logo

фарҳанг

БОБОҶОН ҒАФУРОВ ВА ИЛМИ АДАБИЁТШИНОСИИ ТОҶИК

Бобоҷон Ғафуров олими забардастест, ки оламиёнро ба таърихи пуршараф ва фарҳанги бостонии халқи худ ошно намудааст. Ӯ дилдодаю дилбохтаи забон, таърих, адабиёт ва фарҳанги халқи хеш буд. Мавсуф пеш аз он ки ба масъалае рӯшанӣ андозад, ба тамоми сарчашмаҳои асосӣ рӯ меовард, меомӯхт, таҳлил мекард, аз ҷиҳати илмӣ – таърихӣ онро асоснок менамуд.

Устод  нисбат ба адабиётамон корҳои ҷолиби илмӣ – тадқиқотӣ кардаанд. Аз ин рӯ, метавон Бобоҷон Ғафуровро ҳамчун адабиётшиноси варзида эътироф кунем, зеро олимони зиёде аз ин боб ибрози назар намудаанд.
Ҳангоми мутолиаи “Тоҷикон” ба гуфтаҳое оид ба адабиёт вомехӯрем, ки онҳо аз нигоҳи илмӣ хеле асосноканд. Олим оид ба “Адабиёти бадеӣ ва таърихнигории тоҷик дар асрҳои XVI” андеша ронда, аз ҷумла қайд мекунад, ки мувофиқи тазкираи Хоҷа Ҳасани Нисорӣ, дар Бухоро 250 ходими илму адаб кору эҷод мекард. Адабиётшиноси нуктасанҷ доир ба фаъолияти адабии Зайниддин Восифӣ, Камолиддин Биноӣ, Бадриддин Ҳилолӣ, Абдураҳмони Мушфиқӣ назари худро бо далелҳои раднопазир асоснок намудааст.
Ба ғазалиёти Бадриддин Ҳилолӣ баҳои баланд дода, “забони фасеҳ, санъати нафис ва оҳанги дилнишини  ғазалҳои ӯ” - ро махсус зикр менамояд. Нахустин маълумотҳои тозаро оид ба фаъолияти эҷодии Мушфиқӣ низ Ғафурови адабиётшинос баён намудааст. Онҳо минбаъд барои кушодани паҳлуҳои гуногуни зиндагӣ ва эҷодиёти шоир ба тадқиқоти ояндаи олимонамон заминаи боэътимод гузоштаанд. “Хусусан, ғазалҳои ошиқона, рубоиёти хуби ӯ шуҳрати зиёд пайдо кардаанд”, - қайд кардааст аллома.
Адабиёти асри мазкурро нисбат ба адабиёти қарни XV барои он маломат мекунад, ки дар он суханрониҳои каммазмун, ҷиҳатҳои шаклпарастӣ, таназзули маҳорат мушоҳида карда мешуд. Ба он таъсиру шароити таърихӣ ҳам сабаб шуда буд.
Бобоҷон Ғафуров назари худро доир ба “Адабиёти тоҷик ва солномаи таърихии асри XVII ва ибтидои асри  XVIII” баён карда, адабиёти ин давраро дар ҳолати тараққиёт мебинад. Бо ифтихор номи шоирон Фитрати Зардӯзи Самарқандӣ, Обиди Мумтоз, Сайидои Насафӣ ва дигаронро ба забон меорад. Олимони муосир дар ин бахш пажӯҳишҳои зиёде кардаанд ва аз ин андешаҳои Б. Ғафуров ҳамчун сарчашма истифода намудаанд. 
Махсусан, баҳои адабиётшинос ба Сайидои Насафӣ ҷолиб аст: “Сайидо халқи худро бисёр дӯст медошт. Ӯ на фақат ба маҳсули адабии худ, балки шахсан ҳам афтодагон ва мазлумони  бечораро ҳимоя мекард”. Сайидоро барои он ситоиш мекунад, ки ӯ дар ифодаи ақидаҳои пешқадам аз муосирини худ чанд қадам пеш гузашта буд. Аз ҷиҳати гузориши мавзӯъ, шакли шеър, навгониҳо ба амал овард, мавзӯи ғазалро васеъ кард. Ба мавзӯъҳои қасида таҳаввулот ворид намуд. Жанри “Шаҳрошӯб” тавассути ӯ вориди майдони адабиёт гардид. Бобоҷон Ғафуров иқрор мешавад, ки ҳатто “сабки мураккаби ҳиндӣ”- ро дар асарҳои ӯ мушоҳида кардан мумкин аст. Олим дуруст хулоса кардааст, ки забони офаридаҳои ӯ ба забони адабии ҳозираи тоҷик бисёр наздик аст.
Оид ба ҳаёти илмӣ ва адабии асрҳои XVIII ва то миёнаҳои асри XIX ҳам мулоҳизаҳои ҷолиб баён доштааст. Ӯ бештар дар атрофи Бедил  хони суҳбат меорояд. Олим исбот мекунад, ки ин ҷараён аз муқаллидони куҳнапараст орӣ шуда, соҳиби намояндагони пешқадами худ гардид. Дар ин саф олим дар пайраҳаи Бедил қадам гузоштани Нақибхон Туғрал, Асирии Хуҷандӣ, Ҷавҳарии Истаравшаниро қайд мекунад. “Мактаби шеъри Бедил Осиёи Миёнаро тасхир карда, садҳо пайравон пайдо карда буд”, - менависад муҳаққиқ.
Оид ба ҷасорат ва маҳорати шоираи дузабона – Дилшод, дар доираи адабии Қӯқанд ном баровардани Гулханӣ, Муҷрим, Кошиф, Маъдан, Ҳозиқ, Махмур низ маълумот медиҳад.
Б. Ғафуров бурду бохти ба Русия ҳамроҳ шудани Осиёи Миёнаро таҳлил карда, қайд мекунад, ки равшанфикрони рус дар тадқиқи таърих, забон, адабиёту фарҳанги мо хизмати чашмрас кардаанд. Хосса ин раванд, дар ташаккули ҷаҳонбинии Аҳмади Дониш заминаи хуб гузошт. Олим моҳияти сафарҳои Донишро ба Русия ҳамаҷониба баррасӣ мекунад. Рисолаи “Наводир – ул – вақоеъ” муҳимтарин асари таърихӣ дар ин давра шуморида шудааст. Бузургтарин хизмати Дониш ин буд, ки тавонист дар атрофаш мардони  маорифпарварро муттаҳид кунад. Дар ин қатор номи Савдо, Возеҳ, Ҳайрат, Шамсиддин Шоҳинро ҳам қайд мекунад. Ба андешаи муҳаққиқ онҳо ҳарчанд ба пояи Дониш нарасида бошанд ҳам, шоирони мумтоз ва маорифпарварони асил буданд.
Аллома Б. Ғафуров фаъолияти адибони пешқадами тоҷик Ҳайрат, Саҳбо, Асирӣ, Айнӣ ва дигаронро низ мавриди пажӯҳиш қарор додааст.
Хулоса, Бобоҷон Ғафуров ба ҷуз аз муаррихи фарохназар ва хирадманд буданаш, инчунин адабиётшиноси асил эътироф шудааст  ва нуқтаи назар, андешаю мулоҳизаҳои амиқу равшани ӯ то ҳол қимати илмии худро аз даст надодаанд.
Маъруфи ҲИСОМ,
омӯзгор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.04.2018    №: 78    Мутолиа карданд: 359

19.11.2018


Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед