logo

фарҳанг

"ҶУМҲУРИЯТ" - ОИНАИ ПЕШРАФТИ ҶОМЕА

Гуфтан душвор аст, ки матбуоти тоҷик аз кадом нашрия шурӯъ мешавад. То нашри «Бухорои Шариф» мо дар Осиёи Миёна матбуоти гуногуне доштем, ки дар онҳо ба ин ё он шева матни тоҷикӣ истифода мешуд, аммо нашрияи мусалсали тоҷикӣ «Бухорои Шариф» буд. Барои ҳамин ҳам таърихи матбуотамонро аз он шурӯъ кардем. Дар Бухорои Шарқӣ қабл аз «Иди тоҷик»  ба номи «По басмачу», «Овози Шарқ», «Красный Каратыгин» рӯзномаҳо мавҷуд буданд, аммо мо «Бедории тоҷик» - ро сарахбори матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон гуфтаем. Дар Туркистони шӯравӣ Саидризо Ализода ва Ҳоҷӣ Муин, дар Бухоро Абдулқодир Муҳиддинов, дар Ҷумҳурии Автономии Тоҷикистон профессор Аббос Алиев ва устод Абулқосим Лоҳутӣ роҳбарони аввалини матбуот буданд. Дар «Иди тоҷик», «Бедории тоҷик», «Тоҷикистони сурх», «Тоҷикистони советӣ», «Тоҷикистони шӯравӣ», «Ҷумҳурият» шахсиятҳои бузурге ба ҳайси муҳаррир меҳнат карданд. Танҳо шарҳи ҳоли онҳо як китоб мешавад. Биноан, дар Рӯзи матбуот мо чанд нафари онҳоро бо истифода аз фурсат ном мебарем.
Аввалини онҳо, албатта, Қосим Дайламӣ аст. Ӯ аз аввали соли 1931, аз нахустин шумораи рӯзнома, ки ҳамчун нашрияи Ҳизби коммунистӣ баромад, муҳаррири он буд. Дар он замон «Тоҷикистони сурх» чунин як шиор дошт, ки мо миқдори хонандагони худро ба 10 000 кас мерасонем. Рӯзнома барои татбиқи се вазифаи ягона: тараққиёти саноат; инкишофи соҳаи кишоварзӣ ва ривоҷи маорифу фарҳанг мубориза мебурд. Қосим Дайламӣ ба ҳайси муҳаррир як шахсияти бисёр ҷиддӣ ва фаъоли Тоҷикистон ба ҳисоб мерафт. Мушкилии он замон дар ин ҳам зоҳир мешавад, ки ду гурӯҳи калони роҳбарони кишвар барои миллатчигии тоҷикӣ маҳкум шуданд.
Адиби ҳаҷвнависи машҳури тоҷик Самад Ғанӣ муҳаррири «Тоҷикистони сурх» дар замони Ҷанги Бузурги Ватанӣ буд. Он ки дар рӯзнома фелйетонҳои сиёсӣ, памфлет, пародия, латифаҳои сиёсӣ хеле зиёд шуданд ва маводи хусусияти адабӣ – публитсистидошта бештар буданд ва шахсиятҳои муҳими адабию илмии Тоҷикистон сухангӯёни асосии рӯзнома гаштанд, ба ҳадде ба ин омил вобаста буд. Албатта, матолиби расмии Бюрои ахборотии Иттиҳоди Шӯравӣ ҷойи зиёдтарро дар рӯзнома мегирифт, аммо ҷустуҷӯ ва истифодаи ҳар кунҷи холии саҳифа ба мақсади матлаби зебо эҷодкории муҳаррирро нишон медод. Ҳатто ба номи «Оинаи ТоҷикТА» нашр шудани иловаи ҳаҷвии «Тоҷикистони сурх» ва дар он интишор ёфтани каррикатура,  шарж  ва назми ҳаҷвӣ нишони ин гуфтаҳост.
Шоир Аминҷон Шукӯҳӣ дар охири солҳои 50 – уми асри гузашта ба роҳбарии «Тоҷикистони сурх» омад. Ин замони бунёдкориҳои нав дар қаламрави Тоҷикистон буд, замони инкишофи робитаҳои ҳамкории журналистони тоҷик бо ҷумҳуриҳои ҳамсоя. Саҳифаҳои муштараки «Тоҷикистони советӣ» ва рӯзномаҳои ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҳамин замон ба ҳукми анъана медарояд. Забони рӯзнома ҳам хеле суфта мешавад.
Аз охири солҳои 60 - ум то охири солҳои 80 - ум публитсисти машҳури тоҷик Шодӣ Саидов муҳаррири «Тоҷикистони советӣ» буд. Дар ин давра жанрҳои очерк, фелйетон, лавҳа ва гузориш хеле инкишоф ёфтанд. Лавҳаву очеркҳо дар бораи қаҳрамонони меҳнат, махсусан роҳбарони истеҳсолот зиёдтар шуданд.
Ғоиб Қаландаров дар «Ҷумҳурият» камтар муҳаррирӣ намуд, вале чун инсони кордону сиё-сатмадор эътибори иҷтимоӣ - сиёсии рӯзномаи «Тоҷикистони советӣ» - ро баланд бардошт. Маҳз дар ҳамин замон рӯзнома ҳамчун нашрияи тоҷикии Кумитаи Марказии Ҳизби Коммунисти Тоҷикистон мавқеи аввалдараҷа пайдо кард.
Аз муҳаррироне, ки дар замони истиқлолият сари кор омаданд яке шоир ва нависанда Шоҳмузаффар Ёдгорӣ аст. Ин инсони ҳалим, адиби хушсалиқа дар замони ниҳоят душвор тавонист қувваҳои эҷодиро мустаҳкам кунад ва рӯҳи рӯзномаро ба манфиати миллат мувофиқ намояд.
Чунин номҳо дар таърихи «Ҷумҳурият» бисёранд, ҳамаи инҳо ва ҳам аксарияти онҳое, ки номбар нашудаанд, сазовори онанд, ки ба некӣ ёд шаванд, зеро на фақат ин рӯзнома, балки пешрафти ҷомеаи тоҷик ба онҳо вобаста аст.
Иброҳим УСМОНОВ,
профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 12.03.2018    №: 51    Мутолиа карданд: 534

20.02.2020


РУШДИ УСТУВОРИ ШАҲРСОЗӢ. ДАР ДУШАНБЕ ДОИР БА ИН МАВЗӮЪ СЕМИНАРИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОИР ГАРДИД

ҶАМЪБАСТИ ДАВРИ ШАҲРИИ ОЗМУНИ "ДАСТАРХОНОРОӢ"

ДУШАНБЕ. ОМОДАГИҲО БА ҶАШНИ НАВРӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ

НОҲИЯИ ДЕВАШТИЧ. МУЛОҚОТИ ИНТИХОБКУНАНДАГОН БО ГУРӮҲИ КОРИИ КМИ ҲХДТ

РАШТ. ҲАМОИШИ СОБИҚАДОРОНИ ҶАНГУ МЕҲНАТ

ГӮШТӢ. МЕДАЛИ БИРИНҶИИ ПАҲЛАВОНИ ТОҶИК АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ҲАМА АГЕНТИИ ХУСУСИИ ШУҒЛРО МЕБАНДАНД

ҚАЗОҚИСТОН: 90 ПАРВАНДАИ ҶИНОЯТӢ БАЪДИ БЕТАРТИБИҲО ДАР ҶАНУБИ КИШВАР

ДАР УХАН БОЗ 12 БЕМОРХОНАИ МУВАҚҚАТӢ БАРОИ БЕМОРОНИ COVID-19 КУШОДАНД

ПЙЕР ВИМОН: «ТАҲРИМОТИ ЗИДДИРУСӢ БАР ЗАРАРИ ХУДИ АВРУПО ШУДАНД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

БАРГУЗОРИИ ҶАЛАСАИ КОМИССИЯ ОИД БА ОМОДАГӢ БА МАВСИМИ «ҲАҶ-2020»

КОДЕКСИ ОБ ИСТИФОДА ВА ҲИФЗИ ЗАХИРАҲОИ ОБИРО БА ТАНЗИМ МЕДАРОРАД

МАСОИЛИ ГУСТАРИШИ РОБИТАҲОИ ФАРҲАНГӢ МАТРАҲ ШУДАНД

КОНФРОНС БАХШИДА БА РӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ЗАБОНИ МОДАРӢ

ЛИЖАРОНӢ. ҒОЛИБОН МУАЙЯН ШУДАНД

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ДОДАНИ ЛИТСЕНЗИЯРО ТАҶДИДИ НАЗАР МЕКУНАНД

ҚАЗОҚИСТОН. 13 ФУРУДГОҲИ МАСИРИ ҲАВОИИ МАҲАЛЛӢ МЕСОЗАД

САРВАРИ ФЕЪЛИИ АФҒОНИСТОН АШРАФ ҒАНӢ БОЗ ПРЕЗИДЕНТ ИНТИХОБ ШУД

ТИҶОРАТ БАЙНИ ТОҶИКИСТОНУ ЧИН МОҲИ ЯНВАР ДУ БАРОБАР БОЛО РАФТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

18.02.2020


ВКД. 161 УЗВИ ТАШКИЛОТИ ТЕРРОРИСТӢ ДАСТГИР ШУД

ФАРХОР. ҲОЛАТИ ҒАЙРИМЕЛИОРАТИВИИ ЗАМИНҲО МАВЗӮИ ДОҒ БОҚӢ МЕМОНАД!

18 ДОЛОНИ ЗИДДИТАРМАВӢ СОХТА МЕШАВАД

БОНУВОНИ НОҲИЯИ МУРҒОБ – ҒОЛИБИ ДАВРИ ВИЛОЯТИИ ОЗМУНИ ҶУМҲУРИЯВИИ «ДАСТАРХОНОРОӢ»

ГРЕНЛАНДИЯ ОБИ ПИРЯХҲОРО БА САВДО БАРОВАРДАНИСТ

ДАР БЕЛАРУС СОЛИ 2023 ИСТИФОДАИ ЗАРФҲОИ ПЛАСТИКИРО МАНЪ НАМУДАНИАНД

ПЕКИН ДАР 6 РӮЗ КОРХОНАИ НАВИ ИСТЕҲСОЛИ НИҚОБҲОИ ТИББӢ СОХТАНИСТ

ЧИН ВА АСЕАН ДАР МАСЪАЛАИ КОРОНАВИРУС ВОХӮРИИ МАХСУС ДОИР МЕКУНАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

17.02.2020


"РУШДИ ЧОРВОДОРӢ ВА ЧАРОГОҲҲО". ТАТБИҚИ ЗЕРЛОИҲАҲО

ШАҲРИНАВ. ИСТЕҲСОЛИ МАҲСУЛОТИ КИШОВАРЗӢ МЕАФЗОЯД

ФАЪОЛИЯТИ 32 ГУРӮҲИ МУТАШАККИЛИ ҶИНОЯТӢ ҚАТЪ ГАРДИД

ҲАМКОРИҲО БО ШАРИКОНИ РУШД ТАҲКИМ МЕЁБАНД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед