logo

фарҳанг

ЧАКАН ВА ҲУВИЯТИ МИЛЛӢ

Аз сарчашмаҳои таърихӣ бармеояд, ки чакан ва чакандӯзӣ таърихи қадима дорад. Ҳунармандони мо дар ҳар давру замон кӯшиш мекарданд, ки зебоӣ ва рангорангии табиати замину офтоби ҷои зисти худро ба риштаи тасвир кашанд.

Ба андешаи олимони соҳа, чакандӯзӣ ва фалаксароӣ хосси мардуми қисмати ҷануби Тоҷикистон, яъне вилояти Хатлон аст. Дар замони соҳибистиқлолии Тоҷикистон Хатлон на танҳо маркази тарғиботи чакан, балки дорандаи мактаби ин ҳунари зебо ва навъҳои он маҳсуб мешавад.
Калимаи «чакан» - ро бо калимаҳои «чеканит», «чеканка» - и русӣ ва «чакома» - ву «чакомак» - и авестоӣ алоқаманд мекунанд. Дар ин маврид вобастагӣ ба нақшро дар назар доранд, яъне чакан ин нақш аст. Вожаи «чакан»-ро фарҳангномаҳои муътабартарину куҳан, чун «Бурҳони қотеъ», «Ғиёс-ул-луғот», «Мадор», «Рашидӣ» низ шарҳ додаанд.
Имрӯз нақши чакан дар сӯзаниҳои Самарқанду Бухоро, Истаравшан, Дарвозу Ванҷ, Вахёву Рашт, ва дар нақшҳои лаби остину лаби домони мардуми Шуғнону Рӯшон низ акс ёфтааст.  
Дар минтақаи Кӯлоб куртаи чакан яке аз пироҳанҳои муҳим барои ҷашни арӯсӣ ба ҳисоб меравад ва ҳар арӯс бояд ин ҳунари аҷдодиро аз худ кунад ва то барпо шудани ҷашни арӯсияш бо дастони худ барояш чодари нақшини чаканӣ омода намояд.
Писарҳо бошанд, дар ҷашни домодияшон ба сар тоқии чакан мегузоранд. Мардуми одӣ ҳам хонаҳои худро бо девориҳои пурнақшу нигори чаканӣ ва тирезаҳоро бо пардаҳои гулдӯзишуда оро медоданд. 
Дар гулдӯзии чакан тасвирҳои рамзнок ва мазмунҳои мифологӣ (афсонавӣ) оид ба табиати атроф, кайҳон, орзуву омоли мардум истифода мешаванд. Ҳар нақши дар болои матоъ дӯхташуда ном дорад, чунончи косагул, гули анор, барги бед, бодомак, лола, райҳон, тоҷи хурӯс, булбул, думи товус, моҳу ситора, офтоб, абр ва монанди инҳо. Риштаҳоро дар асрҳои гузашта худи ҳунармандон аз калобаи пахтагин тайёр ва бо гиёҳу моддаҳои химиявӣ ранг мекарданд. Ҳоло бошад, чакандӯзон асосан аз риштаҳои истеҳсолии  корхонаҳои ватанӣ истифода мебаранд.
Ба бар кардани либоси чакан дар сурату сирати бонувони мо ҳувият ва худшиносии миллиро бедор мекунад. Ин аст, ки дар ҳама намоишҳо, озмунҳо, барномаҳои консертӣ, ҷашнҳои арӯсӣ, идҳои оммавӣ ва маишӣ, ҳамчунин, тавассути фестивалу озмунҳои «Таронаи чакан», «Ҷилваи чакан», «Чакомаи гесу», «Андалеб»  ва ғайра ин ҳунар ва либоси мардумӣ, ки аз ниёгон ба мо боқӣ мондааст, ҳамчун муаррифкунандаи таъриху фарҳанги миллати тоҷик намоиш дода мешавад.
И. БАДАЛОВ,
устоди Донишгоҳи давлатии Кӯлоб
ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.07.2018    №: 135    Мутолиа карданд: 130

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед