logo

фарҳанг

ФИРДАВСӢ ВА НАВРӮЗ

«Шоҳнома» - и Фирдавсӣ яке аз маъхазҳои муҳими Наврӯзи оламафрӯз мебошад ва роҷеъ ба ин масъала дар адабиёти наврӯзӣ муҳаққиқони гузаштаву муосир фикру мулоҳизаҳои худро иброз доштаанд. Дар ин асар омадааст:
Ҳамасола бахти ту пирӯз бод,
Ҳама рӯзгори ту Наврӯз бод!
Аз ин байт чунин бармеояд, ки роҷеъ ба фаро расидани Наврӯз ва иди баҳор назари шахсии худро дошта, онро барои ҳамагон табрик намуда, пирӯзию саодатмандии мардумро хоҳон шудааст. Тавре ки маҳаққиқон қайд намудаанд, ин байти табрикии ӯ на аз забони қаҳрамонони асар омада, балки аз забони худи шоир баён шудааст.
Ба фикри Абурайҳони Берунӣ нахус- тин партави Хуршед ва фархундатарин соати он ҳамон аст, ки нури Офтоб дар субҳи наврӯзӣ ба даври бузурги ҳаракати худ дар масири бурҷҳои дувоздаҳгона ба бурҷи ҳамал мерасад ва ҷаҳони сокиту собитро ҳамчун оғози офариниши олам ба ҳаракат медарорад. Фирдавсӣ дар бахши «Гуфтор андар офариниши Офтоб» ҳамин ҳодисаи ба истилоҳ, «ҷунбиши аввал»-ро чунин тасвир намудааст:
Зи ёқути сурх аст чархи кабуд,
На аз боду обу на аз гарду дуд.

Ба чандон фурӯғу ба чандон чароғ,
Биёроста чун ба Наврӯз боғ.
Дар асар тасвири манзараҳои баҳор бисёр аст. Онҳоро метавон баҳория номид. Дар фасли «Гуфтор андар номаи шоҳ Кайхусрав ба Ковусшоҳ» фаро расидани баҳор ва ҳусну зебоии он васф шуда, рӯй овардани Офтоб ба табиатро боиси биҳиштӣ шудани олами моддӣ тасвир кардааст.
Бибуд, то баҳор андар овард рӯй,
Ҷаҳон шуд биҳиштӣ ба рангу ба бӯй.

Дару дашт чун парниён шуд ба ранг,
Ҳаво гашт бар сони пушти паланг.

Гузоридани гӯру оҳу ба дашт.
Бад-ин гуна бар чанд Хуршед гашт.
Дар ду мавриди дигар низ васфи баҳор омадааст ва он дар мавриди аввал ба бедор шудани олами моддӣ ҳангоми ба бурҷи ҳамал омадани Хуршед ва фаро расидани Наврӯз ишора мекунад. Он аз тасвири раъду барқу абр дар фарози кӯҳсор шурӯъ шуда, дар оби равони ҷӯйборҳо сабзидани гулҳои гуногун ба мисли наргису сунбул ва лолаву себарга ишора мешавад:
Пур аз ғулғули раъд шуд кӯҳсор,
Пур аз наргису лола шуд ҷӯйбор.

Зи лола фиребу зи наргис ниҳеб,
Зи сунбул атибу зи Гулнор зеб.

Пуроташ дили абру пуроб чашм,
Хурӯши муғаннию пуртоб хашм.

Нахандад Замин, то нагиряд ҳаво,
Ҳаворо нахонам кафи подшо.

Дар муқаддимаи «Достони Рустам ва Исфандиёр» васфи баҳорро дар шонздаҳ байт манзури ҳаводорони ашъораш намуда, дар баъзе ҳолатҳо усули тазодро истифода карда, дар дигар ҳолатҳо фаро расидани баҳорро бо тасвири бадеии шоирона тараннум намудааст. Гоҳ аз ҳусну  зебоии баҳору нолаи булбул сухан оғоз мекунад, гоҳ айёми  хушу  хурӯшидани абрро тасвир мекунад ва ҳам рӯзҳои софу беғубору хушию зебоии баҳори зиндагиро ба қалам медиҳад:
Ҳама бӯстон зери барги гул аст,
Ҳама кӯҳ пурлолаву сунбул аст.

Ба полиз булбул бинолад ҳаме,
Гул аз нолаи ӯ биболад ҳаме.

Шаби тира булбул нахуспад ҳаме,
Гул аз боду борон биҷунбад ҳаме!

Дар ҷои дигар Фирдавсӣ бо зикри Наврӯз асолати онро на фақат нав шудани рӯзгор медонад балки таъкид мекунад, ки бо омадани баҳор худи инсон низ нав мешавад, ҳаёти созандаю барозандааш таҳаввул пайдо мекунад. Ӯ, ҳамчунин, ба андеша дода мешавад ва ҳаёти минбаъдаи худро саҳифаи тозаи умри гузарони инсонӣ мешуморад:

Маро ахтари хуфта бедор гашт,
Ба мағз андар андеша бисёр гашт.

Бидонист, к-омад замони сухан,
Кунун нав шавад рӯзгори куҳан.

Муҳаммадқул ҲАЗРАТҚУЛОВ,
доктори илмҳои фалсафа, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.03.2018    №: 59-60    Мутолиа карданд: 358

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Иштироки варзишгарони тоҷик дар Чемпионати Осиё

12.04.2019


Бо иштироки Сарвазири мамлакат дар шаҳри Кӯлоб як қатор иншоот ба истифода дода шуд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии давлатҳои аъзои СҲШ

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ доир мегардад

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2019 ОИД БА ФУТЗАЛ. Рақибони Тоҷикистон муайян гаштанд

"Кашшофи падидаҳои наврас"

НОҲИЯИ РӮДАКӢ . Сафи соҳибкорони ватандӯст меафзояд

НУРОБОД . Эҳтиром ба шахсиятҳои таърихӣ

Ҷаҳон дар як сатр

11.04.2019


"Тоҷикон" ба забони ӯзбекӣ нашр шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед