво наздики 13 ҳазор кас бистарӣ шуд

Мулоқоти сарони Россия, Эрон ва Туркия моҳи сентябр доир мешавад

Ҷаҳон дар як сатр

05.08.2019


Ҷаҳон дар як сатр

01.08.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Кан Ҷе - квон

Масоили муҳоҷират матраҳ гардид

Фестивали яхмос ва обҳои ташнагишикан дар Душанбе

АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО. Аз таъсиси маркази тарҷума то ҷашни Саразм

64 дарсади зарари молиявӣ барқарор шуд

ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА. Корҳои ободонӣ вусъат мегиранд

ҲИСОР. Саноатикунонӣ дар мадди аввал

ФАЙЗОБОД. Афзоиши истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Саноат рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДТТ. Нуфузи байналмилалӣ меафзояд

Ҷаҳон дар як сатр

30.07.2019


Фестивали тобистонаи Душанбе доир мешавад

Мулоқоти Шодихон Ҷамшед бо Хуанг Деҳаи

Соҳибкорони ватанию хориҷӣ дар Бадахшон ҷамъ меоянд

БЕҲСОЗИИ ТАЪМИНОТ БО ОБ. Барои он зиёда аз 27 миллион ҷудо гардид

ШАҲРИНАВ. 160 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

Трамп то интихоботи соли 2020 артишашро аз Афғонистон бароварданист

Душанбе 80 шаҳрванди Афғонистонро, ки дар Тоҷикистон ҳукм гирифтааст, ба Кобул истирдод намуд

Ҷаҳон дар як сатр

29.07.2019


ҲИФЗИ ИҶТИМОӢ. Як нишасти муҳим

ДУШАНБЕ. Рушди саноат дар мадди аввал

ХАТЛОН. Таъсиси 31 корхона дар 6 моҳ

МАРКАЗИ ТАДҚИҚОТИ СТРАТЕГӢ. Ҳамкориҳо самар медиҳанд

"ТОҶИК ЭЙР". Парвозҳо аз нав шурӯъ гаштанд

Таъсиси 26 ширкати сайёҳӣ дар ним сол

ДДК. Шумораи омӯзгорони унвондор меафзояд

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед