logo

фарҳанг

БОБОҶОН ҒАФУРОВ ВА ИЛМИ АДАБИЁТШИНОСИИ ТОҶИК

Бобоҷон Ғафуров олими забардастест, ки оламиёнро ба таърихи пуршараф ва фарҳанги бостонии халқи худ ошно намудааст. Ӯ дилдодаю дилбохтаи забон, таърих, адабиёт ва фарҳанги халқи хеш буд. Мавсуф пеш аз он ки ба масъалае рӯшанӣ андозад, ба тамоми сарчашмаҳои асосӣ рӯ меовард, меомӯхт, таҳлил мекард, аз ҷиҳати илмӣ – таърихӣ онро асоснок менамуд.

Устод  нисбат ба адабиётамон корҳои ҷолиби илмӣ – тадқиқотӣ кардаанд. Аз ин рӯ, метавон Бобоҷон Ғафуровро ҳамчун адабиётшиноси варзида эътироф кунем, зеро олимони зиёде аз ин боб ибрози назар намудаанд.
Ҳангоми мутолиаи “Тоҷикон” ба гуфтаҳое оид ба адабиёт вомехӯрем, ки онҳо аз нигоҳи илмӣ хеле асосноканд. Олим оид ба “Адабиёти бадеӣ ва таърихнигории тоҷик дар асрҳои XVI” андеша ронда, аз ҷумла қайд мекунад, ки мувофиқи тазкираи Хоҷа Ҳасани Нисорӣ, дар Бухоро 250 ходими илму адаб кору эҷод мекард. Адабиётшиноси нуктасанҷ доир ба фаъолияти адабии Зайниддин Восифӣ, Камолиддин Биноӣ, Бадриддин Ҳилолӣ, Абдураҳмони Мушфиқӣ назари худро бо далелҳои раднопазир асоснок намудааст.
Ба ғазалиёти Бадриддин Ҳилолӣ баҳои баланд дода, “забони фасеҳ, санъати нафис ва оҳанги дилнишини  ғазалҳои ӯ” - ро махсус зикр менамояд. Нахустин маълумотҳои тозаро оид ба фаъолияти эҷодии Мушфиқӣ низ Ғафурови адабиётшинос баён намудааст. Онҳо минбаъд барои кушодани паҳлуҳои гуногуни зиндагӣ ва эҷодиёти шоир ба тадқиқоти ояндаи олимонамон заминаи боэътимод гузоштаанд. “Хусусан, ғазалҳои ошиқона, рубоиёти хуби ӯ шуҳрати зиёд пайдо кардаанд”, - қайд кардааст аллома.
Адабиёти асри мазкурро нисбат ба адабиёти қарни XV барои он маломат мекунад, ки дар он суханрониҳои каммазмун, ҷиҳатҳои шаклпарастӣ, таназзули маҳорат мушоҳида карда мешуд. Ба он таъсиру шароити таърихӣ ҳам сабаб шуда буд.
Бобоҷон Ғафуров назари худро доир ба “Адабиёти тоҷик ва солномаи таърихии асри XVII ва ибтидои асри  XVIII” баён карда, адабиёти ин давраро дар ҳолати тараққиёт мебинад. Бо ифтихор номи шоирон Фитрати Зардӯзи Самарқандӣ, Обиди Мумтоз, Сайидои Насафӣ ва дигаронро ба забон меорад. Олимони муосир дар ин бахш пажӯҳишҳои зиёде кардаанд ва аз ин андешаҳои Б. Ғафуров ҳамчун сарчашма истифода намудаанд. 
Махсусан, баҳои адабиётшинос ба Сайидои Насафӣ ҷолиб аст: “Сайидо халқи худро бисёр дӯст медошт. Ӯ на фақат ба маҳсули адабии худ, балки шахсан ҳам афтодагон ва мазлумони  бечораро ҳимоя мекард”. Сайидоро барои он ситоиш мекунад, ки ӯ дар ифодаи ақидаҳои пешқадам аз муосирини худ чанд қадам пеш гузашта буд. Аз ҷиҳати гузориши мавзӯъ, шакли шеър, навгониҳо ба амал овард, мавзӯи ғазалро васеъ кард. Ба мавзӯъҳои қасида таҳаввулот ворид намуд. Жанри “Шаҳрошӯб” тавассути ӯ вориди майдони адабиёт гардид. Бобоҷон Ғафуров иқрор мешавад, ки ҳатто “сабки мураккаби ҳиндӣ”- ро дар асарҳои ӯ мушоҳида кардан мумкин аст. Олим дуруст хулоса кардааст, ки забони офаридаҳои ӯ ба забони адабии ҳозираи тоҷик бисёр наздик аст.
Оид ба ҳаёти илмӣ ва адабии асрҳои XVIII ва то миёнаҳои асри XIX ҳам мулоҳизаҳои ҷолиб баён доштааст. Ӯ бештар дар атрофи Бедил  хони суҳбат меорояд. Олим исбот мекунад, ки ин ҷараён аз муқаллидони куҳнапараст орӣ шуда, соҳиби намояндагони пешқадами худ гардид. Дар ин саф олим дар пайраҳаи Бедил қадам гузоштани Нақибхон Туғрал, Асирии Хуҷандӣ, Ҷавҳарии Истаравшаниро қайд мекунад. “Мактаби шеъри Бедил Осиёи Миёнаро тасхир карда, садҳо пайравон пайдо карда буд”, - менависад муҳаққиқ.
Оид ба ҷасорат ва маҳорати шоираи дузабона – Дилшод, дар доираи адабии Қӯқанд ном баровардани Гулханӣ, Муҷрим, Кошиф, Маъдан, Ҳозиқ, Махмур низ маълумот медиҳад.
Б. Ғафуров бурду бохти ба Русия ҳамроҳ шудани Осиёи Миёнаро таҳлил карда, қайд мекунад, ки равшанфикрони рус дар тадқиқи таърих, забон, адабиёту фарҳанги мо хизмати чашмрас кардаанд. Хосса ин раванд, дар ташаккули ҷаҳонбинии Аҳмади Дониш заминаи хуб гузошт. Олим моҳияти сафарҳои Донишро ба Русия ҳамаҷониба баррасӣ мекунад. Рисолаи “Наводир – ул – вақоеъ” муҳимтарин асари таърихӣ дар ин давра шуморида шудааст. Бузургтарин хизмати Дониш ин буд, ки тавонист дар атрофаш мардони  маорифпарварро муттаҳид кунад. Дар ин қатор номи Савдо, Возеҳ, Ҳайрат, Шамсиддин Шоҳинро ҳам қайд мекунад. Ба андешаи муҳаққиқ онҳо ҳарчанд ба пояи Дониш нарасида бошанд ҳам, шоирони мумтоз ва маорифпарварони асил буданд.
Аллома Б. Ғафуров фаъолияти адибони пешқадами тоҷик Ҳайрат, Саҳбо, Асирӣ, Айнӣ ва дигаронро низ мавриди пажӯҳиш қарор додааст.
Хулоса, Бобоҷон Ғафуров ба ҷуз аз муаррихи фарохназар ва хирадманд буданаш, инчунин адабиётшиноси асил эътироф шудааст  ва нуқтаи назар, андешаю мулоҳизаҳои амиқу равшани ӯ то ҳол қимати илмии худро аз даст надодаанд.
Маъруфи ҲИСОМ,
омӯзгор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.04.2018    №: 78    Мутолиа карданд: 293

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед