logo

фарҳанг

ФИРДАВСӢ ВА НАВРӮЗ

«Шоҳнома» - и Фирдавсӣ яке аз маъхазҳои муҳими Наврӯзи оламафрӯз мебошад ва роҷеъ ба ин масъала дар адабиёти наврӯзӣ муҳаққиқони гузаштаву муосир фикру мулоҳизаҳои худро иброз доштаанд. Дар ин асар омадааст:
Ҳамасола бахти ту пирӯз бод,
Ҳама рӯзгори ту Наврӯз бод!
Аз ин байт чунин бармеояд, ки роҷеъ ба фаро расидани Наврӯз ва иди баҳор назари шахсии худро дошта, онро барои ҳамагон табрик намуда, пирӯзию саодатмандии мардумро хоҳон шудааст. Тавре ки маҳаққиқон қайд намудаанд, ин байти табрикии ӯ на аз забони қаҳрамонони асар омада, балки аз забони худи шоир баён шудааст.
Ба фикри Абурайҳони Берунӣ нахус- тин партави Хуршед ва фархундатарин соати он ҳамон аст, ки нури Офтоб дар субҳи наврӯзӣ ба даври бузурги ҳаракати худ дар масири бурҷҳои дувоздаҳгона ба бурҷи ҳамал мерасад ва ҷаҳони сокиту собитро ҳамчун оғози офариниши олам ба ҳаракат медарорад. Фирдавсӣ дар бахши «Гуфтор андар офариниши Офтоб» ҳамин ҳодисаи ба истилоҳ, «ҷунбиши аввал»-ро чунин тасвир намудааст:
Зи ёқути сурх аст чархи кабуд,
На аз боду обу на аз гарду дуд.

Ба чандон фурӯғу ба чандон чароғ,
Биёроста чун ба Наврӯз боғ.
Дар асар тасвири манзараҳои баҳор бисёр аст. Онҳоро метавон баҳория номид. Дар фасли «Гуфтор андар номаи шоҳ Кайхусрав ба Ковусшоҳ» фаро расидани баҳор ва ҳусну зебоии он васф шуда, рӯй овардани Офтоб ба табиатро боиси биҳиштӣ шудани олами моддӣ тасвир кардааст.
Бибуд, то баҳор андар овард рӯй,
Ҷаҳон шуд биҳиштӣ ба рангу ба бӯй.

Дару дашт чун парниён шуд ба ранг,
Ҳаво гашт бар сони пушти паланг.

Гузоридани гӯру оҳу ба дашт.
Бад-ин гуна бар чанд Хуршед гашт.
Дар ду мавриди дигар низ васфи баҳор омадааст ва он дар мавриди аввал ба бедор шудани олами моддӣ ҳангоми ба бурҷи ҳамал омадани Хуршед ва фаро расидани Наврӯз ишора мекунад. Он аз тасвири раъду барқу абр дар фарози кӯҳсор шурӯъ шуда, дар оби равони ҷӯйборҳо сабзидани гулҳои гуногун ба мисли наргису сунбул ва лолаву себарга ишора мешавад:
Пур аз ғулғули раъд шуд кӯҳсор,
Пур аз наргису лола шуд ҷӯйбор.

Зи лола фиребу зи наргис ниҳеб,
Зи сунбул атибу зи Гулнор зеб.

Пуроташ дили абру пуроб чашм,
Хурӯши муғаннию пуртоб хашм.

Нахандад Замин, то нагиряд ҳаво,
Ҳаворо нахонам кафи подшо.

Дар муқаддимаи «Достони Рустам ва Исфандиёр» васфи баҳорро дар шонздаҳ байт манзури ҳаводорони ашъораш намуда, дар баъзе ҳолатҳо усули тазодро истифода карда, дар дигар ҳолатҳо фаро расидани баҳорро бо тасвири бадеии шоирона тараннум намудааст. Гоҳ аз ҳусну  зебоии баҳору нолаи булбул сухан оғоз мекунад, гоҳ айёми  хушу  хурӯшидани абрро тасвир мекунад ва ҳам рӯзҳои софу беғубору хушию зебоии баҳори зиндагиро ба қалам медиҳад:
Ҳама бӯстон зери барги гул аст,
Ҳама кӯҳ пурлолаву сунбул аст.

Ба полиз булбул бинолад ҳаме,
Гул аз нолаи ӯ биболад ҳаме.

Шаби тира булбул нахуспад ҳаме,
Гул аз боду борон биҷунбад ҳаме!

Дар ҷои дигар Фирдавсӣ бо зикри Наврӯз асолати онро на фақат нав шудани рӯзгор медонад балки таъкид мекунад, ки бо омадани баҳор худи инсон низ нав мешавад, ҳаёти созандаю барозандааш таҳаввул пайдо мекунад. Ӯ, ҳамчунин, ба андеша дода мешавад ва ҳаёти минбаъдаи худро саҳифаи тозаи умри гузарони инсонӣ мешуморад:

Маро ахтари хуфта бедор гашт,
Ба мағз андар андеша бисёр гашт.

Бидонист, к-омад замони сухан,
Кунун нав шавад рӯзгори куҳан.

Муҳаммадқул ҲАЗРАТҚУЛОВ,
доктори илмҳои фалсафа, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.03.2018    №: 59-60    Мутолиа карданд: 237

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе

Ба иштирокчиёни ҶБВ кумаки моддӣ расонда мешавад

Нахустини Форум байналмилалии санъати мақом баргузор хоҳад гашт

ЛЕВАКАНТ. Тантанаҳои истиқлолият

ФАЙЗОБОД. Ҳиммати як соҳибкор

ИШТИРОКИ ТИМИ МИЛЛӢ ДАР МУСОБИҚАИ BANGABANDHU GOLD CUP"

«ДИ» тахрибкоронашро ба Русия, Аврупо ва Осиё мефиристад

ХФА: "Даромади «Давлати исломӣ» 10 маротиба коҳиш ёфт"

Чин барои рушди ҶАҶ $60 миллиард ёрии молиявӣ мерасонад

Таҳримоти ғарбӣ метавонанд садди барқарорсозии Сурия гарданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед