logo

фарҳанг

"ҶУМҲУРИЯТ" - ОИНАИ ПЕШРАФТИ ҶОМЕА

Гуфтан душвор аст, ки матбуоти тоҷик аз кадом нашрия шурӯъ мешавад. То нашри «Бухорои Шариф» мо дар Осиёи Миёна матбуоти гуногуне доштем, ки дар онҳо ба ин ё он шева матни тоҷикӣ истифода мешуд, аммо нашрияи мусалсали тоҷикӣ «Бухорои Шариф» буд. Барои ҳамин ҳам таърихи матбуотамонро аз он шурӯъ кардем. Дар Бухорои Шарқӣ қабл аз «Иди тоҷик»  ба номи «По басмачу», «Овози Шарқ», «Красный Каратыгин» рӯзномаҳо мавҷуд буданд, аммо мо «Бедории тоҷик» - ро сарахбори матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон гуфтаем. Дар Туркистони шӯравӣ Саидризо Ализода ва Ҳоҷӣ Муин, дар Бухоро Абдулқодир Муҳиддинов, дар Ҷумҳурии Автономии Тоҷикистон профессор Аббос Алиев ва устод Абулқосим Лоҳутӣ роҳбарони аввалини матбуот буданд. Дар «Иди тоҷик», «Бедории тоҷик», «Тоҷикистони сурх», «Тоҷикистони советӣ», «Тоҷикистони шӯравӣ», «Ҷумҳурият» шахсиятҳои бузурге ба ҳайси муҳаррир меҳнат карданд. Танҳо шарҳи ҳоли онҳо як китоб мешавад. Биноан, дар Рӯзи матбуот мо чанд нафари онҳоро бо истифода аз фурсат ном мебарем.
Аввалини онҳо, албатта, Қосим Дайламӣ аст. Ӯ аз аввали соли 1931, аз нахустин шумораи рӯзнома, ки ҳамчун нашрияи Ҳизби коммунистӣ баромад, муҳаррири он буд. Дар он замон «Тоҷикистони сурх» чунин як шиор дошт, ки мо миқдори хонандагони худро ба 10 000 кас мерасонем. Рӯзнома барои татбиқи се вазифаи ягона: тараққиёти саноат; инкишофи соҳаи кишоварзӣ ва ривоҷи маорифу фарҳанг мубориза мебурд. Қосим Дайламӣ ба ҳайси муҳаррир як шахсияти бисёр ҷиддӣ ва фаъоли Тоҷикистон ба ҳисоб мерафт. Мушкилии он замон дар ин ҳам зоҳир мешавад, ки ду гурӯҳи калони роҳбарони кишвар барои миллатчигии тоҷикӣ маҳкум шуданд.
Адиби ҳаҷвнависи машҳури тоҷик Самад Ғанӣ муҳаррири «Тоҷикистони сурх» дар замони Ҷанги Бузурги Ватанӣ буд. Он ки дар рӯзнома фелйетонҳои сиёсӣ, памфлет, пародия, латифаҳои сиёсӣ хеле зиёд шуданд ва маводи хусусияти адабӣ – публитсистидошта бештар буданд ва шахсиятҳои муҳими адабию илмии Тоҷикистон сухангӯёни асосии рӯзнома гаштанд, ба ҳадде ба ин омил вобаста буд. Албатта, матолиби расмии Бюрои ахборотии Иттиҳоди Шӯравӣ ҷойи зиёдтарро дар рӯзнома мегирифт, аммо ҷустуҷӯ ва истифодаи ҳар кунҷи холии саҳифа ба мақсади матлаби зебо эҷодкории муҳаррирро нишон медод. Ҳатто ба номи «Оинаи ТоҷикТА» нашр шудани иловаи ҳаҷвии «Тоҷикистони сурх» ва дар он интишор ёфтани каррикатура,  шарж  ва назми ҳаҷвӣ нишони ин гуфтаҳост.
Шоир Аминҷон Шукӯҳӣ дар охири солҳои 50 – уми асри гузашта ба роҳбарии «Тоҷикистони сурх» омад. Ин замони бунёдкориҳои нав дар қаламрави Тоҷикистон буд, замони инкишофи робитаҳои ҳамкории журналистони тоҷик бо ҷумҳуриҳои ҳамсоя. Саҳифаҳои муштараки «Тоҷикистони советӣ» ва рӯзномаҳои ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҳамин замон ба ҳукми анъана медарояд. Забони рӯзнома ҳам хеле суфта мешавад.
Аз охири солҳои 60 - ум то охири солҳои 80 - ум публитсисти машҳури тоҷик Шодӣ Саидов муҳаррири «Тоҷикистони советӣ» буд. Дар ин давра жанрҳои очерк, фелйетон, лавҳа ва гузориш хеле инкишоф ёфтанд. Лавҳаву очеркҳо дар бораи қаҳрамонони меҳнат, махсусан роҳбарони истеҳсолот зиёдтар шуданд.
Ғоиб Қаландаров дар «Ҷумҳурият» камтар муҳаррирӣ намуд, вале чун инсони кордону сиё-сатмадор эътибори иҷтимоӣ - сиёсии рӯзномаи «Тоҷикистони советӣ» - ро баланд бардошт. Маҳз дар ҳамин замон рӯзнома ҳамчун нашрияи тоҷикии Кумитаи Марказии Ҳизби Коммунисти Тоҷикистон мавқеи аввалдараҷа пайдо кард.
Аз муҳаррироне, ки дар замони истиқлолият сари кор омаданд яке шоир ва нависанда Шоҳмузаффар Ёдгорӣ аст. Ин инсони ҳалим, адиби хушсалиқа дар замони ниҳоят душвор тавонист қувваҳои эҷодиро мустаҳкам кунад ва рӯҳи рӯзномаро ба манфиати миллат мувофиқ намояд.
Чунин номҳо дар таърихи «Ҷумҳурият» бисёранд, ҳамаи инҳо ва ҳам аксарияти онҳое, ки номбар нашудаанд, сазовори онанд, ки ба некӣ ёд шаванд, зеро на фақат ин рӯзнома, балки пешрафти ҷомеаи тоҷик ба онҳо вобаста аст.
Иброҳим УСМОНОВ,
профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 12.03.2018    №: 51    Мутолиа карданд: 351

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед