logo

фарҳанг

БОБОҶОН ҒАФУРОВ. ПАЖӮҲИШОТИ ИЛМӢ ВА БЕДОРИИ МИЛЛӢ

Ҳангоми таҳсил дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ омӯзгори фанни адабиёт ба мо вазифа дод, ки аз китоби нави шоира Розия Озод, ки тоза ба китобхона ворид шудааст, шеърҳо азёд намоем. Зимни ин супориш устоди мо таъкид кард:  “Фаромӯш накунед, ки шоира модари аллома Бобоҷон Ғафуров аст!...”. Чӣ хел? Ба якдигар маънидорона нигоҳ мекардем. Рӯзи дигар омӯзгор дар бораи рӯзгор ва осори Бобоҷон Ғафуров дар синф дарси тарбиявӣ гузаронд.

Бобоҷон Ғафуров 31 декабри соли 1908 дар деҳаи Исфисор (ҳоло ноҳияи Бобоҷон Ғафуров) - и вилояти Суғд ба дунё омада, пас аз хатми мактаби миёна солҳои 1928 - 1930 ба сифати шунаванда ба курсҳои олии ҳуқуқшиносии шаҳри бостонии Самарқанд шомил шуд. Ба ин қонеъ нагардида, солҳои 1931-1935 дар факултети рӯзноманигории Донишкадаи умумииттифоқии шаҳри Москва таҳсил кардааст.
Шавқу рағбат ба омӯзиши таърихи ниёгон дар замири ин пажӯҳишгар чун чашмаи хурӯшон фаввора мезад. Ин боис гардид, ки Бобоҷон Ғафуров солҳои 1938 - 1941 дар аспирантураи назди Донишкадаи таърихи собиқ Академияи илмҳои Иттиҳоди Шӯравӣ таҳсил карда, дар мавзӯи “Таърихи тариқати исмоилия (аз ибтидои асри XIX то ҷанги якуми ҷаҳон)” рисолаи номзадӣ ҳимоя намуд ва худро ҳамчун муҳаққиқи асили таърихи гузаштаи тоҷикон нишон дод.
Муҳаббат ба таърихи Меҳан ӯро ба навиштани рисолаи докторӣ дар мавзӯи “Таърихи халқи тоҷик” таҳрик дод ва 25 феврали соли 1952 дар Академияи илмҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ дар шаҳри Маскав рисолаи докториашро сарбаландона дифоъ намуд. Соли 1958 академики Академияи илмҳои ИҶШС интихоб гардид. Маҳз бо роҳбарӣ ва пешниҳоди ӯ гурӯҳи корӣ бори аввал дар собиқ ИҶШС барои омӯхтани таърихи халқи тоҷик таъсис дода шуд. Ин гурӯҳ дастранҷи хешро дар 5 китоб (иборат аз 3 ҷилд) солҳои 1963-1965 дар нашриёти маъруфи “Наука”- и шаҳри Маскав дастраси хонандаи хуштолеъ ва ҳушманд оид ба гузаштаи таърихи тоҷикон гардонданд. Ҷаҳониён пас аз ба табъ расидани ин асар дарк карданд, ки тоҷикон аз куҳантарин ва бошууртарини ақвоми бумии Осиёи Миёна ба ҳисоб мераванд.
Бобоҷон Ғафуров қариб 400 асару мақола оид ба ташаккули этногенези тоҷикон ва таърихи башарӣ навиштааст, ки аксарияти онҳо бо забонҳои хориҷӣ дар шаҳрҳои Афина, Берлин, Варшава, Деҳлӣ, Кобул, Қарочӣ, Мас-кав, Пекин, Париж ва ғайра бо теъдоди зиёд мунташир шудаанд. Зери назари Б. Ғафуров зиёда аз 30 асар оид ба таърихи мамолики Шарқ бо забони англисӣ пешкаши ҳаводорони илм гардидааст.
Бобоҷон Ғафуров дар таълифи китоби “Тоҷикон” зиёда аз ду ҳазор сарчашмаи илмиро мутолиа ва мавриди истифода қарор додааст. Ин асар дар худшиносӣ ва худогоҳии тоҷикон ва форсизабонони  ҷаҳон нақши намоён гузошт. Замоне ки китоби “Тоҷикон” (соли 1972) бо забони русӣ дар шаҳри Маскав аз чоп баромад, аҳли илм ба шахсияти  муаллифи он ва тоҷикон ҳамчун халқи созанда ва тамаддунсоз баҳои воқеӣ доданд. Гузашта аз ин, Б. Ғафуров аввалин тоҷикест, ки дар синни 38 - солагӣ ба вазифаи Котиби аввали Ҳизби коммунистии Тоҷикистон таъйин шуда, ин масъулиятро 10 сол ба уҳда дошт. Таърихнигор ва сиёсатмадори варзида будани ӯ дар ин солҳо баръало эҳсос шуд. Зеро дар замони сиёсати яккаҳизбии собиқ шӯравӣ ба китоб ном гузоштани “Тоҷикон” аз дониши баланд, далелҳои қотеи илмӣ, ковишҳои асосноки археологӣ ва ғайрати муаллиф шаҳодат медиҳад. Айни замон китоби “Тоҷикон”- и Бобоҷон Ғафуров дар қатори асарҳои таълифнамудаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи таърихи пуршарафи халқи тоҷик ҳамчун китоби рӯимизӣ истифода мешавад.
Бобоҷон Ғафуров воқеан фарзанди фарзонаи миллати тоҷик буда, тавонист бо таълифи асари баландмазмуни “Тоҷикон” аз миллати ҷафокашидаи тоҷик дифоъ кунад. Ин хизмати аллома Бобоҷон Ғафуров аз ҷониби Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо унвони олии Қаҳрамони Тоҷикистон қадршиносӣ гардид.
Фарҳод ҲУСЕЙНЗОДА,
доктори илми филология, мудири кафедраи забон ва адабиёти тоҷик ва коргузории расмии Донишгоҳи давлатии Данғара


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 02.04.2018    №: 65    Мутолиа карданд: 208

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад

ЭКСПО дар Шанхай: шартномаҳо ба маблағи қариб $60 миллиард ба тасвиб расиданд

Сӯхтори ҷангал дар Калифорния боиси ҳалокати 25 нафар гашт

Ҷаҳон дар як сатр

ВАХШ. Суратҳисоби бонкӣ барои ятимон

ОЛИМПИАДАИ “GENIUSKIDS – 2018” 35 медали хонандагони тоҷик

САМБО. Хушқадам Хусравов – қаҳрамони ҷаҳон

09.11.2018


Ҳамоишҳои ҷавонон бахшида ба Рӯзи Президент

Баррасии масоили рушди ҳамкориҳо

Мулоқоти Юсуф Раҳмон бо Кристофер Рэй

Таъсиси гурӯҳи корӣ баҳри иҷрои «Барномаи рушди иҷтимоию иқтисодии шаҳри Душанбе барои давраи то соли 2025»

Давлаталӣ Саид дар Корея

20-умин конфронси расонаҳои Осиёи Марказӣ дар Остона баргузор шуд

«Толибон» рӯйхати иштирокдорони мушовараи Москваро интишор дод

Таърихшиноси фаронсавӣ ба Макрон нақши Россияро дар наҷоти Аврупо хотиррасон кард

Ҷаҳон дар як сатр

"TASHKENT GRAND PRIX" ИШТИРОКИ ПАҲЛАВОНОНИ ТОҶИК ДАР ОН

"Истиқлол" бори ҳафтум чемпиони Тоҷикистон шуд!

08.11.2018


ШАҲРИСТОН. Бунёди 68 иншооти нав

ГУЛИСТОН. Бунёди майдони Парчами давлатӣ ва навсозии кӯдакистони “Дилноз”

Вусъати созандагӣ дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров

ХУҶАНД. Ифтитоҳи маҷмааи фитнеси занона

НОҲИЯИ АБДУРАҲМОНИ ҶОМӢ. Муассисаҳои таълимӣ ба фасли сармо омодаанд

“АРБОБОНИ ИЛМИ ТОҶИК”

Бо хоҳиши Макрон вохӯрии муфассали Путин ва Трамп баргузор намешавад

Толибон нияти иштирок дар музокироти сулҳи Москваро доранд

Дар 40 соли ислоҳот савдои берунаи Чин 670 маротиба афзуд

Деҳлӣ ҳавои ифлосро бо борони сунъӣ тоза карданист

Ҷаҳон дар як сатр

МАРҲИЛАИ ИНТИХОБИИ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2020. Ҳарифони мунтахаби Тоҷикистон (U-23) муайян шуданд

07.11.2018


Маҷлиси тантанавӣ бахшида ба Рӯзи Конститутсия

Мулоқоти Рамазон Раҳимзода бо Абдулазиз ибни Сауд

Пулҳои миллӣ бо такмили унсурҳои ҳимоя


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед