logo

фарҳанг

СУХАН ВА СУХАНВАРӢ

Васфи сухан ва суханварӣ, яъне ситоиши калом, фасоҳату балоғат, маҳорати суханварӣ, хушгӯйӣ, бадеҳагӯйӣ, сухандонӣ, доди сухан додан ва ғайра дар осори адибони мо аз мақоми баланд бархӯрдор мебошад. Воқеан, дар шеъру адаби мо қаламкаше нест, ки ба ин мавзӯъ рӯ наоварда бошад.
Дар «Авасто», дар осори паҳлавӣ, дар осори адибони замони Сомониён ва баъд аз он мо бо афкору орои ибратомӯз вомехӯрем, ки ба сухан ва суханварӣ ихтисос дода шудаанд. Ин гуфтори Абушакур забонзади хоссу ом аст:
Шунидам, ки бошад забони сухан
Чу алмоси буррону теғи куҳан.
Сухан бифканад минбару дорро,
Зи сӯрох берун кашад морро.

Аммо васфи сухан ва суханварӣ дар «Шоҳнома» густариш ва танаввуи зиёд пайдо менамояд. Фирдавсӣ дар ин асар на танҳо сухан ва суханвариро васф менамояд, балки роҷеъ ба аҳамияту ҷойгоҳ, шарту шароити он низ изҳори назар менамояд ва дар ин замина доди сухан медиҳад. Ӯ суханро ёдгори бегазанд ва ҷовидона медонад ва мегӯяд:
Сухан монад андар ҷаҳон ёдгор,
Сухан беҳтар аз гавҳари шоҳвор.

Мусаллам аст, ки сухан баёнгари шахсият ва бозтобдиҳандаи фикру андешаи гӯндаи он аст. Аз ин рӯ, мақсаду мароми инсонро аз сухани ӯ метавон фаҳмид ва ташхис дод. Ба гуфтаи Абдураҳмони Ҷомӣ:
Ҳар чи ба дил ҳаст зи поку палид,
Дар сухан ояд асари он падид.

Сухан дар зиндагии инсон мақоми бузург дорад. Он ҳам мекушад, ҳам зинда мекунад. Аз ин хотир, суханро шуарову удабо ба теғ монанд кардаанд, ки андаке беэҳтиётӣ метавонад сари соҳибашро ба боди фано биспорад.
 Сухан асосан ду навъ мешавад: сода ва мураккаб. Сухани сода писандида аст, аммо сухани мураккаб нописанд. Аз ин хотир, аҳли адаб, сухансанҷон, пажӯҳишгарон каломи печидаву мураккабро заъфи таълиф донистаанд ва халлоқи онро ҳамчун мутакаллиф, муғлақнавис мавриди интиқод қарор додаанд. Баръакс, сухани содаву табииро ҳунари муаллиф дониста, худованди онро ҳамчун устод сутудаанд, зеро ин гуна суханро ҳамагон - хоссу ом мефаҳманд, аз мазмунаш баҳраманд мешаванд, аммо каломи печидаро, ки бо такаллуфу санъатгарӣ ҳамроҳ аст, касе ба ҷуз муаллифаш намефаҳмад, аз мазмунаш баҳраманд намешавад.  
Аксар адибони бузург аз содагӣ ва равшан будани сухани худ меболанд, фахр менамоянд, зеро фасоҳат ва балоғати сухан дар содагию равонии он зоҳир мешавад. Ҳатто шоирони нозукхаёлу маъниофарине чун Урфию Калиму Соиб, ки дар садр ва авҷи сабки ҳиндӣ қарор доранд, на аз ашъори матину хаёлангез, рангину мамлу аз кинояву истиораву маҷози худ, балки аз каломи содаву равшан ва мазомини ҳамафаҳму омгири худ ифтихор меварзанд.
Хулоса, васфи сухан ва суханварӣ дар осори  адибони гузаштаву имрӯзаи мо ҷойгоҳи рафеъ дорад. Ин далели он аст, ки адибони мо масъулият ва маъмурияти худро дар назди мардум ва ҷомеа хуб дарк намудаанд ва осори арзишманд дар ин замина гузоштаанд, ки барои ҳамаи маконҳову замонҳо хидмат менамоянд. Воқеан, инсон аз соири мавҷудоти зинда бо нутқи худ фарқ мекунад. Ӯ маҳз тавассути нутқ, сухани дилпазиру ҷонфизо ҳаёти худро сару сомон мебахшад. Аз ин хотир, адибон суханро ҷон гуфтаанд ва сарвати бебаҳои ҳастӣ хондаанд.
Ҷамолиддин САИДЗОДА


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 02.07.2018    №: 129    Мутолиа карданд: 183

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед