logo

фарҳанг

НАВРӮЗ – ПАЙВАНДИ ИНСОН БО ТАБИАТ

Наврӯз аз бошукӯҳтарин ҷашнҳои қадимаи ориёист, ки донишмандон беш аз 5 ҳазор сол таърих доштани онро рақам мезананд. Боиси ифтихор аст, ки онро ниёгони мо ба тамаддуни башарӣ тақдим намудаанд. Наврӯз ҷашнест, ки бо кайҳон иртиботи қавӣ дошта, робитаи оламу одам, эҳёи табиат, баробаршавии шабу рӯз, пирӯзии рӯшанӣ бар торикист.

Хушбахтона, доир ба пайдоиши Наврӯз ва таърихи он дар сарчашмаҳо андешаҳои донишмандон то ба замони мо омада расидаанд. Ин назарҳо якранг набуда, муҳаққиқон роҷеъ ба Наврӯз, иртиботи он бо табиат, арзишҳои башарии ин ид, нақши Наврӯз дар пешрафти тамаддуни инсонӣ ва амсоли ин назарҳои гуногунро баён доштаанд. Донишманди фарзона Абурайҳони Берунӣ  дар китоби  “Ат-тафҳим” Наврӯзро ин гуна шарҳ додааст: “Нахустин рӯз аст аз фарвардинмоҳ ва аз ин ҷиҳат “рӯзи нав” ном кардаанд, зеро ки пешонии соли нав аст, он чи аз паси ӯст аз ин панҷ рӯз, ҳама ҷашнҳо ва шодмониҳост”.
 Аксари донишмандон пайдоиши Наврӯзро ба аҳди Ҷамшед аз шоҳони замони Пешдодӣ нисбат медиҳанд. Дар “Шоҳнома” - и беза-воли Фирдавсӣ Ҷамшед дар 700 соли подшоҳиаш ба мардум ҳунарҳои мухталиф аз қабили оҳангудозӣ, бофандагӣ ва дӯзандагӣ, ҳамчунин, ҷангафзорсозиро нишон дода, донишу фарҳангро миёни мардумони кишвараш густариш дод. Дар “Шоҳнома” омадааст, ки Ҷамшед рӯзе бар тахт нишаст он рӯзро ба унвони рӯзи нав бузург дошт ва икрому эҳтиром кард. Ин маъниро Ҳакими Тӯсӣ ин тавр назм кардааст:
Ба Ҷамшед гавҳар афшонданд,
Мар он рӯзро рӯзи нав хонданд...

Абурайҳони Берунӣ низ ин гуфтаи Фирдавсиро тасдиқ кардааст. Ба гуфтаи Берунӣ гӯё дар ин рӯз Ҷамшед бар тахт нишаст. Ҷамшед, ки сайри олам мекард, партави Офтоб бар тоҷу тахташ тобид. Рӯшноие падид омад ва мардумон ин рӯзро - рӯзи нав хонданд. Аммо бархе муаррихони дигар, аз қабили Муқаддасӣ  рӯзи  бар тахт нишастани Ҷамшедро, ки  нахустин рӯзи фарвардинмоҳ буд, Наврӯз хонданд. Дар ривояти дигари Берунӣ гӯё Аҳриман баракатро аз дунё рабуд ва ҳама ҷоро хушксолӣ фаро гирифт. Дигар борон наборид.   Ҷамшед бар Аҳриман  ғолиб омад ва баракат дубора ба мардумон баргашт. Оламро хурсандӣ фаро гирифт ва он рӯзро Наврӯз хондаанд. 
Умари Хайём, ки пеш аз ҳама донандаи бузурги илмҳои дақиқ буд,  дар “Наврӯзнома” - аш ҳарчанд ҷашни мазкурро аз Ҷамшед медонад, аммо сарчашмаи ин идро дар баробаршавии шабу рӯз маънидод месозад. “Сабаби ном ниҳодани Наврӯз аз он ҷиҳат будааст, ки Офтоб дар 365 шабонарӯз рабеъ ба аввали дақиқа, ба бурҷи ҳамал ояд ва чун Ҷамшед он рӯзро дарёфт, Наврӯз ном ниҳод ва ҷашн оин овард”, - навиштааст Умари Хайём.
Аксари донишмандон муътақиданд, ки Наврӯз, пеш аз ҳама, ҷанбаи илмӣ дорад ва он ҳам  ин аст, ки  Хуршед ба бурҷи ҳамал мерасад. Аммо ривоятҳои дигар низ ҳаст, ки Худованд оламро маҳз дар Наврӯз офарид. Яъне Наврӯз - рӯзи офариниши оламу одам аст.
Яке аз суннатҳои наврӯзӣ шодбош гуфтани якдигар аст  ва ақидае роиҷ аст, ки орзуҳои наврӯзӣ то ба наврӯзи дигар амалӣ хоҳанд шуд.
Наврӯз пайванд ва робитаи қавии инсон ва табиат аст. Ҳақ ба ҷониби Пешвои миллат,  Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аст, ки мегӯянд: “Наврӯз падидае аст, ки аз ҷониби худи табиат барои аҳли сайёраи Замин тақдим шудааст”.
Ҷамила АБДУЛХАЙРЗОДА,
корманди дастгоҳи суди шаҳри Душанбе


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.03.2018    №: 61    Мутолиа карданд: 194

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед