logo

фарҳанг

БОБОҶОН FАФУРОВ ИНСОНИ ЗАМИНӢ ВА ДӮСТИ ҲАҚИҚӢ

Олими барҷаста Бобоҷон Ғафуров аз миёни арбобон, сиёсатмадорон, олимони ҷаҳон чун Ҷавоҳарлаъл Неҳру, Индира Ганди, Ҷамол Абдул - Носир, Михаил Суслов, Акрам Муҳиддинов, Шароф Рашидов, Иосиф Брагинский, Семён Комиссаров дӯстони бисёр дошт, инчунин, аз қатори одамони одӣ ҳам. Фарзанди барӯманди деҳаи Исфисор, вакили ситоди Ҳукумати Тоҷикистон доир ба азхудкунии водии Вахш Турдӣ Юсуфов яке аз чунин толеъбаландоне буд, ки аз овони бачагӣ то нафаси  вопасин бо аллома дӯстӣ дошт.
 
Ҳар бор мактубу табрикномаҳои Бобоҷон Ғафуровро аз назар мегузаронем, ҳис мекунем, ки тамоми умр аз Исфисори шариф гарчанд дур буд, вале аз он ва ҳамдеҳагони худ лаҳзае ҳам дил накандааст. 
« …Рафиқе ба ман хабар расонд, ки ҳамаи Шумоён сиҳату саломат. Чунин хабарҳои хуш одамро хурсанд мекунанд. Моён ҳам тинҷ, барои Ватан, барои партия бо тамоми қувва кор карда гаштаем. Ғамхориҳо, диққат ва ҳурмати  шумоёнро ман ҳеҷ гоҳ фаромӯш намекунам.
Ин мактубро ман дар беморхона навиштам. Пагоҳ гурдаро ҷарроҳӣ мекунанд. Сангашро гирифта партофтан лозим будааст. Имрӯз ман ба ҷарроҳӣ тайёрам. Чанд рӯз дар беморхона мешавам, маълум нест. Ба гумонам, ба ин наздикиҳо имконияти навиштанро пайдо карда наметавонам. 
Муллотурдӣ, то ҷон ҳаст ҳаракат кардан зарур аст, ки кас нафъовар бошад, барои одамон, халқу мамлакат, агар ҳаракат накунад, ба ҳайвон  баробар шудан мумкин аст. Дар туркҳо ҳикмате ҳаст: аз шери беҳаракат рӯбоҳи бағайрат беҳ аст. Муллотурдӣ, ҳаракатҳо – некиҳои шумо ба дигарон ибратбахш мебошанд.  
Афсӯс, ҳеҷ яки мо абадӣ нестем. Қонуни зиндагӣ чунин аст – пирон мераванд, ҷавонон мемонанд. Онҳо ҳам аз паси мо мераванд ва боз авлоди дигар меояд. Аз одам фақат некӣ боқӣ мемонад. Натиҷаи умр хизматҳое, ки барои халқу Ватан карда шудааст. Дар ин бора ману Шумо  мумкин аст худро бовиҷдон ҳис кунем. Ҳақ дорем, гӯем, ки умрамон беҳуда сарф нашудааст. Ҳаёт ширин ва дар он зиндагӣ кардан ҳам ҳунар аст. Вале зарур аст, ки кас одами ҳақиқӣ бошад.
Ҷарроҳӣ чӣ хел мегузарад, дар ин бора Иван Антонович, албатта, ба Шумо хабар медиҳад.
Дӯст ва қадрдони Шумо Бобоҷон Ғафуров.
20. V. 68 с.».
Мактубҳо, мактубҳо… Яке аз Париж, дигаре аз Деҳлӣ, сеюмӣ боз аз як мамлакати дигар. Аз онҳо нафаси зиндаи аллома меояд, чашмони пури хирад, мулоим ва меҳрубони ӯ ба шумо гӯё  назар андохта истодааст. Умреро мебинед, ки бо тамоми ҳастияш ба некӣ бахшида  шудааст.   
Турдӣ Юсуфов ҳар бор «Бобоҷон ба фалон ҷо рафт» ё «аз фалон ҷо омад» гӯён суханро сар кунад, соатҳо намерасид. Ба яке касалии гурда, ба дигаре бошад, фишори баланди хун азоб медод. Т. Юсуфов аз Исфисор харбузаю тарбуз, каду, лаблабу ва дигар меваҳои шифобахшро ба Маскав  мефиристод. Устод Бобоҷон Ғафуров дар ибораи «ғамхориҳои шумоён ба ман» мумкин аст, ки ҳаминро дар назар дошта бошанд. Аллома ба куҷое сафар кунанд, албатта, доруҳои ноёб, асбобҳои тибро меоварданд ва мехостанд, ки дӯсташон аз азияти фишори хун озод бошад. Иқрор мешавед, чунин дӯстонро пайдо кардан ба ҳар кас муяссар  нахоҳад шуд, ки малҳами дарди дӯст, дилсӯзу хайрхоҳу мададгори ҳамдигар бошанд.
Вақте ки Бобоҷон Fафуров диссертатсияи докториро дифоъ менамояд, гурӯҳи ҳамдеҳагон ба Маскав меоянд. Аллома мебинад, ки дар тани дӯсти бачагиаш палтои рангаш паридаю нимдошт. Медонад, ки Турдӣ Юсуф дар вазифаҳои масъул кор кунад ҳам, серфарзанд, танҳо бо маош зиндагӣ мекард, тамаъро намедонист, ҳалолкор ва босабру тамкин буд, шароити оилавиаш миёнаҳол. Худи ҳамон рӯз бо ишораи аллома палтои дӯсташро ба наваш иваз менамоянд.
Боре аз мактуби навбатӣ воқиф мешаванд, ки Бобоҷон Ғафуров дар беморхона аст. Зану шавҳар Юсуфовҳо рӯзи дигар ба Маскав мераванд. Вақте ки ба палата медароянд, дар чеҳраи азияткашидаи Бобоҷон Ғафуров табассуме ҳувайдо мешавад. Дар дасти дӯст сабадчаи бо олучаҳои навкандаи Исфисор пурро мебинаду чеҳрааш боз ҳам кушода мешавад, мисли гули шукуфон. Шояд ҳолатеро ҳис мекард, ки гӯё дар боғҳои зодгоҳи худ сайругашт дорад.
Кафашро бо олучаҳои суп-сурх пур намуд, ба димоғаш дошта, бо ташнагии ба худ хос бӯ кард, ду-се донаро гирифта бӯсид, ба чашмонаш молид. Чанд лаҳза нигоҳаш дар  сабадча буд.
Баъд фармуд, ки сабадчаро ба палатаи ҳамсоя  баранд. Дар он ҷо шинос ва ҳамсуҳбати аллома, яке аз саркардаҳои машҳури шӯравӣ Рокоссовский табобат мегирифт. Дар он лаҳзаҳо, аллома шояд, ки ҳадисеро ба ёд оварда бошад: ба дигарон ҳамон чизро раво бин, ки худат дӯст медорӣ.      
Тобистони соли 1977 Бобоҷон Ғафуров аз Маскав ба Душанбе омад. Дар қаъри дилаш ҳис мекард, ки ин сафари бебозгашт, рӯзҳои охирини умр аст. Худи ҳамон рӯз дӯсташ Турдӣ Юсуфов аз Хуҷанд ба Душанбе омад. Дар дармонгоҳ, палатаҳо ва табобат алоҳида, дигар ҳама вақт якҷоя, суҳбаташон аз шаб то саҳар давом мекард, гӯё ин сайру саёҳате дар пайроҳаи тамоми умр буд.
Вақте ки Турдӣ Юсуфро ҷавоб доданд, хайрухуши дӯстон худ аз худ ба лаҳзаҳои видоъ мубаддал гашт. Дар оғӯши якдигар бесадою хомӯш дуру дароз истоданд, ғӯтавар ба ғаму андуҳ. Сарҳоро ба китфи якдигар монда гиристанду гиристанд. Хайрият, ки табибон огоҳӣ ёфта, расида омаданд. Набошад мумкин аст, ки боз соатҳо дар ҳамон ҳолат монанд ва оқибат саломатиашон боз ҳам вазнин шавад. 
Баъди чанд рӯз фарзанди бузурги халқи тоҷик Бобоҷон Ғафуров аз ҳаёт чашм пӯшид, дар лаҳзаҳои охирин низ дӯсти бачагии тамоми умри ӯ  Турдӣ Юсуфов дар паҳлуяш буд.
Аз овони бачагӣ то нафасҳои вопасин онҳо дӯст буданд, дӯстони ҷонӣ. 12 июли соли 1977 директори Институти шарқшиносии СССР,  аллома Бобоҷон Ғафуров аз олам чашм пӯшиданд ва дере нагузашта  дӯсташон Турдӣ Юсуфов ҳам. Ба он дунё низ гӯё дастбадаст равон шуданду ҳикмати аҷиби дӯстиро ба мо боқӣ гузоштанд.
Шариф НУРИДДИН,
ходими калони илмии  Осорхонаи академик Бобоҷон Ғафуров,
Аълочии  матбуоти Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.06.2018    №: 112    Мутолиа карданд: 311

18.03.2019


ГРАНД СЛЕМИ ЕКАТЕРИНБУРГ. Беҳрӯз мақоми сеюмро гирифт

Tesla дар Қазоқистон нуқтаҳои нерудиҳӣ месозад

Аз фурӯравии биноҳо дар Чин 10 нафар ҷон бохт

Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё дар фикри бунёди биржаи меҳнат шуд

Сиёсатмадори олмонӣ лағви таҳримоти зиддирусиро зарур мешуморад

Ҷаҳон дар як сатр

13.03.2019


Парвиз Давлатзода бо Чэн Гуопин вохӯрд

Имконияти таҳсил дар ДДУК тавсеа меёбад

Маҷмааи меъмории рамзи «Истиқлолият ва Озодӣ» интихоб гардид

06.03.2019


Назорати фаъолияти ширкатҳои букмекирӣ пурзӯр мешавад

Бунёди маҷмааи корхонаҳои нассоҷӣ дар назар аст

Форуми якуми иттилоотонии ҷомеаи шаҳрвандӣ баргузор мегардад

ҶОМИ "ФФТ" "Истиқлол" бори панҷум онро соҳиб шуд

Варзишгарони тоҷик 5 медал ба даст оварданд

Ҷаҳон дар як сатр

Нилуфар Рофиева дар озмуни нозанинҳои Россия ғолиб омад

Лондон муносибаташро бо Москва ба эътидол овардан мехоҳад

Покистон ба гуфтушунид бо Ҳиндустон шурӯъ мекунад

Андешаи Лукашенко оид ба яхи обнашудаи муносибот бо Иттиҳоди Аврупо

Соли 2019 ду ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт супурда мешавад

05.03.2019


СУҒД. Авлавият ба кишти картошка

04.03.2019


Хуҷанд ба даҳгонаи шаҳрҳои беҳтарини сайёҳӣ ворид гардид

Сертификати армуғони сайёҳӣ таъсис ёфт

ҶОМИ "ФФТ". "Истиқлол" ва "Кӯктош" дар финал

Осиёи Марказӣ. Камтарин теъдоди маҳбусон дар Тоҷикистон аст

Москва ва Вашингтон нархи раводидро арзон карданд

Қазоқистон ба воридоти меваю сабзавоти Қирғизистон роҳ мекушояд

Лавров: «Вазъият дар Сурия ба эътидол омад»

Ҳалокати 29 нафар аз обхезӣ дар ҷануби Афғонистон

Ҷаҳон дар як сатр

01.03.2019


ФУТБОЛ. «Хуҷанд» бо «Аҳал» мубориза мебарад

Бори нахуст дар таърих якбора ду зан ба кайҳони кушод мебароянд

Пекин дар фикри эъмори Девори бузурги чинӣ шуд

Испания солимтарин кишвари дунё эътироф гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед