logo

фарҳанг

ҒАФУРОВШИНОСИ НОМӢ

Як зумра муҳаққиқон, ғафуровшиносони маъруф чун А. Мухторов, С. Абдуллоев, Ҳ. Холҷӯраев, У. Ғаффоров, Р. Масов, Ҳ. Пирумшоев, В. Набиев, Ш. Шарипов, О. Каримов, А. Усмонов ва дигарон дар асоси санадҳои бойгонӣ, мероси илмии Бобоҷон Ғафуров ва рисолаву мақолаҳои ба зиндагиномаи ӯ бахшидашуда, доир ба рӯзгор, эҷодиёти илмӣ, фаъолияти ҳизбию давлатӣ ва ҷамъиятии ин фарзанди фарзонаи миллат асару рисолаҳо, мақолаҳо ва хотироти худро интишор намуда, дар ташаккул ва рушди ғафуровшиносӣ саҳми арзандаи худро гузоштанд.
Дар ин ҷода саҳми профессор Ғафур Ҳайдаров ҳамчун яке аз  ғафуровшиноси номӣ беҳамтост. Ба қалами ин олими закӣ ва сермаҳсул танҳо оид ба зиндагӣ ва фаъолияти аллома Бобоҷон Ғафуров беш аз 50 асару мақолаи илмӣ тааллуқ дорад.
Профессор Ғафур Ҳайдаров ҳанӯз ба муносибати 60 - солагии зодрӯзи Бобоҷон Ғафуров чанд мақолаи илмии хешро дар саҳифаҳои матбуоти даврӣ аз  қабили “Олими маъруф ва арбоби ҷамъиятӣ”, “Соҳибҷашни маъруф”, “Глашатай дружбы между народами", “Рӯзгори шоиста” ба табъ расонд.
Тибқи маълумоти профессор Ғафур Ҳайдаров фаъолияти Бобоҷон Ғафуров аз охири солҳои 20 - уми асри гузашта ба сифати мухбири аввалин рӯзномаи тоҷикии “Овози тоҷик” оғоз гаштааст. Ӯ ҳамзамон дар рӯзномаи “Қизил Тоҷикистон” (ҳоло “Халқ овози”) ҳам мақолаҳои хешро интишор намуда, минбаъд ба симати ҷонишини сармуҳаррири рӯзномаи мазкур фаъолият доштааст. Бобоҷон Ғафуров бо интишори мақолаҳои зиёди илмӣ - оммавӣ, дар тарғибу ташвиқи  сиёсати ҳукумати шӯравӣ дар байни мардум саҳм гирифта буд. Мақолаҳо ва фелетонҳои Бобоҷон Ғафуров барои фош ва торумор намудани унсурҳои бегона, мазаммат ва тарбияи танбалону муфтхӯрон, ба амал баровардани сиёсати аграрии ҳизб, татбиқи ғояҳои инқилоби маданӣ ва баланд бардоштани шуури сиёсии аҳли меҳнат кумак расондааст. Тибқи нақли ҳамзамонони Бобоҷон Ғафуров ҳар як мақолаи ӯ душманони ҳаёти навро ба таҳлука меандохт, шояд барои ҳамин борҳо ба ҷони ӯ сӯиқасд ташкил намуда буданд.
Дар мақолаи дигар профессор Ғафур Ҳайдаров ёдовар мегардад, ки Бобоҷон Ғафуров соли 1931 барои баланд бардоштани  дониш ва ихтисоси худ ба Донишкадаи умумииттифоқии коммунистии журналистикаи Москва барои таҳсил фиристода шуда, онро соли 1935 сарбаландона хатм менамояд ва нахустин рӯзноманигори тоҷик буд, ки соҳиби маълумоти олии касбӣ гашта буд. Соли 1936 Бобоҷон Ғафуров аввал ба сифати инструктори КМ ҲК Тоҷикистон, минбаъд мудири шуъбаи матбуот ва нашриёти КМ, мудири сектори сиёсӣ - равшаннамоии КМ фаъолият намудааст. Дар солҳои душвори Ҷанги Бузурги Ватанӣ Бобоҷон Ғафуров котиби КМ ҲК Тоҷикистон оид ба таблиғот ва ташвиқот буд.
Дар асару мақолаҳои профессор Ғафур Ҳайдаров дар баробари самтҳои гуногуни рӯзгор ва осори Бобоҷон Ғафуров, инчунин, фаъолияти ҳизбию давлатии ӯ ба таври васеъ инъикоси худро ёфтааст ва хизматҳои эшонро дар солҳои азнавбарқароркунии хоҷагии халқ пас аз ҶБВ (1941 - 1945) чунин ёдовар гаштааст: “Бобоҷон Ғафуров дар солҳои душвори пасазҷангӣ дар давоми даҳ сол (1946 - 1956) дар вазифаи масъули котиби якуми КМ ҲК Тоҷикистон фаъолият намуда, бо кӯшишу заҳматҳои бевоситаи эшон дар соҳаи саноат, хоҷагии қишлоқ, ҳаёти мадании мамлакат дастовардҳои хеле бузург ба даст омад. Дар шаҳри саноатии мамлакат Чкаловск (ҳоло Бӯстон) корхонаи бузурги сатҳи умумииттифоқи комбинати кӯҳӣ - кимиёвӣ (комбинати 6-ум) ба фаъолият оғоз намуд, ки дар баланд бардоштани иқтидори саноати атомӣ ва мудофиавии ИҶШС нақши муҳим бозид. Саҳми Бобоҷон Ғафуров дар рушди илму фарҳанги мамлакат беназир аст. Маҳз бо кӯшишу ғайрати ӯ соли 1948 дар мамлакат Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон), 14 апрели соли 1951 Академияи илмҳои Тоҷикистон ва соли 1956 Донишкадаи политехникии Тоҷикистон таъсис ёфта буд.
Бобоҷон Ғафуров солҳои 1956 - 1977 сарвари Институти шарқшиносии Академияи илмҳои ИҶШС буда,  бисёр масъалаҳои муҳими таърих, иқтисодиёт, фарҳанги Шарқи шӯравӣ ва хориҷӣ бо роҳбарии академик Бобоҷон Ғафуров ва иштироки шахсии ӯ мавриди таҳқиқу омӯзиш қарор дода шуданд.
Тавре ки профессор Ғафур Ҳайдаров қайд кардааст, шиносоӣ бо фаъолияти илмӣ ва эҷодии академик Бобоҷон Ғафуров аз он гувоҳӣ медиҳад, ки олим асосан дар се самти илми таърих тадқиқот бурдааст: якум - Инқилоби Октябр ва масъалаи миллӣ; дувум - таърихи халқҳои Осиёи Марказӣ, алалхусус тоҷикон; сеюм - масъалаҳои ҳаракати миллӣ - озодихоҳии халқҳои Шарқи мустамликавӣ.
Дар зарфи солҳои 1956 - 1976 бо ташаббуси Бобоҷон Ғафуров, ки вазифаи раиси Кумитаи шӯравии лоиҳаҳои “Шарқ - Ғарб” - и ЮНЕСКО - ро бар дӯш дошт, мавзӯи “Омӯзиши тамаддуни Осиёи Марказӣ” ба барномаи фаъолияти ЮНЕСКО ворид карда шуд. Баҳри иҷрои барномаи мазкур Бобоҷон Ғафуров саъю кӯшишҳои зиёд ба харҷ дод. Соли 1968 дар Душанбе таҳти раёсати Бобоҷон Ғафуров Конфронси байналмилалии ЮНЕСКО доир ба таърих, археология ва тамаддуни Осиёи Миёна дар замони Кӯшониён барпо гардид. Соли 1969 дар шаҳри Самарқанд оид ба санъати замони Темуриён Симпозиуми байналмилалии ЮНЕСКО баргузор гардид. Соли 1972 бошад, дар шаҳри Ашқобод Конфронси илмии байналмилалии ЮНЕСКО оид ба масъалаҳои инкишофи иҷтимоӣ ва мадании Осиёи Марказӣ дар асрҳои XIX - XX баргузор шуд.
Боз як самти дигари фаъолияти илмии Бобоҷон Ғафуров, ки аз мадди назари Ғафур Ҳайдаров дур намондааст, ин нашри асарҳои зиёд доир ба рӯзгору эҷодиёти аҳли қалам, олимон ва мутафаккирони Шарқи мусулмонӣ аз қабили Фирдавсӣ, Берунӣ, Деҳлавӣ, Форобӣ, Иқбол ва дигарон буда, ба туфайли ин заҳматҳо аҳли илми ҷаҳон дар бораи дараҷаи баланди ҳаёти маданию маънавии Осиёи Марказӣ воқиф гардиданд.
Нашри шоҳасари академик Бобоҷон Ғафуров “Тоҷикон” дастоварди беназири илми таърихнигорӣ дар даврони шӯравӣ маҳсуб меёбад. Профессор Ғафур Ҳайдаров низ дар қатори олимони дигар доир ба аҳамияти нашри ин асари бунёдӣ фикру андешаҳои хешро дар мақолаву асарҳои худ баён намуда, ба корномаи илмии аллома Бобоҷон Ғафуров чунин баҳо додаанд: устод дар бунёди ин китоби муҳташам, бемуболиға шуҷоат ва мардонагӣ нишон доданд.
Ҳамин тариқ асарҳои илмӣ, мақолаҳо, хотираҳо ва мукотибаҳои профессор Ғафур Ҳайдаров сарчашмаи муҳими таърихӣ ба ҳисоб рафта, дар омӯзиши паҳлуҳои камтаҳқиқшудаи зиндагию осори илмии академик Бобоҷон Ғафуров ва таърихи илми даврони шӯравӣ аҳамияти калони илмӣ доранд ва бидуни шубҳа, номи профессор Ғафур Ҳайдаров дар радифи ғафуровшиносони номӣ қарор дорад.
Ҷамолиддин АБДУКАРИМОВ,
 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.03.2018    №: 52-53    Мутолиа карданд: 1155

25.02.2020


САФАРИ РАСМИИ СИРОҶИДДИН МУҲРИДДИН БА РОССИЯ

БАРРАСИИ МАСОИЛИ ТАЪСИСИ КОРХОНАҲОИ НАВИ САНОАТӢ

ДИД. БАРГУЗОРИИ ҲАМОИШИ МАЪРИФАТИЮ ТАРБИЯВӢ

ВАҲДАТ БА ИНТИХОБОТ ОМОДА АСТ

СУҒД. ФЕСТИВАЛИ ВИЛОЯТИИ "АТЛАСУ АДРАС" ТАНТАНА ДОРАД

"ИШҚИ МИНӮӢ" - И КАМОЛ БО ЗАБОНИ ОЛМОНӢ

МУБОРИЗА БАР ЗИДДИ МАЛАХ. ҶАЛАСАИ СИТОДИ ҶУМҲУРИЯВӢ

ГӮШТӢ. МУСОБИҚАИ ИНТИХОБИИ ОЛИМПӢ ДАР БИШКЕК ДОИР МЕШАВАД

24.02.2020


ГАРДИШИ МОЛ. ТАНОСУБИ СОДИРОТ НАЗАР БА ВОРИДОТ АФЗУД

РОҒУН. АФВШУДАГОН БО ҶОЙИ КОР ТАЪМИН МЕГАРДАНД

ГӮШТӢ. 4 МЕДАЛ АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ, АММО БЕ ТИЛЛО

ОЛИМОНИ БЕЛАРУС ДАР ШАҲРИ ХУҶАНД АРЧА МЕШИНОНАНД

ИМА ДАР АФҒОНИСТОН АМАЛИЁТИ ҲУҶУМРО ҚАТЪ СОХТ

МУШОВИРИ ТРАМП ОВОЗАҲОРО ОИД БА ОҒОЗЁБИИ «ДАХОЛАТИ РОССИЯ» БА ИНТИХОБОТ БЕБУНЁД ХОНД

ГОНЧАРУК: «УКРАИНАРО СОЗИШНОМА БО РОССИЯ АЗ БОЛОРАВИИ НАРХИ ГАЗ НАҶОТ ДОД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

БОКС. РАҚОБАТИ АНВАР ЮНУСОВ БАРОИ КАМАРБАНДИ WBA–NABA

МЕРКЕЛ ВА МАКРОН БА ПУТИН ХАБАР ДОДАНД, КИ БА ВОХӮРИИ ЯКҶОЯ БО ЭРДУҒОН ТАЙЁРАНД

ЧИН БА САММИТИ G20 ДАР АРАБИСТОНИ САУДӢ НАМЕРАВАД

ДАР БЕРЛИН ДУЗДОНИ ТАНГАИ ТИЛЛОИИ 100 - КИЛОИРО СУД НАМУДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

20.02.2020


РУШДИ УСТУВОРИ ШАҲРСОЗӢ. ДАР ДУШАНБЕ ДОИР БА ИН МАВЗӮЪ СЕМИНАРИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОИР ГАРДИД

ҶАМЪБАСТИ ДАВРИ ШАҲРИИ ОЗМУНИ "ДАСТАРХОНОРОӢ"

ДУШАНБЕ. ОМОДАГИҲО БА ҶАШНИ НАВРӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ

НОҲИЯИ ДЕВАШТИЧ. МУЛОҚОТИ ИНТИХОБКУНАНДАГОН БО ГУРӮҲИ КОРИИ КМИ ҲХДТ

РАШТ. ҲАМОИШИ СОБИҚАДОРОНИ ҶАНГУ МЕҲНАТ

ГӮШТӢ. МЕДАЛИ БИРИНҶИИ ПАҲЛАВОНИ ТОҶИК АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ҲАМА АГЕНТИИ ХУСУСИИ ШУҒЛРО МЕБАНДАНД

ҚАЗОҚИСТОН: 90 ПАРВАНДАИ ҶИНОЯТӢ БАЪДИ БЕТАРТИБИҲО ДАР ҶАНУБИ КИШВАР

ДАР УХАН БОЗ 12 БЕМОРХОНАИ МУВАҚҚАТӢ БАРОИ БЕМОРОНИ COVID-19 КУШОДАНД

ПЙЕР ВИМОН: «ТАҲРИМОТИ ЗИДДИРУСӢ БАР ЗАРАРИ ХУДИ АВРУПО ШУДАНД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

БАРГУЗОРИИ ҶАЛАСАИ КОМИССИЯ ОИД БА ОМОДАГӢ БА МАВСИМИ «ҲАҶ-2020»

КОДЕКСИ ОБ ИСТИФОДА ВА ҲИФЗИ ЗАХИРАҲОИ ОБИРО БА ТАНЗИМ МЕДАРОРАД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед