logo

фарҳанг

ФИРДАВСӢ ВА НАВРӮЗ

«Шоҳнома» - и Фирдавсӣ яке аз маъхазҳои муҳими Наврӯзи оламафрӯз мебошад ва роҷеъ ба ин масъала дар адабиёти наврӯзӣ муҳаққиқони гузаштаву муосир фикру мулоҳизаҳои худро иброз доштаанд. Дар ин асар омадааст:
Ҳамасола бахти ту пирӯз бод,
Ҳама рӯзгори ту Наврӯз бод!
Аз ин байт чунин бармеояд, ки роҷеъ ба фаро расидани Наврӯз ва иди баҳор назари шахсии худро дошта, онро барои ҳамагон табрик намуда, пирӯзию саодатмандии мардумро хоҳон шудааст. Тавре ки маҳаққиқон қайд намудаанд, ин байти табрикии ӯ на аз забони қаҳрамонони асар омада, балки аз забони худи шоир баён шудааст.
Ба фикри Абурайҳони Берунӣ нахус- тин партави Хуршед ва фархундатарин соати он ҳамон аст, ки нури Офтоб дар субҳи наврӯзӣ ба даври бузурги ҳаракати худ дар масири бурҷҳои дувоздаҳгона ба бурҷи ҳамал мерасад ва ҷаҳони сокиту собитро ҳамчун оғози офариниши олам ба ҳаракат медарорад. Фирдавсӣ дар бахши «Гуфтор андар офариниши Офтоб» ҳамин ҳодисаи ба истилоҳ, «ҷунбиши аввал»-ро чунин тасвир намудааст:
Зи ёқути сурх аст чархи кабуд,
На аз боду обу на аз гарду дуд.

Ба чандон фурӯғу ба чандон чароғ,
Биёроста чун ба Наврӯз боғ.
Дар асар тасвири манзараҳои баҳор бисёр аст. Онҳоро метавон баҳория номид. Дар фасли «Гуфтор андар номаи шоҳ Кайхусрав ба Ковусшоҳ» фаро расидани баҳор ва ҳусну зебоии он васф шуда, рӯй овардани Офтоб ба табиатро боиси биҳиштӣ шудани олами моддӣ тасвир кардааст.
Бибуд, то баҳор андар овард рӯй,
Ҷаҳон шуд биҳиштӣ ба рангу ба бӯй.

Дару дашт чун парниён шуд ба ранг,
Ҳаво гашт бар сони пушти паланг.

Гузоридани гӯру оҳу ба дашт.
Бад-ин гуна бар чанд Хуршед гашт.
Дар ду мавриди дигар низ васфи баҳор омадааст ва он дар мавриди аввал ба бедор шудани олами моддӣ ҳангоми ба бурҷи ҳамал омадани Хуршед ва фаро расидани Наврӯз ишора мекунад. Он аз тасвири раъду барқу абр дар фарози кӯҳсор шурӯъ шуда, дар оби равони ҷӯйборҳо сабзидани гулҳои гуногун ба мисли наргису сунбул ва лолаву себарга ишора мешавад:
Пур аз ғулғули раъд шуд кӯҳсор,
Пур аз наргису лола шуд ҷӯйбор.

Зи лола фиребу зи наргис ниҳеб,
Зи сунбул атибу зи Гулнор зеб.

Пуроташ дили абру пуроб чашм,
Хурӯши муғаннию пуртоб хашм.

Нахандад Замин, то нагиряд ҳаво,
Ҳаворо нахонам кафи подшо.

Дар муқаддимаи «Достони Рустам ва Исфандиёр» васфи баҳорро дар шонздаҳ байт манзури ҳаводорони ашъораш намуда, дар баъзе ҳолатҳо усули тазодро истифода карда, дар дигар ҳолатҳо фаро расидани баҳорро бо тасвири бадеии шоирона тараннум намудааст. Гоҳ аз ҳусну  зебоии баҳору нолаи булбул сухан оғоз мекунад, гоҳ айёми  хушу  хурӯшидани абрро тасвир мекунад ва ҳам рӯзҳои софу беғубору хушию зебоии баҳори зиндагиро ба қалам медиҳад:
Ҳама бӯстон зери барги гул аст,
Ҳама кӯҳ пурлолаву сунбул аст.

Ба полиз булбул бинолад ҳаме,
Гул аз нолаи ӯ биболад ҳаме.

Шаби тира булбул нахуспад ҳаме,
Гул аз боду борон биҷунбад ҳаме!

Дар ҷои дигар Фирдавсӣ бо зикри Наврӯз асолати онро на фақат нав шудани рӯзгор медонад балки таъкид мекунад, ки бо омадани баҳор худи инсон низ нав мешавад, ҳаёти созандаю барозандааш таҳаввул пайдо мекунад. Ӯ, ҳамчунин, ба андеша дода мешавад ва ҳаёти минбаъдаи худро саҳифаи тозаи умри гузарони инсонӣ мешуморад:

Маро ахтари хуфта бедор гашт,
Ба мағз андар андеша бисёр гашт.

Бидонист, к-омад замони сухан,
Кунун нав шавад рӯзгори куҳан.

Муҳаммадқул ҲАЗРАТҚУЛОВ,
доктори илмҳои фалсафа, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.03.2018    №: 59-60    Мутолиа карданд: 260

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад

ЭКСПО дар Шанхай: шартномаҳо ба маблағи қариб $60 миллиард ба тасвиб расиданд

Сӯхтори ҷангал дар Калифорния боиси ҳалокати 25 нафар гашт

Ҷаҳон дар як сатр

ВАХШ. Суратҳисоби бонкӣ барои ятимон

ОЛИМПИАДАИ “GENIUSKIDS – 2018” 35 медали хонандагони тоҷик

САМБО. Хушқадам Хусравов – қаҳрамони ҷаҳон

09.11.2018


Ҳамоишҳои ҷавонон бахшида ба Рӯзи Президент

Баррасии масоили рушди ҳамкориҳо

Мулоқоти Юсуф Раҳмон бо Кристофер Рэй

Таъсиси гурӯҳи корӣ баҳри иҷрои «Барномаи рушди иҷтимоию иқтисодии шаҳри Душанбе барои давраи то соли 2025»

Давлаталӣ Саид дар Корея

20-умин конфронси расонаҳои Осиёи Марказӣ дар Остона баргузор шуд

«Толибон» рӯйхати иштирокдорони мушовараи Москваро интишор дод

Таърихшиноси фаронсавӣ ба Макрон нақши Россияро дар наҷоти Аврупо хотиррасон кард

Ҷаҳон дар як сатр

"TASHKENT GRAND PRIX" ИШТИРОКИ ПАҲЛАВОНОНИ ТОҶИК ДАР ОН

"Истиқлол" бори ҳафтум чемпиони Тоҷикистон шуд!


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед