logo

фарҳанг

МЕҲР ВА МАСЪУЛИЯТИ ВАТАНДОРӢ

Дунёи рубоиҳо дунёи зебову марғуб аст. Дар ҳар мисраъ садои дил ва орзую умеди гӯяндаҳо бозгӯ шудаанд. Кас мехоҳад гаштаю баргашта рубоиҳоро хонад, то ин ки зимни он китоби сарнавишти худро варақгардон кунад. Айёми ҷавониро пеши назар оварда, аз зебоиҳои он баҳравар гардад.

Забони рубоиҳо содаву фаҳмо буда, онҳо бозгӯи ҳаёти мардуманд. Масалан, дар ин рубоӣ омадааст:
Ёракма бубин, айлоқи боло рафтаст,
Ин қаҳра ба мо кардаст, танҳо рафтаст.
Гуфтам биравам, дар сари раҳ-ш тӯр кашам,
Моҳӣ шудасу таҳ-таҳи дарё рафтаст.

Вақте хонандаи огоҳ калимаи «айлоқ»- ро мехонад, манзараи кӯҳистон пеши назар ҷилвагар мегардад. Ҷое, ки майсаҳои нав-руста мисли қолин заминро пӯшондаанд. Гулҳои гуногун майли шукуфтан доранд. Гулҳои ятимак (тағорашиканак, ҳавоборонак) аллакай ҳама ҷойро пур кардаанд. Табиат ҳам ба ҳоли ятимакҳо раҳм карда, онҳоро пештар ба олами ҳастӣ бароварда гуфтааст: «чун ятим ҳастед, шумоёнро аз дигар гулҳо барвақттар ҳаст кардам, ки аз ҳаёт бештар баҳравар гардед». Бисёр аҷиб аст, ки бузургсолон мо - кӯдаконро аз чидани гулҳои ятимак манъ карда буданд. «Гулҳои ятимак-ро начинед, убол аст», - таъкид мекарданд онҳо. Ҳамаи ин гуфтаҳои калонсолон маънӣ ва мафҳуме дар замир доштанд.
Мисраи дуюм нозу итоби маъшуқаро ифода карда, ҳикоят аз ҳаёти воқеии деҳотиён менамояд. Дар тобистон деҳотиён чорвои худро ба айлоқ ронда, дар он ҷо муддати 4 - 6 моҳ зиндагӣ ба сар мебаранд. Зиндагӣ дар айлоқ нисбат ба деҳа мушкилтар аст, аммо саршор аз лаҳзаҳои романтикист. Масалан, дар баландкӯҳҳо ҳамин ки пораи абре пайдо шуд, ҳатман борон ва ё жола меборад. Омадани сел ҳам эҳтимол дорад.
Дар ин гуна ҷой бояд нон ва хӯрок пухт. Шири аз чорвоҳо дӯшидаро пухта, ҳосилашро ба даст оварда, ҳамаи онро ба деҳа фирис-тодан лозим меояд. Аз деҳа ба айлоқ боист озуқаворӣ интиқол дод. Хулоса, дар айлоқ ҳам зиндагӣ кайфияту камияти худро дорад, бинобар ҳамин, на ҳар наварӯс тобу тоқати зиндагӣ дар ин маконро таҳаммул карда метавонад. Барои ҳамин наварӯс на танҳо худаш, балки рафтани ҷавони дӯстдоштаашро низ раво намебинад:
«Гуфтам биравам дар сари раҳ-ш тӯр кашам».
 Вале бунёди ҳама гуна оиладориро пуштувонаи иқтисодӣ ташкил менамояд ва чархи рӯзгорро фақат бо «ишқу ошиқӣ» гардонидан амрест муҳол ва аз ҳамин сабаб ҷавон алорағми майлу хоҳиши маъшуқааш ногузир азми сафари ин ҷой кардааст:
«Моҳӣ шудасу таҳ-таҳи дарё рафтаст».
 
Ҳамин тавр, дунёи рубоиҳои халқӣ дунёи зебоӣ ва зебоипарастист, дунёест пур аз лаҳзаҳои гуворои айёми ҷавонӣ, сӯхтану сохтанҳо, бурду бохтҳо ва ҷилвагоҳи ишқу ошиқӣ. 
Фикру андешаҳои ошиқона, тасвирҳои шоирона рубоиҳоро ба дилҳо наздик мегардонад. Агар гӯянда дар ин жанр фикреро ифода карда бошад, пас гӯяндаи дигар мувофиқи завқи худ онро тағйир медиҳад.
Рубоиҳо яке аз дигаре беҳтару хубтар буда, дар онҳо ягонагии мазмун ва таносуби сухан хуб риоя шудааст. Самимияти гуфтор ба ҳаддест, ки кас мехоҳад онҳоро гаштаю баргашта бихонаду кайфияти рӯҳӣ бардорад. Ба ҳавои ин қабил рубоиҳо мардум тайи ҳазорсолаҳо умр ба сар бурда, ба муроди дил расидаанд. Рубоиҳо занги дилро зудуда, ниҳоли орзуҳоро борвар мегардонанд. Дар рубоиҳо эҳсосоти латифу гуворои инсонҳо мунъакис гардидааст. Оҳанг таъсирнокии онҳоро афзуда, доираи густаришашонро тавсеа медиҳад. Рубоиҳо дар ҷараёни рушду такомули худ мавзӯъҳои мухталифро фаро гирифтаанд. Чунончи дар ин рубоӣ истилои муғулҳо дар Осиёи Марказӣ бағоят равшан тасвир шудааст:
Дар дашт будам, зилозили занг омад,
Шамшери муғул ба гарданам танг омад.
Мардбача будам, гурехтанам нанг омад,
Хуни ҷигарам ба ҳар сари санг омад.

Ин рубоиро метавон як санади пурарзиши таърихӣ номид, зеро дар он муборизаи аҷдодони мо дар рӯзгори пешин алайҳи муғулони ғосиб басо равшан нишон дода шудааст. «Мардбача будам, гурехтанам нанг омад» гуфтани қаҳрамони лирикӣ ҳикоят аз он мекунад, ки мардуми бонангу номуси мо бар зидди муғулони истилогар то вопасин нафас ҷангида, сарзамини аҷдодиамонро муҳофизат намудаанд. Ин қабил рубоиҳо аҳамияти зиёди тарбиявӣ дошта, дар қалби ҷавонон меҳри ватану масъулияти ватандориро талқин мекунанд.
С. ФАТҲУЛЛОЕВ,
корманди Институти забон ва адабиёти ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии Академияи илмҳои ҷумҳурӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 14.06.2018    №: 118    Мутолиа карданд: 199

23.06.2018


Мулоқоти Қоҳир Расулзода бо Невен Мимитса

Масоили амният ва суботи минтақа матраҳ гардиданд

Ҳамоиш ба муносибати 21 - солагии Рӯзи Ваҳдати миллӣ

Корхонаи коркарди маҳсулоти ширӣ ба кор шурӯъ кард

13.06.2018


Шиносоии Сарвазири мамлакат бо фаъолияти корхонаҳои пойтахт

12 медали варзишгарони тоҷик дар Ҷоми Ӯзбекистон

Боздиди ҳайати Ӯзбекистон аз НБО Роғун ва мавзеи сайёҳии Варзоб

Ҷаҳон дар як сатр

Вохӯрии таърихӣ - муқаддимаи сулҳ

Дар Муғулистон Маркази байналмилалии тадқиқотии кишварҳои рушдкунанда ташкил шуд

Сарвари Сандуқи байналмилалии асъор аз хатар ба иқтисоди ҷаҳонӣ огоҳ сохт

Бонки миллии Қирғизистон 90 дарсади даромадашро ба давлат медиҳад

12.06.2018


Баргузории ҷаласаи Шӯрои вазирони корҳои хориҷии СААД

Баимзорасии созишномаи ҳамкорӣ

Вазорати маориф ва илм ба ҷадвали санҷишу имтиҳонҳо тағйирот ворид кард

Баистифодадиҳии корхонаи коркарди санги хоро

Ҷаҳон дар як сатр

СААД ба Тоҷикистон дар таҳкими марз бо Афғонистон ёрӣ мерасонад

Дар Чин сафари Путинро комёбии мутлақ унвон карданд

Баррасии вазъи Афғонистон, Сурия ва Корея дар Алмаато

Мирзиёев хостори "долони озод"-и тиҷоратии СҲШ шуд

Минск аз Чин 800 миллион юан ёрии ройгон мегирад

08.06.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Никлас Линдквист

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ баргузор мешавад

Иди саиди Фитр дар Тоҷикистон 15 июн таҷлил мегардад

Муҳлати бақайдгирии шаҳрвандони хориҷӣ аз 3 то 10 рӯзи корӣ тамдид шуд

Як вохӯрии судманд

РАШТ. Бунёду азнавсозии муассисаҳои таълимӣ вусъат мегирад

МОҲӢ. Афзоиши истеҳсол

Тақвими бозиҳои Ҷоми ҷаҳон

07.06.2018


Баргузории ҷаласаи навбатии кумитаи тадорукот

Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин бо Алӣ Муборак ал-Муҳаннадӣ

Корхонаи парандапарварӣ ба истифода дода хоҳад шуд

Тоҷикистон боз дар мақоми аввал


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед