logo

иқтисод

МОИ “ДАНҒАРА”. МАРҲИЛАИ НАВИ РУШД

Муҳимтарин воқеае, ки вақтҳои охир дар Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара» ба амал омад, аз НБО-и «Сангтӯда-1» ва зеристгоҳи “Шар - Шар” овардани хатҳои баландшиддати барқу насби ду трансформатори чинии иқтидораш 125 - мегаваттӣ буд.  Бунёди зеристгоҳ  ва кашидани хати барқи баландшиддат маънои онро дорад, ки дар натиҷаи ин ҳама тадбирҳои муҳим умдатарин мушкил - таъмини субъектҳои минтақа бо барқ аз байн бардошта мешавад. Суҳбати муовини сардори МОИ «Данғара» Сафаралӣ ТАЙФУРОВ бо хабарнигори «Ҷумҳурият» аз ҳамин мавзӯъ оғоз ёфт.

Дастгирии истеҳсолоти ватанӣ зарур аст
- Айни замон миқдори субъектҳои қайдшудаи минтақа ба 31 адад расидааст ва 21 - тои онҳо фаъоланд. Бо иқтидори мавҷуда ин ҳамаро бо барқ таъмин кардан имкон надошт. Аз ин рӯ, имзои созишнома бо ширкати чинии «Шанси»-ро метавон муҳимтарин воқеаи соли гузашта ҳисобид. Ширкат дар муддати кӯтоҳ ду хати баландшиддати барқ аз НБО «Норак» ва «Сангтӯда-1» бо тӯли 15 километр, хати интиқоли барқ бо дарозии 25 километр аз зеристгоҳи «Шар-Шар» оварда, дар минтақа зеристгоҳ сохта истодааст. Акнун мо имкон дорем, ҳам корхонаҳои феълӣ ва ҳам баъдинаро дар муҳлатҳои наздиктарин пурра бо неруи барқ таъмин созем. Инчунин, барои таъмини аҳолии деҳоти атрофи минтақа бо барқ шароит фароҳам меояд.
- Шумо миқдори кунунии субъектҳои минтақаро зикр кардед. Дар ин миён оё корхонаҳои нав низ ҳастанд ва ба истеҳсоли маҳсулот шурӯъ кардаанд? 
- Соли гузашта чор субъекти нав ба қайд гирифта шуд. Ду ширкат аз ҳисоби сармояи хориҷӣ, дуи дигар бо маблағи инвесторони ватанӣ. Рӯзҳои наздик ба қайд гирифтани боз ду субъекти нав дар назар аст, яке пурра аз ҳисоби маблағи соҳибкорони маҳаллӣ, ки ба истеҳсоли зарфҳои пластикӣ машғул  мешавад. Корхонаи дуюм ҶДММ “ДАВО” аз ҳисоби маблағгузории соҳибкорони ватанӣ ва мисрӣ бунёд хоҳад шуд, барои истеҳсоли дору ва маводи доруворӣ бо истифодаи гиёҳҳои шифобахши кишвар. Бештар аз 20 намуд доруворӣ чун маҳсулоти воридотивазкунанда бароварда мешавад.
Ҳамчунин, як корхонаи нав аз ҷониби ҶДММ «Лолазор - 88» мавриди истифода гашт, ки масолеҳи сохтмонӣ - саноатӣ истеҳсол мекунад.
Соли 2017 сохтмони корхонаи калони истеҳсоли рангҳои синтетикӣ ва андоваҳои пардозӣ аз тарафи ширкати «Ғаюр» оғоз ёфт ва дар назар аст, ки нимаи аввали ҳамин сол маҳсулот хоҳад баровард. Айни замон дар корхона насби таҷҳизот ба анҷом мерасад. Махсус зикр карданиям, ки то вақтҳои наздик ин намуд мол ба бозори кишвар қариб пурра аз хориҷа ворид мегашт. Яъне корхона маҳсулоти воридотивазкунанда мебарорад.
- Зимнан, муваффақияти калони корхонаи қубурҳои пластикиро, ки бештар аз нисфи маҳсулоти соли гузашта дар минтақа истеҳсолшуда ба он рост меояд, чӣ тавр тавзеҳ медиҳед?
- Корхонаи мазкур, ки ҶДММ “Тоҷпласт-1” бо таҷҳизоти муосир бунёд кардааст, аз калонтарин истеҳсолоти минтақа ба шумор рафта, порсол ба маблағи 10 миллион сомонӣ қубурҳои полиэтиленӣ баровард. Дигар корхонаҳо дар маҷмӯъ ба миқдори 9 миллион сомонӣ. Ба маҳсулоти хушсифати корхонаи зикршуда дар бозори дохилӣ талабот калон аст. Хосса корхонаҳои калонтарини кишвар, аз ҷумла неругоҳи бунёдшавандаи “Роғун”. То қарибӣ ин намуди молро пурра аз хориҷа меоварданд. Чунин корхона дар вилояти Суғд ва ноҳияи Ваҳдат низ амал мекунад.
Ин корхонаҳо метавонанд ниёзи бозори дохилиро бо ин навъи мол пурра таъмин созанд. Мушкилот дар дигар ҷост ва дар ин иртибот мақоли “оби дари хона - тира” ба ёд меояд. Мо аз ҳисоби қарзҳои беруна, грантҳо иншооти гуногун месозем, аз ҷумла бо обёрии дашти Данғара машғул мешавем. Дар худи ноҳия низ чунин корхона ҳаст. Лекин аз чӣ бошад, ки ташкилоти масъул қубурҳоро на аз он корхона, балки аз хориҷа харидорӣ мекунад. Ва чунин муносибат на танҳо дар инҷост. Ин на танҳо исрофкорӣ, балки сарфи назар кардани дастгирии истеҳсолоти ватанист. Ҳол он ки супориши махсуси Ҳукумати кишвар ҳаст, ки дар навбати аввал маҳз маҳсулоти корхонаҳои дохилӣ харидорӣ шавад, яъне истеҳсолоти ватанӣ дастгирӣ гардад.
- Чун сухан аз маблағ рафт, бамаврид аст пурсидан, ки масъалаи ҷалби инвеститсияҳои хориҷӣ ба минтақа чӣ гуна аст?
- Аз оғози фаъолияти истеҳсолии МОИ “Данғара” то имрӯз ҷалби маблағ ба беш аз 1,5 миллиард сомонӣ расидааст. Танҳо соли гузашта ҳаҷми сармоягузорӣ  зиёда аз 91 миллион сомониро ташкил дод, ки дар байни чор минтақаи мавҷуда натиҷаи беҳтарин мебошад. Бо кӯшиши маъмурият роҳҳои дохилӣ сохта шуд, дар навбат сохтмони хати қубурҳои обпарто, лоиҳаи хати дуюми об ба минтақа низ таҳия шуд ва ҳамин сол ба сохтмонаш шурӯъ мекунем. Чун теъдоди субъектҳо пайваста меафзояд, иқтидори кунунии хати оби мавҷуда кофӣ нест ва андешидани чораҳои заруриро тақозо менамояд.

“ТК  Ойл”: мушкили ғайричашмдошти ба кор даровардани он
- Албатта, ин ҳама пешравиҳо назаррасу хурсандибахшанд ва шаҳодати онанд, ки МОИ “Данғара” марҳилаи ташаккулро паси сар гузошта, ба марҳилаи рушд шурӯъ кардааст. Бешак, ин раванд хеле авҷ мегирифт, агар иншооти калонтарини он - корхонаи коркарди нафт “ТК Ойл”   ба кор андохта мешуд. Баъди борҳо мавқуф гузоштани бакордарории он чанде пеш хушхабаре шунидам, ки “ТК Ойл” ба оғози фаъолият комилан омода аст. Воқеан, ҳамин тавр?  
- Дар ҳақиқат, сохтмони навбати аввали корхонаи коркарди нафт пурра ба анҷом расонда шудааст. Иқтидораш дар як сол коркарди тақрибан 500 ҳазор тонна нафти хом аст. Вале аз сабаби набудани хати роҳи оҳан ба кор даровардани он ғайриимкон мебошад. Ҳаҷми ҳамлу нақли бори корхона ниҳоят калон буда, бо нақлиёти автомобилӣ онро кашондан аз ягон ҷиҳат созгор нест. Аз ин рӯ, маъмурияти минтақа якҷо бо Вазорати рушди иқтисод ва савдо, Вазорати нақлиёт, КВД “Роҳи оҳани Тоҷикистон” ва мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии ноҳияи Данғара барои таҳияи лоиҳаи хати роҳи оҳан комиссияи муштарак созмон дод.
Маъмурияти минтақа ба худкифоӣ гузаштааст
- Афзоиши теъдоди корхонаҳо ва истеҳсоли маҳсулот дар минтақа маънои зиёдшавии имконияти молиявии маъмурият аз ҳисоби пардохтҳои андоз ва боҷи гумрукиро низ дорад? 
- Ишораатонро фаҳмидам. Воқеан, чунин аст. Метавонам гӯям, ки айни замон маъмурият пурра аз тариқи худкифоӣ фаъолият мекунад. Яъне агар қаблан барои пешбурди кори он аз ҳисоби Буҷети давлат соле 400 ҳазор сомонӣ мегирифтем, аз моҳи сентябри соли 2017 маблағгузории давлатӣ барои фаъолияти маъмурият анҷом ёфт, яъне мо маошамонро аз ҳисоби фаъолияти худ таъмин мекунем.
Маблағгузории инфрасохторӣ ҳам бо афзудани имкониятҳои молиявии маъмурияти минтақа кам шуд ва ҳоло он 1 миллиону 80 ҳазор сомонист. Агар соли 2017 МОИ “Данғара” аз ҳисоби буҷет 1,4 миллион сомонӣ гирифта бошад, дар навбати худ ба буҷет 3,5 миллион сомонӣ ворид намудааст. Аз ҳисоби ду намуд андозе (андоз аз даромади шахсони воқеӣ ва андози иҷтимоӣ), ки субъектҳои хоҷагии минтақа пардохтанд. Аз маблағи зикрёфта 0,6 миллион сомонӣ пардохти гумрукӣ мебошад.
- Агар хато накунам, соли 2016 ин нишондиҳанда 5,2 миллион сомонӣ буд. Сабаби қариб ду миллион сомонӣ кам шудани воридоти андоз дар чист?
- Ширкати “Дупек” - пудратчии сохтмони корхонаи коркарди нафти “ТК Ойл” аз фармоишгар, яъне “ТК Ойл” маблағи корҳои иҷрокардаи худро гирифта натавонист. Сабаб ҳамин. Дар навбати худ ширкати “ТК Ойл” аз “Агроинвестбонк” маблағҳои худро сари вақт гирифта наметавонад ва ин ҳолат қариб ду сол идома дорад. Чунин муносибати ниҳоди молиявӣ, бешубҳа, боварии ширкату инвесторони хориҷиро ба кафолатҳои эълонкарда кам мекунад.
- Шояд чунин муносибати нораво аз пурра дарк накардани он низ сар зада бошад, ки ин иншооти азим барои ҷумҳурӣ то чӣ андоза манфиат меорад. Аз ин рӯ, бамаврид мешуд, агар ба ҳамин ҷиҳати масъала рӯшанӣ меандохтед?
- Дар сурати пурра ба кор даромадан он соле аз 1,2 миллион тонна нафти хом маҳсулот мебарорад, ки Тоҷикистон ягон вақт корхонае бо чунин иқтидор надошт. Вақте ман дар роҳи оҳани Тоҷикистон фаъолият доштам, боркашонӣ тавассути роҳи оҳан 13,5 - 14 миллион тонна/километрро ташкил медод. Айни замон ин рақам ҳамагӣ 3,5 - 4 миллион аст. Ба минтақа барои “ТК Ойл” 1 миллиону 200 ҳазор тонна ашё барои коркард кашонда мешавад. Бо роҳи оҳан, на бо нақлиёти автомобилӣ, ки хароҷоти ниҳоят калон дорад. Агар 300 - 400 ҳазор тонна маҳсулоти баровардааш дар дохили мамлакат истифода гардад, боқӣ берун аз ҷумҳурӣ содир мешавад. Яъне роҳи оҳан танҳо аз ҳисоби як завод соле қариб дуюним миллион тонна бор мекашонад. Ва табиист, ки ба ин васила пули хуб ба даст меорад.
Дар корхона 600 нафар меҳнат хоҳад кард, ки аз ҳисоби онҳо аз пардохти ду намуд андоз, мувофиқи ҳисобу китобҳо, қариб 18 миллион сомонӣ ба буҷети ноҳия зам мешавад.  
Тибқи нақша ширкати “ТК Ойл” барои дар дохили ҷумҳурӣ фурӯхтани маҳсулоти худ беш аз 300 нуқтаи фурӯши сӯзишворӣ бунёд мекунад, ки дар ҳар кадоми он қариб 10 нафар соҳиби ҷои кор мешавад. Яъне боз 3 ҳазор одам бо ҷои кор таъмин мегардад. Барои ба НФС-ҳо кашондани сӯзишворӣ то 100 мошин ва ҳамин миқдор ронанда зарур мешавад. Ин аст, зикри нопурраи судмандии як корхона. Он, воқеан, азим асту агар дар оянда боз се - чор чунин корхона дар минтақа бунёд шавад, бешубҳа, Данғара аз марказҳои саноатии мамлакат мегардад.

Тафсири қонун “аз даричаи манфиатҳои худ” норавост
- Чун масъалаи душвориҳои имрӯзаи МОИ баромад, бамаврид аст зикр кардан, ки Пешвои муаззами миллат  дар Паёми навбатиашон ба Маҷлиси Олӣ ба фаъолияти минтақаҳои озоди иқтисодӣ диққати хосса дода, аз ҷумла гуфтанд: “Дар баробари ин, фаъолияти минтақаҳои озоди иқтисодӣ вобаста ба ҷалби сармоя ва ташкили инфрасохтор бояд тақвият дода шавад. Ҳукумати кишвар бояд мушкилоти ҷойдоштаи минтақаҳои озоди иқтисодиро ҳаматарафа омӯхта, барои тақвият бахшидан ба фаъолияти онҳо ва ташкили дигар минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар ҳудуди мамлакат тадбирҳои иловагиро амалӣ намояд”. Дар манзари ин супориши Ҷаноби Олӣ Шумо баррасӣ ва ҳалли кадом масъалаҳоро дар навбати аввал барои тавсеаи фаъолияти минтақаҳо муҳим мешуморед?
- Минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар сурати дуруст ташкил кардани кор метавонанд муҳаррики рушди иқтисоди миллӣ, тиҷорати беруна ва сармоягузории мустақими хориҷӣ, ҳамчунин, сиёсати комилтари иқтисодӣ ва ислоҳот гарданд. Сарвари давлат зимни ҳар сафарашон ба минтақаҳои озоди иқтисодӣ, ҳамчунин, дар паёмҳояшон ҳамин нуктаро пайваста таъкид мекунанд. Сармоягузорон, соҳибкорон ва ширкатҳо ба МОИ ҳамон вақт мутаваҷҷеҳ мешаванд, ки он инфрасохтори мукаммали замонавӣ дошта бошад. Дар ин самт бояд рӯирост гуфт, ки дар МОИ “Данғара” мушкилоти ҳалталаб кам нест. Ин, пеш аз ҳама, масъалаи маблағ аст. Яъне сохтмону мумфаршсозии роҳҳои дохилӣ, таъминот бо обу барқ, сохтмони роҳи оҳан, деворбандии ҳудуди минтақа ва ғайра маблағи калонро тақозо доранд ва соле каму беш аз 1 миллион сомонӣ маблағи ҷудошаванда кофӣ нест.
Ин ва дигар мушкилоти мавҷуда тақозо менамояд, ки дар ҳалли саривақтии онҳо аз иқдомоти ҷиддитар кор гирифта шавад.
- Оё роҳбарияти минтақа доир ба роҳҳои ҳалли чунин мушкилот, ки бешак, танҳо бар зарари коранд, пешниҳодоти мушаххас дорад?
- Дар иртибот бо мушкилоти мавҷуда  мо дар асоси таҷрибаи дар шаш -ҳафт соли охир андӯхта ба Ҳукумати кишвар чанд тағйиру илова ба қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи минтақаҳои озодӣ иқтисодӣ” пешниҳод кардем. Аз ҷумла, дар масъалаи ворид намудани маҳсулот аз хориҷа. Дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи минтақаи озоди иқтисодӣ” дар ин бобат муқаррар шудааст, ки “тибқи рӯйхате, ки Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод менамояд”. Муқаррароти мазкур ба талаботи имрӯза ҷавобгӯ нест. Мувофиқи тартиботи феълӣ аввал зарурати мол бояд асоснок карда, сипас бо қарори дахлдори Ҳукумати кишвар он ба рӯйхати махсус ворид карда мешавад. Ин мувофиқакунӣ аксар вақт то ним сол кашол меёбад. Дар ин муддат талаботи бозор метавонад тағйир ёбад. Агар тибқи пешниҳоди мо ин кор бо салоҳдиди маъмурияти минтақаи озод  ба роҳ монда шавад, ҳам ним сол беҳуда намеравад ва ҳам талаботи бозор сари вақт ба инобат гирифта мешавад. Инчунин, дар якҷоягӣ бо Вазорати рушди иқтисод ва савдои ҷумҳурӣ, ки мақоми ваколатдори давлатӣ оид ба минтақаҳои озоди иқтисодӣ аст, мо якчанд тағйиру иловаҳоро ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи минтақаҳои озоди иқтисодӣ” пешниҳод кардаем, ки айни ҳол онҳо дар баррасии Ҳукумати ҷумҳурӣ қарор доранд.

Дар Данғара автобусҳои “Исуси” баровардан мехоҳанд
-  Чанде пеш дар Данғара шумо бо сармоягузорони турк мулоқот доштед. Он бо чӣ натиҷа анҷом ёфт?
- Онҳо бо шарту шароити минтақа шинос шуданд.  Имконияти дар минтақа бунёд кардани корхонаи ҷамъу васли автобусҳои мусофирбари “Исуси”-ро аниқ кардан мехоҳанд. Бале, ҳамон автобусҳое, ки як миқдор барои шаҳри Душанбе харида шуданду ба сокинони пойтахт писанд омаданд. Ба гуфтаи сармоягузорони Туркия, дар бозори нақлиёти мусофирбари Осиёи Миёна чунин мол талаботи зиёд дорад ва ягона корхонаи ҷамъу васли автобусҳои кореягӣ, ки дар Ӯзбекистон фаъолият дорад, ин ниёзро алъон пурра қонеъ сохта наметавонад. Аз ин рӯ, ба роҳ мондани истеҳсоли он дар МОИ “Данғара” ҳам ба фоидаи бозори мо хоҳад шуд ва ҳам бозори минтақа, инчунин, Афғонистону Покистон.
Сарфи назар аз мушкилот, мо дастгирию ғамхориҳои Сарвари давлат ва Ҳукумати ҷумҳуриро пайваста эҳсос мекунем ва ҷидду ҷаҳдамон ба он нигаронда шудааст, ки натиҷаҳои фаъолияти минтақа торафт боло раванд. Айни замон дар ин ҷо ҳар чи бештар техникаю технологияи пешқадам корбаст мешавад, истеҳсоли молҳои воридотивазкунанда ва содиротӣ меафзояд, ҳамчунин, теъдоди мардуми маҳаллӣ соҳиби ҷои кор ва маоши хуб мегарданд.
Мусоҳиб Хуршеди ҶОВИД, “Ҷумҳурият”


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 04.04.2018    №: 67    Мутолиа карданд: 304

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед