logo

иқтисод

ТАЪРИХ ГУВОҲ АСТ

Таърих гувоҳ аст, ки ду халқи ҳамсояву бародар – тоҷикону ӯзбекҳо асрҳо боз паҳлу ба паҳлу кору зиндагӣ мекунанд. Таърих ва фарҳанги тӯли асрҳо офаридаи онҳо ба ҳам омезиш ёфта, якдигарро бою ғанӣ намудааст.

Мисоли равшани дӯстона кору зиндагӣ намудани ин ду халқи бародар дар шароити душвори иқтисодӣ ва имкониятҳои маҳдуди техникӣ бунёд кардани канали калони Фарғона мебошад, ки дар натиҷаи ба истифода додани он ҳазорҳо гектар заминҳои асрҳои аср бекорхобида обёрӣ шуданд. Дар ин сохтмони бузург зиёда аз 50 ҳазор нафар ширкат намуд, ки аксари онҳоро тоҷикону ӯзбекҳо ташкил мекарданд. Минбаъд ин ду халқи меҳнатқарин канали шимолии Фарғонаро ба кор андохтанд, ки дар натиҷа зиёда аз 5,5 ҳазор гектар заминҳои Ашт ҳосилхез гашта, ба гулистон табдил ёфт. Ин ду сохтмони азим, ки дар натиҷаи меҳнати аҳлонаи пахтакорони тоҷику ӯзбек, бештар бо роҳи ҳашари умумихалқӣ амалӣ гашт, равшангари дӯстиву садоқати ин ду миллат буда, ноҳияҳои шимолии Тоҷикистону водии Фарғонаи Ӯзбекистонро бо об таъмин гардонданд.
Тирамоҳи соли 1940 меҳнаткашони водии Ҳисори Тоҷикистон ва вилояти Сурхандарёи Ӯзбекистон ба сохтмони канали калони Ҳисор камар бастанд. Солҳои 30 - 40 ҳанӯз техникаи сохтмонӣ намерасид, меҳнаткашон бештар бо усули бобоӣ – белу каланд кор мекарданд. Ҳарчанд оғози Ҷанги Бузурги Ватанӣ сохтмони каналро ба таъхир андохт, бо вуҷуди  ин, дар он солҳои душвор занону мӯйсафедон бо азму суботи хоссае меҳнат карда, тавонистанд онро ба кор андозанд. Ин иншооти муҳими иқтисодӣ барои такомули соҳаи кишоварзии  ҳар ду ҷумҳурӣ имкониятҳои васеъро муҳайё сохта, дӯстиву рафоқати ин ду миллатро боз ҳам мустаҳкамтар намуд.
Меҳнати аҳлонаи тоҷикону ӯзбекҳо дар сохтмони роҳи оҳани Тирмиз - Душанбе, ки ҳар ду ҷумҳуриро бо ҳам мепайвандад, нақши хеле босазое дорад,
Бунёди иншооти обёрикунанда ва ба кор андохтани заминҳои нав дар шароити Осиёи Марказӣ ҳамеша яке аз масъалаҳои мубрам буд. Ҳанӯз солҳои 20 - уми асри гузашта бо ин мақсад иддае аз аҳолии вилоятҳои Ҳисору Кӯлоб ба водии Вахш кӯч бастанд. Муҳоҷирон дар минтақаҳое, ки таҷрибаи пахтакорӣ надоштанд, ба парвариши пахта шурӯъ намуда, табиист, ки худ низ муқимӣ гаштанд ва бо аҳолии маҳаллӣ омезиш ёфтанд. Дар водии Вахш дар натиҷаи сохтани системаҳои калони обёрикунанда хоҷагиҳои калони пахтакорӣ, боғу токпарварӣ, хоҷагиҳои парвариши  меваҳои ситрусӣ ба вуҷуд омаданд, ки водиро ба яке аз марказҳои пурқудрати истеҳсоли пахтаи маҳиннах ва меваю сабзавот табдил доданд.
Бо кӯшиши якҷояи ҳукуматҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон ба азму иродаи мардумони ин кишварҳо ду иншооти азим – НБО – ҳои Фарҳод ва Қайроққум, ки номи Дӯстии халқҳоро гирифт, сохта шуданд. Сохтмони ин ду неругоҳи барқӣ хонаҳоро равшан ва дӯстиро  қавитар  гардонд.
Пас аз ба кор андохтани НБО - и Дӯстии халқҳо ва обанбори он, ки минбаъд «Баҳри тоҷик» ном гирифт, боиси ободии даштҳои Дилварзину Сомғор шуд. Дар Ҷумҳурии  Ӯзбекистон низ ҳазорҳо гектар заминҳои бекорхобида обёрӣ шуданд. Тавассути ин неругоҳи барқи обӣ дар Ӯзбекистону Тоҷикистон иншооти нави саноатӣ ба кор андохта шуданд, Бекобод бунёд гашт, ки  ҳоло яке аз шаҳрҳои азими саноатии Ӯзбекистон ба шумор меравад.
Ҳамкориҳои ду миллати бародар, тавре мебинем бештар дар соҳаи обёрии заминҳои бекорхобида назаррас мебошад. Сохтмони обанборҳои Тошканд, Қаромазор, Каттақӯрғон, Каттасой, системаҳои обёрикунандаи Хоҷа - Боқирғон, каналҳои Вахшу Фарғона, Амубухориву Шеробод ва бунёди коллекторҳо шоҳиди ин гуфтаҳоянд.
Самараи меҳнати диловарона ва дӯстиву ҳамдилии тоҷикону ӯзбекҳо буд, ки даштҳои Дилварзину Хоҷа - Боқирғон, Қумсангиру Тошработ, Кофиру Қароланг, Ӯртабузу Данғара, заминҳои Ӯротеппаву Ғончӣ ҳосилхез гаштанд. Танҳо дар водии Ёвон зиёда аз 40 ҳазор гектар замин обшор гардонда шуд. Неругоҳҳои гармиву буғӣ, заводҳои таъмирӣ - механикӣ, кимиёвӣ, корхонаҳои сохтмонӣ, хоҷагиҳои нави пахтакор бунёд гардиданд.
Сохтмони неругоҳи Норак, ки дар тарҳрезии он 38 муассисаҳои илмӣ ва илмӣ - таҳқиқотӣ ширкат варзиданд, ба мустаҳкамшавии дӯстии халқҳоямон такони тозае бахшид. Пас аз ба кор оғоз намудани НБО - и Норак дар ҷануби Ӯзбекистон мушкилоти норасоии барқ ҳал гашта, дар як вақт ҳазорҳо гектар заминҳои ҷумҳурии бародар обёрӣ шуданд. Водиҳои Ёвону Данғара ва Обикиики Тоҷикистон бошад, бо саъю кӯшиши бародарони тоҷику ӯзбек ба гулзор мубаддал  гардиданд.
Бояд тазаккур дод, ки ҳамкории байни ду ҷумҳурӣ на танҳо дар соҳаи иқтисодиёт, балки дар дигар соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ низ инкишоф ёфтаанд. Солҳои аввали барқарор намудани ҳукумати шӯравӣ  Ҷумҳурии ҷавони Тоҷикистон ба кадрҳои саводнок эҳтиёҷи беандоза дошт. Дар ин давра ҷавонони тоҷик дар муассисаҳои илмии Ӯзбекистон таҳсил менамуданд. Дар байни онҳо Донишгоҳи давлатии Осиёи Миёна, курсҳои омӯзишӣ дар Тошканду Самарқанд буданд, ки барои бо кадрҳои соҳибихтисос таъмин намудани Тоҷикистон саҳми калон гузоштанд. Солҳои минбаъда низ тоҷикон  дар макотиби олии Ӯзбекистону ӯзбекҳо дар Тоҷикистон дар шаҳрҳои Хуҷанду Душанбе таҳсил намуданд. Ба мустаҳкамшавии дӯстии байни халқҳо бешак фазои ягонаи иқтисодиву сиёсӣ ва фарҳангӣ мусоидат мекард. Солҳои зиёд Тоҷикистон ба Ӯзбекистон трансформаторҳои пурқудрат, мошинҳои саноати бофандагӣ, гармидиҳандаҳои барқӣ, қолину яхдонҳо, мебел ва ғайраҳо фиристода аз Ӯзбекистон «киштиҳои кабуд» - и ҳосилғундорӣ мегирифт.
Ҳамкориҳо дар соҳаҳои боғдориву чорводорӣ низ ривоҷ ёфта буданд. Масалан, ба Ҷумҳурии Ӯзбекистон чорвопарварони мо гӯсфандҳои навъи «ҳисорӣ», «тоҷикӣ», «ҷойдорӣ» дода, аз чорводорони ӯзбек қароқӯлӣ меоварданд.
Р. АБУЛҲАЕВ,
доктори илмҳои таърих,
А. ҒАФУРОВ,
номзади илмҳои таърих


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.03.2018    №: 61    Мутолиа карданд: 290

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед