logo

фарҳанг

ДАР РОҲИ ДАРЁФТИ ЭЪТИМОД

Матбуотро барои он оинаи ҳаёт меноманд, ки он раванди зиндагии иҷтимоиро пайваста ва холисона инъикос менамояд. Ин зиндагии иҷтимоие аст, ки тавассути фаъолияти одамон ва ба ҳам иртибот гирифтани онҳо шакл гирифтааст. Чи қадаре ки ин раванд дар ин оина воқеиву холисона инъикос гардад, ҳамон қадар эътиқоду эътимоди мардум ба он зиёд мешавад. Албатта, ба эътимоди мардум, ё ба истилоҳи касбӣ аудитория, даромадан, кори мушкил ва натиҷагирӣ аз он нисбӣ аст. Ин нисбият агар, аз як тараф, ба мазмуну мундариҷа ва шаклҳои инъикоси ҳаёти иҷтимоӣ дар нашрияҳои даврӣ алоқаманд бошад, аз сӯйи дигар, ба майлу рағбат, доираи фаҳмишу ҷаҳонбинӣ ва дараҷаи алоқамандии аудитория ба масъалаҳои мубрами рӯз иртибот мегирад. Ин ду омил ҳадафи аслии ҳар гуна нашрияро бояд ташкил диҳад.
Нашрияҳои даврӣ ҳамеша талош доранд, ки ин таносуб-ро нигоҳ доранд ва робитаашонро бо хонандагон наздиктар гардонанд. Бахусус, дар шароити имрӯз, ки имконоти интишори нашрияҳои гуногун ба вуҷуд омадааст, ба назар гирифтани ин авомил ба пешрафти кори нашрияҳои даврӣ таъсири мусбат мерасонад. Яке аз усулҳои иртибот бо аудитория ва мувофиқ гардондани мундариҷаву муҳтавои нашрия ба майлу рағбат ва хости хонанда номаҳои хонандагон аст, ки қаблан дар шакли хаттӣ имрӯз тавассути воситаҳои электронӣ роиҷ мебошад. Бо ин усул муайян намудани мавқеи нашрияҳо низ бад нест, аммо доманаи он то андозае маҳдуд аст. Усули нисбатан васеъ ва холисонаи омӯзиши аудитория ва ба ин минвол муайян кардани мавқеи нашрияҳои даврӣ пурсиши анкетавист, ки аз ҷониби ташкилоти бетараф гузаронда мешавад. Бартарии ин усули омӯзиши сотсиологӣ боз дар он мебошад, ки респондент (пурсидашаванда) ному насаби худро ошкор намекунад. Дар ин ҳолат ӯ метавонад муносибаташро холисона муайян созад.
Хуб аст, ки дар замони истиқлол марказҳои омӯзиши сотсиологӣ ба ин ҷиҳат эътибор медиҳанд. Дар ин самт фаъолияти Маркази тадқиқотии «Зеркало» нишонрас аст. Ин марказ солҳои 2003, 2005 ва 2013 бо мақсади муайян намудани мавқеи нашрияҳои даврӣ таҳқиқот гузаронда буд. Натиҷаи омӯзиши соли 2003 ҷиҳати афзалиятшумории нашрияҳои даврӣ, ки дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Қӯрғонтеппа (ҳоло Бохтар) ва Кӯлоб (535 нафар) гузаронда шуд, се нашрия: «Оила» (27,5%), «Чархи гардун» (18,9%) ва «Авитсена» (8, 6%) – ро дар сегонаи аввал қарор дод. Дар ин тадқиқот рӯзномаи «Ҷумҳурият» бо 3, 7 % дар ҷойи шашум ҷой гирифт.
Таҳқиқоти соли 2005 нишон дод, ки 55% респондентон ин ё он рӯзнома ва ё маҷалларо ҳамеша мутолиа менамудаанд. Рӯзномаи аз ҳама хонотарин «Оила» будааст. Дар ҷойи дуюм бо 8% нашрияи «Ҷумҳурият» ва сеюм «Муҳаббат ва оила» қарор гирифтанд. Нашрияи «Азия Плюс» дар ҷойи чорум буд. Дар тадқиқоти соли 2013 «Азия Плюс» маъруфтарин нашрияи иҷтимоию сиёсӣ шинохта шуд.
Дар таҳқиқоти навбатӣ, ки дар заминаи Лоиҳаи муштараки Вазорати фарҳанг, ташкилоти ҷамъиятии «Машварати расонавӣ» ва Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» бо мақсади муайян намудани дараҷаи истифодаи аҳолии кишвар аз воситаҳои ахбори оммаи ватанӣ ва хориҷӣ гузаронда шуд, маълум гардид, ки серхонандатарин  рӯзномаи кишвар нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» будааст. Дар ин тадқиқот нашрияи «Ҷумҳурият» (34 %) ҷойи аввал,  «Омӯзгор» (23,8%) ҷойи дуюм ва «Минбари халқ» (22,2%) ҷойи сеюмро ишғол намуд. Дар ҷойи чорум «Садои мардум» меистад. Дар тадқиқоти мазкур зиёда аз 2000 нафар респондент аз тамоми манотиқи кишвар ширкат варзид.
Ин нишондоди оморӣ, ки ҳосили омӯзишҳои сотсиологӣ аст, нишон медиҳад, ки дар 15 соли охир нашрияи «Ҷумҳурият» тадриҷан мавқеи худро дар фазои иттилоотии кишвар вусъат бахшида, аз ҷойи шашум ба ҷойи аввал баромадааст. Ин маънои онро дорад, ки сол ба сол таваҷҷуҳи мардум ба ин нашрия бештар гардида, сафи хонандагонаш  зиёд шудааст. Ин ҷо саволе пайдо мешавад, ки чӣ гуна «Ҷумҳурият» дар як муддати кӯтоҳ ба ин сатҳи баланд расид? Кадом омилҳо ба ин таъсир гузоштаанд? Ба баланд гардидани эътимоди нашрия боиси қавӣ гардидани иртиботи мардум ба ҳаёти расмӣ бошад ва ё заҳмату талошҳои дастандаркорони он? Ба назари инҷониб дар боз ҳам маҳбубият пайдо кардани ин нашрия миёни хонандагон ҳар ду омил таъсиргузор аст. Чунончи дар боло ишора рафт, соли 2003 нашрияи «Оила» серхонандатарин будааст. Ин бар он гувоҳӣ медиҳад, ки майлу рағбати аудитория ва доираи маърифати он солҳо дар чунин сатҳ қарор доштааст. Нишондоди имрӯзаи тадқиқоти сотсиологӣ маълум намуд, ки дараҷаи иҷтимоӣ ва сиёсии хонандагон низ боло рафтааст, ки дар ин кор саҳми кормандони нашрияи «Ҷумҳурият» низ кам нест.
Бо вуҷуди ин ба мушоҳидаҳои инҷониб тӯли солҳои охир наш-рия кӯшиш намуд, ки тарҳи худро замонавӣ ва мундариҷаашро рангоранг гардонад. Дар ин самт нашрия қадамҳои устувор гузоштааст. Ин қадамҳоро дар чанд ҷиҳат метавон асоснок намуд. Аввалан, “Ҷумҳурият” ба талаботи рӯзнома нисбатан мувофиқ гардид. Ин нашрия ҳам аз ҷиҳати фосилаи чоп, ҳам аз ҷиҳати мундариҷаву муҳтаво ва ҳам шаклу ороиш ҷавобгӯйи талаботу таъйиноти рӯзнома мебошад. Алҳол он дар як ҳафта панҷ маротиба ба табъ мерасад. Чунин фосилаи чоп имкон медиҳад, ки нашрия аз як тараф, рӯйдод ва ҳаводиси муҳими рӯзро дар гармогармиаш фаро гирад, аз ҷониби дигар, бо инъикоси масъалаҳои гуногуни ҳаёти иҷтимоӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии кишвар мундариҷаашро рангоранг созад. Ҳамчунин, ҳамкории нафарони касбу кори гуногун – рӯзноманигорону публитсистон, сиёсатмадорону ҷомеашиносон, олимону муҳаққиқон, адибону омӯзгорон, коршиносону масъулони мақомоти давлатӣ ва намояндагони соҳаҳои дигари ҳаёти ҷомеа дар инъикоси ин ва амсоли ин масъалаҳо аз чанд ҷиҳат ҳам барои нашрия ва ҳам барои хонандагони он манфиатбор шудааст. Баъдан, доманаи мавзӯоти рӯзнома васеу рангинтар ва ба ҳолати қабули аудиторияи умумӣ мувофиқ шудааст. Инъикоси воқеияти рӯз ва баррасии масъалаҳои муҳими иҷтимоӣ аз диду назари гуногун ва фарогирии ҷанбаҳои мухталиф сурат мегирад. Солисан, мундариҷаи нашрия аз ҷиҳати шакли жанрӣ рангоранг ва нисбатан ҷаззобу ҷолиб шуд, муносибат ба мавзӯю масъалаҳои инъикосшуда то андозае демократӣ гардида, бо вуҷуди таъйиноти расмӣ, оммавияти рӯзнома вусъат пайдо кард.
Дар баробари ин, чанд омили дигар ба баланд гардидани нуфузи нашрия миёни хонандагон таъсир расонд. Аз ҷумла, якум, нашрия аз ҳисоби ҳаҷман хурд кардани матолиб, доираи мавзӯоташро гуногун намуда, ба масъалаҳои мубрам бештар эътибор медиҳад; дуюм, тӯли се соли охир дар ҳамкорӣ бо мақомоти ҳокимиятҳои маҳаллӣ озмунҳо ташкил намуд. Дар озмунҳое, ки ба гиромидошти кору пайкори Қаҳрамонони Тоҷикистон Нусратулло Махсум ва Садриддин Айнӣ  баргузор гардид, нашрия беш аз 80 матлаб интишор намуд; сеюм, се сол қабл нашрия саҳифаи махсусеро бо номи «Шоми шанбе» таъсис дод, ки дар таҷрибаи матбуоти даврии тоҷик падидаи тоза аст. Дар ин саҳифа навидҳои тоза ва ҷолиби фарҳангиву адабӣ дар шакли хабар, лавҳа, шеъру ҳикоя аз воқеиёти арзишманди башарӣ, рӯзгори шахсиятҳои барҷастаи ватаниву хориҷӣ бо ороиши хуби диққатангез интишор карда мешавад; чаҳорум, забон ва услуби «Ҷумҳурият» сода, равон, орӣ аз ҳар гуна илтифоти маҳалливу гуфторӣ аст. Дар масъалаи риояи меъёрҳои забон ва услуби публитсистӣ ҳеҷ нашрияи дигар ба «Ҷумҳурият» баробар шуда наметавонад.
Умуман, нашрияи «Ҷумҳурият» дар низоми матбуоти имрӯзаи мо аз ҳар ҷиҳат бартарӣ ва афзалият дорад, ки инро метавон дар шакли воҳид, мундариҷаи рангин, ороиши касбӣ, усули замонавии таҳияи мавод, гуногунжанрии матолиб, забони шево ва қобилияти хуби нигорандагии ходимонаш арзёбӣ намуд.
Тамоми кормандони нашрияро ба муносибати серхонандатарин нашрия эълон шудани «Ҷумҳурият» муборак гуфта, умед мебандем, ки ин комёбӣ масъулияти кормандони онро боз ҳам бештар мегардонад. Онҳоро водор месозад, ки барои бо усули касбӣ инъикос намудани ҳаёти иҷтимоии рӯзгори имрӯзи мо аз ин ҳам бештар талош варзанд ва ба ин васила, аз як тараф, дар тарғиби сиёсати Ҳукумати кишвар усули оммавияти инъикосро тақвият бахшанд, аз сӯйи дигар, иртиботи нашрияро бо мардум наздиктар гардонда, пешгомии «Ҷумҳурият»-ро дар матбуоти муосир бо нишондоди аз ин тадқиқот баландтар нигаҳ доранд. Ба ин боварӣ ҳаст, зеро нашрия дар роҳи дарёфти эътимод қарор дорад.

Мурод МУРОДӢ, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.04.2018    №: 74    Мутолиа карданд: 318

17.07.2018


Мулоқоти Қоҳир Расулзода ва Абдулло Орипов дар Фарғона

Ҷаласаи мушовараи мақомоти корҳои дохилӣ баргузор шуд

Ҷумҳурии Мардумии Чин дар Тоҷикистон 3 мактаби нав месозад

Мунтахаби Тоҷикистон – ғолиби мусобиқаи Ҷоми шаҳрдории Остона

Ҷаҳон дар як сатр

Путин гуфтушунид бо Трампро бобарор номид

Трамп аз натиҷаҳои вохӯриаш бо Путин нақл кард

Ҳалокати мардуми осоиштаи афғон дар ҳоли афзоиш аст

Ҳангоми чемпионати ҷаҳон 25 миллион киберҳамла пешгирӣ шуд

16.07.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин бо Пратибҳа Меҳта

Машварати муовинони вазирони корҳои хориҷии кишварҳои аъзои СҲШ

Баррасии тақвияти ҳамкориҳо бо Бонки ҷаҳонӣ

РОҒУН. Бунёди иншооти нав ба муносибати 30-солагии Истиқлолияти давлатӣ

ФАРОНСА – чемпиони ҷаҳон

Ҷаҳон дар як сатр

Трамп ҷонибдори роҳандозии муносибот байни ИМА ва Британия бо Русия ва Чин аст

Чин соли 2020 «қудрати донорӣ» мешавад

Нахустин дар ҷаҳон рентгени сеҷонибаи ранга сохта шуд

Дар Дачжоу писарчаи аз ошёнаи бистум афтода наҷот ёфт

13.07.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Ясмин Гуедар

Баррасии Барномаи дастгирии рушди неруи инсонӣ

Баргузории конфронси «Ҳунарҳои мардумӣ: эҳё, ҳолат, рушд ва дурнамо»

Пирӯзии теннисбози тоҷик дар ИМА

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар СҲШ зарурати тақвияти мубориза алайҳи терроризмро таъкид карданд

Трамп: «Путин рақиби ман аст, лек метавонад дӯст гардад»

Русия сазовори ҷоми макроиқтисодии ҷаҳон шуд

Бонки ҷаҳонӣ: «Бесаводии духтарҳо $30 триллион зарар меорад»

12.07.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Чари Атаев

Боздиди Прокурори генералӣ аз Бадахшон

Форуми ҷумҳуриявӣ дар Хоруғ ҷавононро ба ҳам меорад

Озмун бахшида ба Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

ДАНҒАРА. Ҷамъоварии ҳосили фаровони ғалла

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед