logo

фарҳанг

САДРИДДИН АЙНӢ ВА МАСЪАЛАҲОИ КИШВАРШИНОСӢ

Масъалаи рушди сайёҳӣ таваҷҷуҳи моро ба дониши кишваршиносии наврасону ҷавонон ва умуман кулли мардум равона месозад. Ин масъала ҳамчун салоҳияти инсони замони нав ҳанӯз соли 1927, дар шумораи якуми маҷаллаи “Дониш – биниш” дар мақолаи “Кишваршиносӣ” аз ҷониби устод мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифтааст. Масъаларо аз як чизи хусусияти хеле амалидошта ва одӣ оғоз мекунад:

 “Касе бошад, ки дар куҷо будани ҳавлии худро надонад, аз чанд хона доштани он бехабар бошад, афроди оилаи худро нашумурда бошад ва дар хонаи худ чӣ чизҳо доштанашро низ надонад, оё чӣ гуна зиндагӣ кардан метавонад?”. Дар худи ҳамин як ҷумла моҳияти фан ва илми кишваршиносӣ ба таври хеле сода ва фаҳмо баён гардидааст ва ҳар як шахси дорои фаҳмиши миёна ҳам метавонад хулоса кунад, ки кишваршиносӣ илме будааст, масоҳатҳо, махсусиятҳои милливу маҳаллии одамони дар ин масоҳатҳо зиндагикунандаро меомӯхтааст. Аз як ҷумлаи устод Садриддин Айнӣ хонанда хулосаҳои аввалини худро мебарорад. Муҳимтар аз ҳама дар ҳамин ҷумла таъкид мешавад, ки “дар куҷо будани хонаи худро надонад”. Ин таъкид ҳушдор медиҳад, ки ҳангоми омӯхтани ин илм аввал бояд худро, кишвари худро бишносем. Шахси бохабар ва огоҳ кишваршиносиро аз омӯзиши кишвари худ, аз сайру саёҳат ба атрофу акнофи он оғоз мекунад.
Ҳар нафаре, ки аз осори бадеию публитсистӣ ва илмии устод Садриддин Айнӣ огоҳ бошад, бахубӣ дарк мекунад, ки худи аллома ҳамин сифатро доро аст. Мисоли одии он тасвирҳои манзараҳои зодгоҳ, кӯчаву хиёбон, мадрасаҳои Бухоро дар “Ёддоштҳо”, тасвири машҳури “Дараи Ниҳон” дар романи “Дохунда” ва даҳҳо масъалаҳои дигар ҳаст, ки дар ин ҷо метавон ёдрас кард.
Ба ин тариқ, устод Садриддин Айнӣ таъкид мекунад, ки: «Афроди як кишвар ҳам, агар он кишвари худро бахубӣ ва аз ҳар ваҷҳ (таъкид аз мост – Ш.У.) надонад, байниҳи ҳамон одамест, ки хонаи худро аз ҳеҷ роҳ надонистааст». Ин ҷо зарурати донистани ин илм ва ба истилоҳи имрӯза, салоҳияти доштани ин малакаву маҳорат таъкид мегардад.
Пас аз шарҳи содаи масъалаҳои мафҳум дар бораи илми “кишваршиносӣ” аллома ба масъалаи чӣ будани илми кишваршиносӣ наздиктар мешавад: “Акнун биёем ба сари ин, ки кишваршиносӣ аз чӣ чизҳо баҳс мекунад ва ба кадом роҳ хидмат менамояд”.
Устод изҳор медорад, ки тамоми ҷумҳуриҳои Иттифоқ, ҳатто қафомондатаринашон ба масъалаи омӯзиши ин илм чораҳо андешидаанд, аммо мо - тоҷикон ҳанӯз ҳам дар бораи ба роҳ мондани масъалаҳои кишваршиносӣ бепарвоӣ зоҳир менамоем. Нависанда дар идомаи сухан таъкид мекунад, ки ба замми ба роҳ мондани таълими илми кишваршиносӣ, пажӯҳишгоҳҳои тадқиқотӣ, марказҳои илмии кишваршиносӣ таъсис додан зарур аст.
Пешниҳодҳои устод Садриддин Айнӣ дар мавриди ба роҳ мондани фаъолияти чунин як пажӯҳишгоҳи бузург дархӯри замони имрӯза, махсусан дар “Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ” аст. Тавассути гузоштани ин савол, ки: “Ташкили кишваршиносӣ чӣ гуна бояд бошад?”, пешниҳод менамояд, ки марказ дар назди Комиссариати маориф ташкил шуда, ду – се нафар шахсони кордон тарҳи кори онро таҳия, бо мақомоти минтақавӣ робита барпо, шахсони донандаи маҳалро ба кор ҷалб намоянд. “Барои пурра кардан ва васеъ намудани боби “Кишваршиносӣ” (дар маҷаллаи “Дониш – биниш” рубрикае бо номи “Кишваршиносӣ” ташкил карда шуда буд– Ш.У.) ба ҳамаи мухбирон, нависандагон ва хусусан, муаллимони тоҷик лозим аст, ки ҳамроҳӣ намоянд”. Дар интиҳои мақола таъкидан баён мекунад, ки ҳар як шахси соҳибватан бояд “аҳволи атрофи худ, урфу одат, забон ва лаҳҷа, суруд ва бозиҳоро нависад, аҳволи таърихӣ ва осори атиқаро бо санадҳои илмӣ навишта, ба идораи маҷалла фиристодан гирад”.
Ин таъкидҳо далолат бар он мекунанд, ки аллома хеле сари вақт дарк карда будааст, ки ин илм чун ҷузъи муҳими худшиносӣ, худшиносии миллӣ барои ҳар як шахс ниҳоят муҳим аст.
Шервони УМРИДДИН


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 17.04.2018    №: 76    Мутолиа карданд: 367

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад

Ҷаҳон дар як сатр

ФАРХОР. Бонувон ба ҳунаромӯзӣ ҳавасманд мешаванд

"Куллиёт" - и Миробид Саййидои Насафӣ

04.06.2019


Лукашенко: "Эмомалӣ Раҳмонро оммаи мардум интизор аст"

Бунёдкорони роботтехникаи Россия ва Чин дар Владивосток ҷамъ омаданд

Ҷаҳон дар як сатр

Машварати сиёсии вазоратҳои корҳои хориҷии Тоҷикистон ва Белгия

Муаррифии портали хизматрасониҳои электронӣ барои андозсупорандагон

Дар ноҳияи Рашт конфронси минтақавӣ баргузор мегардад

ФУТБОЛ. Ду бозии рафиқона бо мунтахаби Ӯзбекистон

03.06.2019


Дар Тоҷикистон баландтарин афзоиши теъдоди сайёҳон ба қайд гирифта шуд

Гармои тоқатфарсо дар Ҳиндустон

Тасдиқи барнома оид ба бозомӯзии касбии кормандони соҳаи маориф

Иди саиди Фитр 5 июн таҷлил мешавад

Форуми байналмилалии сармоягузории «Кӯлоб – 2019» баргузор мегардад

Ёқубҷон Абдуманнонзода - соҳиби дипломи озмуни «Килки тиллоӣ»

Ҷаҳон дар як сатр

29.05.2019


Путин бо нахустпрезиденти Қазоқистон вохӯрд

Раиси Шӯрои Аврупо Доналд Туск ба Тоҷикистон меояд

Мусофири ҳавопаймо аз фурӯбарии 1,5 кг кокаин ба ҳалокат расид

Ҷаҳон дар як сатр

28.05.2019


Дар Қазоқистон ба бунёди ширкатҳои давлатӣ мораторий ҷорӣ карданд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед