logo

фарҳанг

БОБОҶОН ҒАФУРОВ. ПАЖӮҲИШОТИ ИЛМӢ ВА БЕДОРИИ МИЛЛӢ

Ҳангоми таҳсил дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ омӯзгори фанни адабиёт ба мо вазифа дод, ки аз китоби нави шоира Розия Озод, ки тоза ба китобхона ворид шудааст, шеърҳо азёд намоем. Зимни ин супориш устоди мо таъкид кард:  “Фаромӯш накунед, ки шоира модари аллома Бобоҷон Ғафуров аст!...”. Чӣ хел? Ба якдигар маънидорона нигоҳ мекардем. Рӯзи дигар омӯзгор дар бораи рӯзгор ва осори Бобоҷон Ғафуров дар синф дарси тарбиявӣ гузаронд.

Бобоҷон Ғафуров 31 декабри соли 1908 дар деҳаи Исфисор (ҳоло ноҳияи Бобоҷон Ғафуров) - и вилояти Суғд ба дунё омада, пас аз хатми мактаби миёна солҳои 1928 - 1930 ба сифати шунаванда ба курсҳои олии ҳуқуқшиносии шаҳри бостонии Самарқанд шомил шуд. Ба ин қонеъ нагардида, солҳои 1931-1935 дар факултети рӯзноманигории Донишкадаи умумииттифоқии шаҳри Москва таҳсил кардааст.
Шавқу рағбат ба омӯзиши таърихи ниёгон дар замири ин пажӯҳишгар чун чашмаи хурӯшон фаввора мезад. Ин боис гардид, ки Бобоҷон Ғафуров солҳои 1938 - 1941 дар аспирантураи назди Донишкадаи таърихи собиқ Академияи илмҳои Иттиҳоди Шӯравӣ таҳсил карда, дар мавзӯи “Таърихи тариқати исмоилия (аз ибтидои асри XIX то ҷанги якуми ҷаҳон)” рисолаи номзадӣ ҳимоя намуд ва худро ҳамчун муҳаққиқи асили таърихи гузаштаи тоҷикон нишон дод.
Муҳаббат ба таърихи Меҳан ӯро ба навиштани рисолаи докторӣ дар мавзӯи “Таърихи халқи тоҷик” таҳрик дод ва 25 феврали соли 1952 дар Академияи илмҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ дар шаҳри Маскав рисолаи докториашро сарбаландона дифоъ намуд. Соли 1958 академики Академияи илмҳои ИҶШС интихоб гардид. Маҳз бо роҳбарӣ ва пешниҳоди ӯ гурӯҳи корӣ бори аввал дар собиқ ИҶШС барои омӯхтани таърихи халқи тоҷик таъсис дода шуд. Ин гурӯҳ дастранҷи хешро дар 5 китоб (иборат аз 3 ҷилд) солҳои 1963-1965 дар нашриёти маъруфи “Наука”- и шаҳри Маскав дастраси хонандаи хуштолеъ ва ҳушманд оид ба гузаштаи таърихи тоҷикон гардонданд. Ҷаҳониён пас аз ба табъ расидани ин асар дарк карданд, ки тоҷикон аз куҳантарин ва бошууртарини ақвоми бумии Осиёи Миёна ба ҳисоб мераванд.
Бобоҷон Ғафуров қариб 400 асару мақола оид ба ташаккули этногенези тоҷикон ва таърихи башарӣ навиштааст, ки аксарияти онҳо бо забонҳои хориҷӣ дар шаҳрҳои Афина, Берлин, Варшава, Деҳлӣ, Кобул, Қарочӣ, Мас-кав, Пекин, Париж ва ғайра бо теъдоди зиёд мунташир шудаанд. Зери назари Б. Ғафуров зиёда аз 30 асар оид ба таърихи мамолики Шарқ бо забони англисӣ пешкаши ҳаводорони илм гардидааст.
Бобоҷон Ғафуров дар таълифи китоби “Тоҷикон” зиёда аз ду ҳазор сарчашмаи илмиро мутолиа ва мавриди истифода қарор додааст. Ин асар дар худшиносӣ ва худогоҳии тоҷикон ва форсизабонони  ҷаҳон нақши намоён гузошт. Замоне ки китоби “Тоҷикон” (соли 1972) бо забони русӣ дар шаҳри Маскав аз чоп баромад, аҳли илм ба шахсияти  муаллифи он ва тоҷикон ҳамчун халқи созанда ва тамаддунсоз баҳои воқеӣ доданд. Гузашта аз ин, Б. Ғафуров аввалин тоҷикест, ки дар синни 38 - солагӣ ба вазифаи Котиби аввали Ҳизби коммунистии Тоҷикистон таъйин шуда, ин масъулиятро 10 сол ба уҳда дошт. Таърихнигор ва сиёсатмадори варзида будани ӯ дар ин солҳо баръало эҳсос шуд. Зеро дар замони сиёсати яккаҳизбии собиқ шӯравӣ ба китоб ном гузоштани “Тоҷикон” аз дониши баланд, далелҳои қотеи илмӣ, ковишҳои асосноки археологӣ ва ғайрати муаллиф шаҳодат медиҳад. Айни замон китоби “Тоҷикон”- и Бобоҷон Ғафуров дар қатори асарҳои таълифнамудаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи таърихи пуршарафи халқи тоҷик ҳамчун китоби рӯимизӣ истифода мешавад.
Бобоҷон Ғафуров воқеан фарзанди фарзонаи миллати тоҷик буда, тавонист бо таълифи асари баландмазмуни “Тоҷикон” аз миллати ҷафокашидаи тоҷик дифоъ кунад. Ин хизмати аллома Бобоҷон Ғафуров аз ҷониби Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо унвони олии Қаҳрамони Тоҷикистон қадршиносӣ гардид.
Фарҳод ҲУСЕЙНЗОДА,
доктори илми филология, мудири кафедраи забон ва адабиёти тоҷик ва коргузории расмии Донишгоҳи давлатии Данғара


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 02.04.2018    №: 65    Мутолиа карданд: 279

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед