logo

иқтисод

ТАҒЙИРЁБИИ ИҚЛИМ ВА АМНИЯТИ ҒИЗОӢ

Тағйирёбии  иқлим солҳои охир ба  масъалаи глобалии сайёра табдил ёфта,  аҳли башарро дар ташвиш гузоштааст. Ин ҳолат, пеш аз ҳама,  ба захираҳои об, экосистема ва саломатии аҳолӣ таъсир расонда, ба муҳити зист ва амнияти ғизоии аҳолӣ хатар эҷод менамояд. Тибқи пешгӯии олимони обуҳавошиноси ҷаҳон, то охири асри 21 ҳарорати миёнаи ҳавои Замин  то 5  дараҷа баланд мегардад.

Мувофиқи маълумоти илмӣ дар  Осиёи Марказӣ низ ҳарорати ҳаво тадриҷан баланд шуда, шӯршавии хок ва паст гаштани ҳосилнокии зироатҳо  мушоҳида мегардад. Ин  раванд то соли 2099 давом хоҳад ёфт.  Дар Осиёи Миёна, хусусан солҳои 2070- 2099, хушкшавии шиддатноки хоку атмосфера  пешгӯӣ карда мешавад. Раванди хушкшавии хок  олимони кишварро водор менамояд, ки ба омӯзиши мутобиқсозии рустаниҳои хоҷагии қишлоқ ба ин дигаркунии табиӣ  бояд диққати бештар диҳанд. 
Бар асари гармшавии шиддатнок  соҳаи кишоварзӣ  зарари калон дида, ҳосилнокии рустаниҳо  то 30 дарсад ва  ғалла 20 дарсад  коҳиш меёбад. Ҳарорати баланди ҳаво, хушкии хок ва баландшавии консентратсияи гази карбон ба миқдори оҳар ва сафедаи дони гандум таъсири манфӣ мерасонанд. Бо ин сабаб сифати тухми ғалла  паст ва сафедаи таркиби он кам мешавад. Дар  миёнаҳои садаи 21 аҳолии сайёра  қариб ду маротиба меафзояд.  Дар ин маврид   пажӯҳиши ҳосилнокии ғалладонаҳо ва ба даст овардани  навъҳои серҳосили ба раванди гармшавии иқлим мутобиқ зарур аст.
Аз ин лиҳоз, барои олимон омӯзиши реаксияҳои ҷавобии навъҳои гуногуни зироатҳои лӯбиёӣ ҳамчун яке аз маҳсулоти асосии ғизоӣ  дар заминаи тағйирёбии иқлим дар ҷумҳурӣ аҳамияти бузург  дорад.
Дар Тоҷикистон барои ба даст овардани натиҷаҳои баланди илмӣ омӯзиши таъсири гази ғубори ангишт, ҳарорати баланд, норасоии об, хушкии замин ва атмосфера бояд бештар ба роҳ монда шавад.   
Таҳлили таъсири хушкшавии хок ба динамикаи рушд ва нашъунамои зироати гандум нишон дод, ки дар чунин ҳолат қади рустанӣ дар охири давраи нашъунамояш  инкишоф намеёбад. Таъсири бади хушкии хок ба қад кашидани навдаи рустанӣ аз  давраи хӯшабандӣ ва гулкунии он мушоҳида шудааст. Нишонаҳои таъсири хушкии атмосфера ва хок ба ҳосилнокии навъҳои гуногуни гандум аз рӯйи  вазни хӯшаю дон, миқдори дон дар хӯша ва  коҳи он муайян карда мешавад.
Ҳангоми хушкии зиёд баргҳои рустанӣ бармаҳал пажмурда шуда, имконияти ҳосили фаровони дон ва лӯнда аз байн меравад.  Зеро бо таъсири ҳарорати баланд баргҳои рустанӣ гардолуд намешаванд. Ҳамчунин, хушкии хок ба раванди фотосинтетикӣ ва рушду нумӯи рустанӣ таъсири манфӣ мерасонад ва он ба таври кофӣ моддаҳоро ҳазм намекунад.  Дар соҳаи тадқиқоти таъсири тағйирёбии иқлим ба зироатҳои кишоварзӣ бояд стратегияи дақиқи мутобиқсозии минтақаҳои гуногуни табиию иқлимӣ ва васеъ намудани майдони кишти навъҳои нисбатан пешпазаки зироатҳои ғалладонаро, ки ба таъсири ҳарорати баланд ва хушкии хок нисбатан устуворанд, таҳрезӣ намоем. 
Аз таҳлилҳо бармеояд, ки барои таъмини амнияти ғизоии аҳолӣ дар шароити тағйирёбии иқлим навъҳои гуногуни рустаниҳои ғалладонаро бояд мавриди омӯзиши ҳамаҷониба қарор диҳем. Бо ин мақсад  олимони Институти ботаника, физиология ва генетикаи рустании Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон аз коллексияи ҷаҳонии  Институти рустанипарварии Русия ба номи Вавилов 112 навъ  гандум ва 22 навъ  рустаниҳои лӯбиёӣ ворид намуд, онҳоро дар заминҳои  хушк ва шӯри ҷумҳурӣ парвариш карданд ва нишондиҳандаҳои физиологиашонро мавриди омӯзиш қарор доданд.
Бо ин роҳ имконият пайдо мегардад, ки  навъҳои ояндадор ва  ба ҳарорати баланди ҳаво ё  хушкшавии хок тобовар муайян карда шаванд. Ҳамчунин, таҷрибаи рушд додани парвариши зироатҳои ғалладона, ҳифзи ҳосилнокии умумии рустанӣ ҳангоми ҳарорати баланду хушкӣ дар минтақаҳои иқлимашон гуногуни кишвар ва натиҷаҳо ҷиҳати ояндабинии таъсири иқлим ба  ҳосилнокии зироатҳои ғалладона ба даст меоянд. 
 
Абдуманон АБДУЛЛОЕВ,
узви вобастаи АИ ҶТ, доктори илмҳои биологӣ, профессор,
Ёрмаҳмад САФАРОВ,
номзади илмҳои биологӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.02.2018    №: 45    Мутолиа карданд: 282

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед