logo

фарҳанг

"ҶУМҲУРИЯТ" - ОИНАИ ПЕШРАФТИ ҶОМЕА

Гуфтан душвор аст, ки матбуоти тоҷик аз кадом нашрия шурӯъ мешавад. То нашри «Бухорои Шариф» мо дар Осиёи Миёна матбуоти гуногуне доштем, ки дар онҳо ба ин ё он шева матни тоҷикӣ истифода мешуд, аммо нашрияи мусалсали тоҷикӣ «Бухорои Шариф» буд. Барои ҳамин ҳам таърихи матбуотамонро аз он шурӯъ кардем. Дар Бухорои Шарқӣ қабл аз «Иди тоҷик»  ба номи «По басмачу», «Овози Шарқ», «Красный Каратыгин» рӯзномаҳо мавҷуд буданд, аммо мо «Бедории тоҷик» - ро сарахбори матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон гуфтаем. Дар Туркистони шӯравӣ Саидризо Ализода ва Ҳоҷӣ Муин, дар Бухоро Абдулқодир Муҳиддинов, дар Ҷумҳурии Автономии Тоҷикистон профессор Аббос Алиев ва устод Абулқосим Лоҳутӣ роҳбарони аввалини матбуот буданд. Дар «Иди тоҷик», «Бедории тоҷик», «Тоҷикистони сурх», «Тоҷикистони советӣ», «Тоҷикистони шӯравӣ», «Ҷумҳурият» шахсиятҳои бузурге ба ҳайси муҳаррир меҳнат карданд. Танҳо шарҳи ҳоли онҳо як китоб мешавад. Биноан, дар Рӯзи матбуот мо чанд нафари онҳоро бо истифода аз фурсат ном мебарем.
Аввалини онҳо, албатта, Қосим Дайламӣ аст. Ӯ аз аввали соли 1931, аз нахустин шумораи рӯзнома, ки ҳамчун нашрияи Ҳизби коммунистӣ баромад, муҳаррири он буд. Дар он замон «Тоҷикистони сурх» чунин як шиор дошт, ки мо миқдори хонандагони худро ба 10 000 кас мерасонем. Рӯзнома барои татбиқи се вазифаи ягона: тараққиёти саноат; инкишофи соҳаи кишоварзӣ ва ривоҷи маорифу фарҳанг мубориза мебурд. Қосим Дайламӣ ба ҳайси муҳаррир як шахсияти бисёр ҷиддӣ ва фаъоли Тоҷикистон ба ҳисоб мерафт. Мушкилии он замон дар ин ҳам зоҳир мешавад, ки ду гурӯҳи калони роҳбарони кишвар барои миллатчигии тоҷикӣ маҳкум шуданд.
Адиби ҳаҷвнависи машҳури тоҷик Самад Ғанӣ муҳаррири «Тоҷикистони сурх» дар замони Ҷанги Бузурги Ватанӣ буд. Он ки дар рӯзнома фелйетонҳои сиёсӣ, памфлет, пародия, латифаҳои сиёсӣ хеле зиёд шуданд ва маводи хусусияти адабӣ – публитсистидошта бештар буданд ва шахсиятҳои муҳими адабию илмии Тоҷикистон сухангӯёни асосии рӯзнома гаштанд, ба ҳадде ба ин омил вобаста буд. Албатта, матолиби расмии Бюрои ахборотии Иттиҳоди Шӯравӣ ҷойи зиёдтарро дар рӯзнома мегирифт, аммо ҷустуҷӯ ва истифодаи ҳар кунҷи холии саҳифа ба мақсади матлаби зебо эҷодкории муҳаррирро нишон медод. Ҳатто ба номи «Оинаи ТоҷикТА» нашр шудани иловаи ҳаҷвии «Тоҷикистони сурх» ва дар он интишор ёфтани каррикатура,  шарж  ва назми ҳаҷвӣ нишони ин гуфтаҳост.
Шоир Аминҷон Шукӯҳӣ дар охири солҳои 50 – уми асри гузашта ба роҳбарии «Тоҷикистони сурх» омад. Ин замони бунёдкориҳои нав дар қаламрави Тоҷикистон буд, замони инкишофи робитаҳои ҳамкории журналистони тоҷик бо ҷумҳуриҳои ҳамсоя. Саҳифаҳои муштараки «Тоҷикистони советӣ» ва рӯзномаҳои ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҳамин замон ба ҳукми анъана медарояд. Забони рӯзнома ҳам хеле суфта мешавад.
Аз охири солҳои 60 - ум то охири солҳои 80 - ум публитсисти машҳури тоҷик Шодӣ Саидов муҳаррири «Тоҷикистони советӣ» буд. Дар ин давра жанрҳои очерк, фелйетон, лавҳа ва гузориш хеле инкишоф ёфтанд. Лавҳаву очеркҳо дар бораи қаҳрамонони меҳнат, махсусан роҳбарони истеҳсолот зиёдтар шуданд.
Ғоиб Қаландаров дар «Ҷумҳурият» камтар муҳаррирӣ намуд, вале чун инсони кордону сиё-сатмадор эътибори иҷтимоӣ - сиёсии рӯзномаи «Тоҷикистони советӣ» - ро баланд бардошт. Маҳз дар ҳамин замон рӯзнома ҳамчун нашрияи тоҷикии Кумитаи Марказии Ҳизби Коммунисти Тоҷикистон мавқеи аввалдараҷа пайдо кард.
Аз муҳаррироне, ки дар замони истиқлолият сари кор омаданд яке шоир ва нависанда Шоҳмузаффар Ёдгорӣ аст. Ин инсони ҳалим, адиби хушсалиқа дар замони ниҳоят душвор тавонист қувваҳои эҷодиро мустаҳкам кунад ва рӯҳи рӯзномаро ба манфиати миллат мувофиқ намояд.
Чунин номҳо дар таърихи «Ҷумҳурият» бисёранд, ҳамаи инҳо ва ҳам аксарияти онҳое, ки номбар нашудаанд, сазовори онанд, ки ба некӣ ёд шаванд, зеро на фақат ин рӯзнома, балки пешрафти ҷомеаи тоҷик ба онҳо вобаста аст.
Иброҳим УСМОНОВ,
профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 12.03.2018    №: 51    Мутолиа карданд: 585
22.05.2020


ЁРИИ БАШАРДӮСТОНАИ ТОҶИКИСТОН БА ӮЗБЕКИСТОН

КУМАКИ ПРЕЗИДЕНТ БА ВИЛОЯТИ СУҒД

1008 НАФАР АЗ БЕМОРИИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

ВМКБ. ЁРИИ САРВАРИ ДАВЛАТ ФАЪОЛИЯТИ МУАССИСАҲОИ ТАБОБАТИРО БОЗ ҲАМ БЕҲТАР НАМУД

21.05.2020


ОЛИМИ ТОҶИК БОБОҶОН НАЗАРОВ ДАР БРИТАНИЯ ДОРУИ COVID-19 МЕСОЗАД

МИШУСТИН: «АФЗОИШИ ПАҲНШАВИИ КОРОНАВИРУС ДАР РОССИЯ БОЗДОШТА ШУД»

ЧИН БА КИШВАРҲОИ АЗ КОРОНАВИРУС ЗАРАРДИДА $2 МИЛЛИАРД МЕДИҲАД

МЕРКЕЛ: «ЯГОН ДАВЛАТ БА ТАНҲОӢ ИН ЭПИДЕМИЯРО УҲДА КАРДА НАМЕТАВОНАД»

МУЗОКИРОТИ БРИТАНИЯ ВА ФРАНСИЯ ОИД БА ЛАҒВИ КАРАНТИНИ МУСОФИРОНИ ВОРИДШУДА

ТАЙСОН ВА ҲОЛИФИЛД БА РИНГ БАРМЕГАРДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

19.05.2020


407 НАФАРИ ДИГАР АЗ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТ

ВМКБ. ИСТИФОДАИ САМАРАНОКИ ЗАМИН ДАР МАДДИ АВВАЛ

ИҚДОМИ ЯК ДОНИШКАДА

ХУҶАНД. ВЕБ-СЕМИНАР ОИД БА ТАШХИС ВА ТАБОБАТИ COVID – 19

САНОАТ. ҲАҶМИ ИСТЕҲСОЛ 15,3 ДАРСАД ЗИЁД ШУД

СУҒД.РОҲАНДОЗИИ ТАЪТИЛИ САМАРАНОК

ПАЙРАВӢ АЗ ИҚДОМИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ

РАФАЭЛ НАДАЛ БЕҲТАРИН ВАРЗИШГАР ДАР ТАЪРИХИ ИСПАНИЯ

МАСТЧОҲ СИМОИ ИДОНА МЕГИРАД

18.05.2020


СУҒД. МУБОРИЗА АЛАЙҲИ БЕМОРИҲОИ СИРОЯТӢ ПУРЗӮР МЕГАРДАД

НУРОБОД ҲУСНИ НАВ МЕГИРАД

ФУТБОЛ. ЧЕМПИОНАТИ БЕЛГИЯ НИЗ ПЕШ АЗ МУҲЛАТ АНҶОМ ЁФТ

ТОҶИКИСТОНУ БЕЛАРУС ДАР МУБОРИЗА БО КОРОНАВИРУС ҲАМКОРӢ МЕКУНАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

15.05.2020


МАШВАРАТИ КОРИИ МУОВИНИ САРВАЗИРИ МАМЛАКАТ ДАР ШАҲРИ БӮСТОН

ТОҶИКИСТОН. БОЗ 403 МУБТАЛОИ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТ

ДАР ИСФАРА МАКТАБИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ «ОРИОН» БУНЁД МЕШАВАД

КӮДАКОН. КОРОНАВИРУС ҚУДРАТИ "ЗАБТ" - И ОРГАНИЗМИ ОНҲОРО НАДОРАД

ДАРВОЗ. САҲМИ ЗАНОН ДАР РУШДИ НОҲИЯ БЕШТАР МЕГАРДАД

БОЗОРИ ТРАНСФЕРӢ. АРЗИШИ ФУТБОЛБОЗОНИ ДАСТАҲОИ ЛИГАИ ОЛӢ

ПЕШНИҲОДИ ВОХӮРИИ НАМОЯНДАҲОИ ИДМ ВА СҶТ БАРОИ МУБОДИЛАИ ТАҶРИБАИ МУБОРИЗА БО COVID – 19

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ХАТЛОН. САҲМИ РАЁСАТИ КҲФ ДАР ПЕШГИРИИ COVID-19

14.05.2020


КИТОБХОНАИ МИЛЛӢ. ТАЪСИСИ МАХЗАНИ ЭЛЕКТРОНӢ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед