logo

фарҳанг

"ҶУМҲУРИЯТ" - ОИНАИ ПЕШРАФТИ ҶОМЕА

Гуфтан душвор аст, ки матбуоти тоҷик аз кадом нашрия шурӯъ мешавад. То нашри «Бухорои Шариф» мо дар Осиёи Миёна матбуоти гуногуне доштем, ки дар онҳо ба ин ё он шева матни тоҷикӣ истифода мешуд, аммо нашрияи мусалсали тоҷикӣ «Бухорои Шариф» буд. Барои ҳамин ҳам таърихи матбуотамонро аз он шурӯъ кардем. Дар Бухорои Шарқӣ қабл аз «Иди тоҷик»  ба номи «По басмачу», «Овози Шарқ», «Красный Каратыгин» рӯзномаҳо мавҷуд буданд, аммо мо «Бедории тоҷик» - ро сарахбори матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон гуфтаем. Дар Туркистони шӯравӣ Саидризо Ализода ва Ҳоҷӣ Муин, дар Бухоро Абдулқодир Муҳиддинов, дар Ҷумҳурии Автономии Тоҷикистон профессор Аббос Алиев ва устод Абулқосим Лоҳутӣ роҳбарони аввалини матбуот буданд. Дар «Иди тоҷик», «Бедории тоҷик», «Тоҷикистони сурх», «Тоҷикистони советӣ», «Тоҷикистони шӯравӣ», «Ҷумҳурият» шахсиятҳои бузурге ба ҳайси муҳаррир меҳнат карданд. Танҳо шарҳи ҳоли онҳо як китоб мешавад. Биноан, дар Рӯзи матбуот мо чанд нафари онҳоро бо истифода аз фурсат ном мебарем.
Аввалини онҳо, албатта, Қосим Дайламӣ аст. Ӯ аз аввали соли 1931, аз нахустин шумораи рӯзнома, ки ҳамчун нашрияи Ҳизби коммунистӣ баромад, муҳаррири он буд. Дар он замон «Тоҷикистони сурх» чунин як шиор дошт, ки мо миқдори хонандагони худро ба 10 000 кас мерасонем. Рӯзнома барои татбиқи се вазифаи ягона: тараққиёти саноат; инкишофи соҳаи кишоварзӣ ва ривоҷи маорифу фарҳанг мубориза мебурд. Қосим Дайламӣ ба ҳайси муҳаррир як шахсияти бисёр ҷиддӣ ва фаъоли Тоҷикистон ба ҳисоб мерафт. Мушкилии он замон дар ин ҳам зоҳир мешавад, ки ду гурӯҳи калони роҳбарони кишвар барои миллатчигии тоҷикӣ маҳкум шуданд.
Адиби ҳаҷвнависи машҳури тоҷик Самад Ғанӣ муҳаррири «Тоҷикистони сурх» дар замони Ҷанги Бузурги Ватанӣ буд. Он ки дар рӯзнома фелйетонҳои сиёсӣ, памфлет, пародия, латифаҳои сиёсӣ хеле зиёд шуданд ва маводи хусусияти адабӣ – публитсистидошта бештар буданд ва шахсиятҳои муҳими адабию илмии Тоҷикистон сухангӯёни асосии рӯзнома гаштанд, ба ҳадде ба ин омил вобаста буд. Албатта, матолиби расмии Бюрои ахборотии Иттиҳоди Шӯравӣ ҷойи зиёдтарро дар рӯзнома мегирифт, аммо ҷустуҷӯ ва истифодаи ҳар кунҷи холии саҳифа ба мақсади матлаби зебо эҷодкории муҳаррирро нишон медод. Ҳатто ба номи «Оинаи ТоҷикТА» нашр шудани иловаи ҳаҷвии «Тоҷикистони сурх» ва дар он интишор ёфтани каррикатура,  шарж  ва назми ҳаҷвӣ нишони ин гуфтаҳост.
Шоир Аминҷон Шукӯҳӣ дар охири солҳои 50 – уми асри гузашта ба роҳбарии «Тоҷикистони сурх» омад. Ин замони бунёдкориҳои нав дар қаламрави Тоҷикистон буд, замони инкишофи робитаҳои ҳамкории журналистони тоҷик бо ҷумҳуриҳои ҳамсоя. Саҳифаҳои муштараки «Тоҷикистони советӣ» ва рӯзномаҳои ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҳамин замон ба ҳукми анъана медарояд. Забони рӯзнома ҳам хеле суфта мешавад.
Аз охири солҳои 60 - ум то охири солҳои 80 - ум публитсисти машҳури тоҷик Шодӣ Саидов муҳаррири «Тоҷикистони советӣ» буд. Дар ин давра жанрҳои очерк, фелйетон, лавҳа ва гузориш хеле инкишоф ёфтанд. Лавҳаву очеркҳо дар бораи қаҳрамонони меҳнат, махсусан роҳбарони истеҳсолот зиёдтар шуданд.
Ғоиб Қаландаров дар «Ҷумҳурият» камтар муҳаррирӣ намуд, вале чун инсони кордону сиё-сатмадор эътибори иҷтимоӣ - сиёсии рӯзномаи «Тоҷикистони советӣ» - ро баланд бардошт. Маҳз дар ҳамин замон рӯзнома ҳамчун нашрияи тоҷикии Кумитаи Марказии Ҳизби Коммунисти Тоҷикистон мавқеи аввалдараҷа пайдо кард.
Аз муҳаррироне, ки дар замони истиқлолият сари кор омаданд яке шоир ва нависанда Шоҳмузаффар Ёдгорӣ аст. Ин инсони ҳалим, адиби хушсалиқа дар замони ниҳоят душвор тавонист қувваҳои эҷодиро мустаҳкам кунад ва рӯҳи рӯзномаро ба манфиати миллат мувофиқ намояд.
Чунин номҳо дар таърихи «Ҷумҳурият» бисёранд, ҳамаи инҳо ва ҳам аксарияти онҳое, ки номбар нашудаанд, сазовори онанд, ки ба некӣ ёд шаванд, зеро на фақат ин рӯзнома, балки пешрафти ҷомеаи тоҷик ба онҳо вобаста аст.
Иброҳим УСМОНОВ,
профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 12.03.2018    №: 51    Мутолиа карданд: 426

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд

11.07.2019


Шиносоии Қоҳир Расулзода бо сохтмон ва навсозии шоҳроҳи Душанбе – Бохтар

10.07.2019


Нодиртарин "Девон" - и Навоӣ дар Хуҷанд

Бунёди нахустин пойгоҳи ҷаҳонии шабакаи атмосферии Тоҷикистон дар Осиёи Марказӣ

Иттиҳоди Аврупо барои кишварҳои Осиёи Марказӣ 72 миллион евро ҷудо мекунад

Матвиенко: "Дар бозори Россия қариб тамоми об қалбакӣ будааст"


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед