logo

иқтисод

ПАХТАИ "ПӮШИДАГУЛ". ИХТИРОИ ОЛИМОН САМАР МЕДИҲАД

Пахтакорӣ яке аз соҳаҳои муҳим ва сердаромади истеҳсолоти кишоварзии ҷумҳурӣ имрӯзҳо рӯ ба пешрафт дорад. Соли гузашта дар ҷумҳурӣ аз 173 ҳазору 972 гектар замин наздики 387 ҳазор тонна пахта ҷамъоварӣ гардид. Аз ҳар гектар 22,3 сентнер ҳосил рӯёнда шуд. Албатта, ин миқдор ҳосилу ҳосилнокӣ кам аст ва он бояд зиёд карда шавад. Барои баланд бардоштани ҳосилнокии ин зироат соҳаи кишоварзии ҷумҳурӣ ба ихтирои навъҳои зудрас, серҳосил ва ба касалиҳо тобовар ниёз дорад.

Давоми чанд соли охир олимону мутахассисони бахши пахтакории кишвар навъҳои пурсамарро рӯи кор овардаанд, ки ҳоло вусъат бахшидани парвариши онҳо зарур омадааст.
Дар натиҷаи ҳамкории кормандони Институти зироаткории АИКТ ва Институти ботаника, физиология ва генетикаи АИҶТ таҳти роҳбарии селексионер М. Неъматов бо истифодаи аломати клейстогамӣ ва индексҳои фотосинтетикӣ пахтаи навъи шакли гулаш пӯшидаи «20 - солагии истиқлолият» ба вуҷуд оварда шудааст. Ин навъ дар натиҷаи дурагакунии линияи қайчибарги Л - 461 (муаллифаш академики АИ Ӯзбекистон Ҷ. Мӯсоев) бо линияи гулаш пӯшида ва худгардолудшавандаи КЛ - 5 (муаллифаш М. Неъматов), бо истифодаи усули интихоби фардии бисёркарата ва санҷиши наслҳои минбаъдаи он ба вуҷуд оварда шудааст.
Мувофиқи тавсифи муаллифон навъи мазкур миёнапаз буда, муҳлати нашъунамояш аз неш задани пунбадона то расидани ҳосил 125 - 130 рӯз ва  ҳосилнокии умумии он аз як гектар 40 - 45 сентнерро дар бар мегирад. Шакли баргаш қайчибарги панҷашакл, гулаш нисбат ба гули навъҳои дигар  калон ва  рангаш зарди пӯшидаи худгардолудшаванда мебошад. Кӯракҳояш миёнаҳаҷм ва лӯндаи тухмшакли нӯгтез аст. Вазни миёнаи пахтаи як ғӯзаи он 5,2 - 5,5 граммро ташкил медиҳад. Дарозии  нахаш 34-35 миллиметр буда, рангаш сафеди ҷилонок аст ва ба гурӯҳи типи IV дохил мешавад. Баромади нах 36-37 дарсад мебошад.
Баргҳои  ниҳоли ин навъ ба якдигар соя наафканда, пурра расидани шӯои офтобро то баргҳои поёнии ниҳол таъмин менамоянд, шароити хуб ва муътадили рӯшноӣ, ҳарорат ва реҷаи аэродинамикии киштзорро муҳайё намуда, рустаниҳоро ба камобӣ устувор нигоҳ медоранд  ва ин ҳама ба раванди фотосинтези баланд (40 - 41 мг СО2 / соат) ва рӯёндани ҳосили фаровони хушсифат мусоидат менамояд. Чунин хусусиятҳои навъи нави пахта дар кишвар нишон медиҳанд, ки онро ҳар чи бештар мавриди истифода қарор диҳем. Бо ин роҳ ихтирои олимони соҳаи кишоварзии мамлакат дар самти таъмини пахтакорони ҷумҳурӣ бо тухмии хушсифати ватанӣ натиҷа мебахшад.
Навъи «20 - солагии истиқлолият» дар таърихи пахтапарварии ҷаҳон якумин навъи пахтаи гулаш пӯшида (клейстогамӣ) ба шумор меравад. Аз ин лиҳоз, ҳангоми дар истеҳсолоти кишоварзӣ васеъ татбиқ намудани он хоҷагиҳои фермерӣ ва деҳқонӣ ба тухмии яккачин (элита) дастрасии бештар  пайдо менамоянд. Мавҷуд будани гулҳои худгардолудшаванда дар ин навъ барои тоза нигоҳ доштани хусусиятҳои навъ ва бо ҳамин васила муддати дурудароз дар истеҳсолот ва саноати нассоҷӣ ҷорӣ будани он имконият медиҳад.
Дар навъи «20 - солагии истиқлолият» гулбаргҳо маҳкам бо таври герметикӣ пӯшидаанд ва новобаста аз хушкӣ ё намии ҳаво гардолудшавӣ ва бордоршавӣ ба амал меояд. Аз ин лиҳоз, навъи мазкурро ҳам дар шароити камобӣ ксерофитии иқлими хушк ва ҳам дар иқлими серборони тропикӣ парвариш намудан мумкин аст. Гули пӯшидаи ин навъ имконият медиҳад, ки пахтаро на танҳо бо роҳи обмонии ҷӯякӣ, балки бо ёрии дастгоҳи «обпошаки боронӣ» низ, парвариш намудан самарабахш мебошад.
Ихтироъ  ва дар истеҳсолоти кишоварзӣ ҷорӣ намудани навъҳои гулаш пӯшидаи клейстогамӣ аз ояндадор будани парвариши он дарак медиҳад. Дар истеҳсолоти кишоварзӣ ҷорӣ намудани  навъҳои мазкур дар самти рушди селексия ва пахтакории ҷумҳурӣ нақши муҳим хоҳанд бозид.
Ҳ. АБДУЛЛОЕВ,
М. БОҲИРОВА,
кормандони Институти ботаника, физиология ва генетикаи рустании Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.07.2018    №: 138    Мутолиа карданд: 133

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед