logo

фарҳанг

НАВРӮЗ – ПАЙВАНДИ ИНСОН БО ТАБИАТ

Наврӯз аз бошукӯҳтарин ҷашнҳои қадимаи ориёист, ки донишмандон беш аз 5 ҳазор сол таърих доштани онро рақам мезананд. Боиси ифтихор аст, ки онро ниёгони мо ба тамаддуни башарӣ тақдим намудаанд. Наврӯз ҷашнест, ки бо кайҳон иртиботи қавӣ дошта, робитаи оламу одам, эҳёи табиат, баробаршавии шабу рӯз, пирӯзии рӯшанӣ бар торикист.

Хушбахтона, доир ба пайдоиши Наврӯз ва таърихи он дар сарчашмаҳо андешаҳои донишмандон то ба замони мо омада расидаанд. Ин назарҳо якранг набуда, муҳаққиқон роҷеъ ба Наврӯз, иртиботи он бо табиат, арзишҳои башарии ин ид, нақши Наврӯз дар пешрафти тамаддуни инсонӣ ва амсоли ин назарҳои гуногунро баён доштаанд. Донишманди фарзона Абурайҳони Берунӣ  дар китоби  “Ат-тафҳим” Наврӯзро ин гуна шарҳ додааст: “Нахустин рӯз аст аз фарвардинмоҳ ва аз ин ҷиҳат “рӯзи нав” ном кардаанд, зеро ки пешонии соли нав аст, он чи аз паси ӯст аз ин панҷ рӯз, ҳама ҷашнҳо ва шодмониҳост”.
 Аксари донишмандон пайдоиши Наврӯзро ба аҳди Ҷамшед аз шоҳони замони Пешдодӣ нисбат медиҳанд. Дар “Шоҳнома” - и беза-воли Фирдавсӣ Ҷамшед дар 700 соли подшоҳиаш ба мардум ҳунарҳои мухталиф аз қабили оҳангудозӣ, бофандагӣ ва дӯзандагӣ, ҳамчунин, ҷангафзорсозиро нишон дода, донишу фарҳангро миёни мардумони кишвараш густариш дод. Дар “Шоҳнома” омадааст, ки Ҷамшед рӯзе бар тахт нишаст он рӯзро ба унвони рӯзи нав бузург дошт ва икрому эҳтиром кард. Ин маъниро Ҳакими Тӯсӣ ин тавр назм кардааст:
Ба Ҷамшед гавҳар афшонданд,
Мар он рӯзро рӯзи нав хонданд...

Абурайҳони Берунӣ низ ин гуфтаи Фирдавсиро тасдиқ кардааст. Ба гуфтаи Берунӣ гӯё дар ин рӯз Ҷамшед бар тахт нишаст. Ҷамшед, ки сайри олам мекард, партави Офтоб бар тоҷу тахташ тобид. Рӯшноие падид омад ва мардумон ин рӯзро - рӯзи нав хонданд. Аммо бархе муаррихони дигар, аз қабили Муқаддасӣ  рӯзи  бар тахт нишастани Ҷамшедро, ки  нахустин рӯзи фарвардинмоҳ буд, Наврӯз хонданд. Дар ривояти дигари Берунӣ гӯё Аҳриман баракатро аз дунё рабуд ва ҳама ҷоро хушксолӣ фаро гирифт. Дигар борон наборид.   Ҷамшед бар Аҳриман  ғолиб омад ва баракат дубора ба мардумон баргашт. Оламро хурсандӣ фаро гирифт ва он рӯзро Наврӯз хондаанд. 
Умари Хайём, ки пеш аз ҳама донандаи бузурги илмҳои дақиқ буд,  дар “Наврӯзнома” - аш ҳарчанд ҷашни мазкурро аз Ҷамшед медонад, аммо сарчашмаи ин идро дар баробаршавии шабу рӯз маънидод месозад. “Сабаби ном ниҳодани Наврӯз аз он ҷиҳат будааст, ки Офтоб дар 365 шабонарӯз рабеъ ба аввали дақиқа, ба бурҷи ҳамал ояд ва чун Ҷамшед он рӯзро дарёфт, Наврӯз ном ниҳод ва ҷашн оин овард”, - навиштааст Умари Хайём.
Аксари донишмандон муътақиданд, ки Наврӯз, пеш аз ҳама, ҷанбаи илмӣ дорад ва он ҳам  ин аст, ки  Хуршед ба бурҷи ҳамал мерасад. Аммо ривоятҳои дигар низ ҳаст, ки Худованд оламро маҳз дар Наврӯз офарид. Яъне Наврӯз - рӯзи офариниши оламу одам аст.
Яке аз суннатҳои наврӯзӣ шодбош гуфтани якдигар аст  ва ақидае роиҷ аст, ки орзуҳои наврӯзӣ то ба наврӯзи дигар амалӣ хоҳанд шуд.
Наврӯз пайванд ва робитаи қавии инсон ва табиат аст. Ҳақ ба ҷониби Пешвои миллат,  Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аст, ки мегӯянд: “Наврӯз падидае аст, ки аз ҷониби худи табиат барои аҳли сайёраи Замин тақдим шудааст”.
Ҷамила АБДУЛХАЙРЗОДА,
корманди дастгоҳи суди шаҳри Душанбе


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.03.2018    №: 61    Мутолиа карданд: 271

22.02.2019


Ҷаласаи Комиссияи сетарафаи танзими муносибатҳои иҷтимоию меҳнатӣ

Забони тоҷикӣ таърихи зиёда аз чорҳазорсолаи хату алифбо дорад

ББТ барои фаъолияти оператори низоми пардохтии “Осон” иҷозатнома гирифт

МАВСИМИ НАВИ ЛИГАИ ОЛӢ МОҲИ АПРЕЛ ОҒОЗ МЕГАРДАД

Путин самтҳои асосии сиёсати хориҷии Россияро тавзеҳ дод

Хадамоти вижаи 7 кишвари ИДМ машқи "Арарат-Антитеррор" мегузаронанд

Чин дар кайҳон неругоҳи барқи офтобӣ месозад

21.02.2019


ХУҶАНД. Оғози сохтмони бинои нави «Тоҷикстандарт»

ФУТБОЛ. Тақвими бозиҳои тими мунтахаби олимпии кишвар муайян гардид

Табибон аз Тотористон бо ҳампешаҳои тоҷики худ мубодилаи таҷриба мекунанд

Роҳандозии лоиҳаҳои инноватсионӣ дар Қазоқистон

Дар Ҳиндустон 13 иштирокдори тӯй зери чархи мошини боркаш монд

Сӯхтор сабабгори марги ҳафт кӯдак дар Канада

Ҷаҳон дар як сатр

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед