logo

фарҳанг

БОБОҶОН ҒАФУРОВ ВА ИЛМИ АДАБИЁТШИНОСИИ ТОҶИК

Бобоҷон Ғафуров олими забардастест, ки оламиёнро ба таърихи пуршараф ва фарҳанги бостонии халқи худ ошно намудааст. Ӯ дилдодаю дилбохтаи забон, таърих, адабиёт ва фарҳанги халқи хеш буд. Мавсуф пеш аз он ки ба масъалае рӯшанӣ андозад, ба тамоми сарчашмаҳои асосӣ рӯ меовард, меомӯхт, таҳлил мекард, аз ҷиҳати илмӣ – таърихӣ онро асоснок менамуд.

Устод  нисбат ба адабиётамон корҳои ҷолиби илмӣ – тадқиқотӣ кардаанд. Аз ин рӯ, метавон Бобоҷон Ғафуровро ҳамчун адабиётшиноси варзида эътироф кунем, зеро олимони зиёде аз ин боб ибрози назар намудаанд.
Ҳангоми мутолиаи “Тоҷикон” ба гуфтаҳое оид ба адабиёт вомехӯрем, ки онҳо аз нигоҳи илмӣ хеле асосноканд. Олим оид ба “Адабиёти бадеӣ ва таърихнигории тоҷик дар асрҳои XVI” андеша ронда, аз ҷумла қайд мекунад, ки мувофиқи тазкираи Хоҷа Ҳасани Нисорӣ, дар Бухоро 250 ходими илму адаб кору эҷод мекард. Адабиётшиноси нуктасанҷ доир ба фаъолияти адабии Зайниддин Восифӣ, Камолиддин Биноӣ, Бадриддин Ҳилолӣ, Абдураҳмони Мушфиқӣ назари худро бо далелҳои раднопазир асоснок намудааст.
Ба ғазалиёти Бадриддин Ҳилолӣ баҳои баланд дода, “забони фасеҳ, санъати нафис ва оҳанги дилнишини  ғазалҳои ӯ” - ро махсус зикр менамояд. Нахустин маълумотҳои тозаро оид ба фаъолияти эҷодии Мушфиқӣ низ Ғафурови адабиётшинос баён намудааст. Онҳо минбаъд барои кушодани паҳлуҳои гуногуни зиндагӣ ва эҷодиёти шоир ба тадқиқоти ояндаи олимонамон заминаи боэътимод гузоштаанд. “Хусусан, ғазалҳои ошиқона, рубоиёти хуби ӯ шуҳрати зиёд пайдо кардаанд”, - қайд кардааст аллома.
Адабиёти асри мазкурро нисбат ба адабиёти қарни XV барои он маломат мекунад, ки дар он суханрониҳои каммазмун, ҷиҳатҳои шаклпарастӣ, таназзули маҳорат мушоҳида карда мешуд. Ба он таъсиру шароити таърихӣ ҳам сабаб шуда буд.
Бобоҷон Ғафуров назари худро доир ба “Адабиёти тоҷик ва солномаи таърихии асри XVII ва ибтидои асри  XVIII” баён карда, адабиёти ин давраро дар ҳолати тараққиёт мебинад. Бо ифтихор номи шоирон Фитрати Зардӯзи Самарқандӣ, Обиди Мумтоз, Сайидои Насафӣ ва дигаронро ба забон меорад. Олимони муосир дар ин бахш пажӯҳишҳои зиёде кардаанд ва аз ин андешаҳои Б. Ғафуров ҳамчун сарчашма истифода намудаанд. 
Махсусан, баҳои адабиётшинос ба Сайидои Насафӣ ҷолиб аст: “Сайидо халқи худро бисёр дӯст медошт. Ӯ на фақат ба маҳсули адабии худ, балки шахсан ҳам афтодагон ва мазлумони  бечораро ҳимоя мекард”. Сайидоро барои он ситоиш мекунад, ки ӯ дар ифодаи ақидаҳои пешқадам аз муосирини худ чанд қадам пеш гузашта буд. Аз ҷиҳати гузориши мавзӯъ, шакли шеър, навгониҳо ба амал овард, мавзӯи ғазалро васеъ кард. Ба мавзӯъҳои қасида таҳаввулот ворид намуд. Жанри “Шаҳрошӯб” тавассути ӯ вориди майдони адабиёт гардид. Бобоҷон Ғафуров иқрор мешавад, ки ҳатто “сабки мураккаби ҳиндӣ”- ро дар асарҳои ӯ мушоҳида кардан мумкин аст. Олим дуруст хулоса кардааст, ки забони офаридаҳои ӯ ба забони адабии ҳозираи тоҷик бисёр наздик аст.
Оид ба ҳаёти илмӣ ва адабии асрҳои XVIII ва то миёнаҳои асри XIX ҳам мулоҳизаҳои ҷолиб баён доштааст. Ӯ бештар дар атрофи Бедил  хони суҳбат меорояд. Олим исбот мекунад, ки ин ҷараён аз муқаллидони куҳнапараст орӣ шуда, соҳиби намояндагони пешқадами худ гардид. Дар ин саф олим дар пайраҳаи Бедил қадам гузоштани Нақибхон Туғрал, Асирии Хуҷандӣ, Ҷавҳарии Истаравшаниро қайд мекунад. “Мактаби шеъри Бедил Осиёи Миёнаро тасхир карда, садҳо пайравон пайдо карда буд”, - менависад муҳаққиқ.
Оид ба ҷасорат ва маҳорати шоираи дузабона – Дилшод, дар доираи адабии Қӯқанд ном баровардани Гулханӣ, Муҷрим, Кошиф, Маъдан, Ҳозиқ, Махмур низ маълумот медиҳад.
Б. Ғафуров бурду бохти ба Русия ҳамроҳ шудани Осиёи Миёнаро таҳлил карда, қайд мекунад, ки равшанфикрони рус дар тадқиқи таърих, забон, адабиёту фарҳанги мо хизмати чашмрас кардаанд. Хосса ин раванд, дар ташаккули ҷаҳонбинии Аҳмади Дониш заминаи хуб гузошт. Олим моҳияти сафарҳои Донишро ба Русия ҳамаҷониба баррасӣ мекунад. Рисолаи “Наводир – ул – вақоеъ” муҳимтарин асари таърихӣ дар ин давра шуморида шудааст. Бузургтарин хизмати Дониш ин буд, ки тавонист дар атрофаш мардони  маорифпарварро муттаҳид кунад. Дар ин қатор номи Савдо, Возеҳ, Ҳайрат, Шамсиддин Шоҳинро ҳам қайд мекунад. Ба андешаи муҳаққиқ онҳо ҳарчанд ба пояи Дониш нарасида бошанд ҳам, шоирони мумтоз ва маорифпарварони асил буданд.
Аллома Б. Ғафуров фаъолияти адибони пешқадами тоҷик Ҳайрат, Саҳбо, Асирӣ, Айнӣ ва дигаронро низ мавриди пажӯҳиш қарор додааст.
Хулоса, Бобоҷон Ғафуров ба ҷуз аз муаррихи фарохназар ва хирадманд буданаш, инчунин адабиётшиноси асил эътироф шудааст  ва нуқтаи назар, андешаю мулоҳизаҳои амиқу равшани ӯ то ҳол қимати илмии худро аз даст надодаанд.
Маъруфи ҲИСОМ,
омӯзгор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.04.2018    №: 78    Мутолиа карданд: 589

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд

11.07.2019


Шиносоии Қоҳир Расулзода бо сохтмон ва навсозии шоҳроҳи Душанбе – Бохтар

10.07.2019


Нодиртарин "Девон" - и Навоӣ дар Хуҷанд

Бунёди нахустин пойгоҳи ҷаҳонии шабакаи атмосферии Тоҷикистон дар Осиёи Марказӣ

Иттиҳоди Аврупо барои кишварҳои Осиёи Марказӣ 72 миллион евро ҷудо мекунад

Матвиенко: "Дар бозори Россия қариб тамоми об қалбакӣ будааст"


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед