logo

иқтисод

ПАХТАИ "ПӮШИДАГУЛ". ИХТИРОИ ОЛИМОН САМАР МЕДИҲАД

Пахтакорӣ яке аз соҳаҳои муҳим ва сердаромади истеҳсолоти кишоварзии ҷумҳурӣ имрӯзҳо рӯ ба пешрафт дорад. Соли гузашта дар ҷумҳурӣ аз 173 ҳазору 972 гектар замин наздики 387 ҳазор тонна пахта ҷамъоварӣ гардид. Аз ҳар гектар 22,3 сентнер ҳосил рӯёнда шуд. Албатта, ин миқдор ҳосилу ҳосилнокӣ кам аст ва он бояд зиёд карда шавад. Барои баланд бардоштани ҳосилнокии ин зироат соҳаи кишоварзии ҷумҳурӣ ба ихтирои навъҳои зудрас, серҳосил ва ба касалиҳо тобовар ниёз дорад.

Давоми чанд соли охир олимону мутахассисони бахши пахтакории кишвар навъҳои пурсамарро рӯи кор овардаанд, ки ҳоло вусъат бахшидани парвариши онҳо зарур омадааст.
Дар натиҷаи ҳамкории кормандони Институти зироаткории АИКТ ва Институти ботаника, физиология ва генетикаи АИҶТ таҳти роҳбарии селексионер М. Неъматов бо истифодаи аломати клейстогамӣ ва индексҳои фотосинтетикӣ пахтаи навъи шакли гулаш пӯшидаи «20 - солагии истиқлолият» ба вуҷуд оварда шудааст. Ин навъ дар натиҷаи дурагакунии линияи қайчибарги Л - 461 (муаллифаш академики АИ Ӯзбекистон Ҷ. Мӯсоев) бо линияи гулаш пӯшида ва худгардолудшавандаи КЛ - 5 (муаллифаш М. Неъматов), бо истифодаи усули интихоби фардии бисёркарата ва санҷиши наслҳои минбаъдаи он ба вуҷуд оварда шудааст.
Мувофиқи тавсифи муаллифон навъи мазкур миёнапаз буда, муҳлати нашъунамояш аз неш задани пунбадона то расидани ҳосил 125 - 130 рӯз ва  ҳосилнокии умумии он аз як гектар 40 - 45 сентнерро дар бар мегирад. Шакли баргаш қайчибарги панҷашакл, гулаш нисбат ба гули навъҳои дигар  калон ва  рангаш зарди пӯшидаи худгардолудшаванда мебошад. Кӯракҳояш миёнаҳаҷм ва лӯндаи тухмшакли нӯгтез аст. Вазни миёнаи пахтаи як ғӯзаи он 5,2 - 5,5 граммро ташкил медиҳад. Дарозии  нахаш 34-35 миллиметр буда, рангаш сафеди ҷилонок аст ва ба гурӯҳи типи IV дохил мешавад. Баромади нах 36-37 дарсад мебошад.
Баргҳои  ниҳоли ин навъ ба якдигар соя наафканда, пурра расидани шӯои офтобро то баргҳои поёнии ниҳол таъмин менамоянд, шароити хуб ва муътадили рӯшноӣ, ҳарорат ва реҷаи аэродинамикии киштзорро муҳайё намуда, рустаниҳоро ба камобӣ устувор нигоҳ медоранд  ва ин ҳама ба раванди фотосинтези баланд (40 - 41 мг СО2 / соат) ва рӯёндани ҳосили фаровони хушсифат мусоидат менамояд. Чунин хусусиятҳои навъи нави пахта дар кишвар нишон медиҳанд, ки онро ҳар чи бештар мавриди истифода қарор диҳем. Бо ин роҳ ихтирои олимони соҳаи кишоварзии мамлакат дар самти таъмини пахтакорони ҷумҳурӣ бо тухмии хушсифати ватанӣ натиҷа мебахшад.
Навъи «20 - солагии истиқлолият» дар таърихи пахтапарварии ҷаҳон якумин навъи пахтаи гулаш пӯшида (клейстогамӣ) ба шумор меравад. Аз ин лиҳоз, ҳангоми дар истеҳсолоти кишоварзӣ васеъ татбиқ намудани он хоҷагиҳои фермерӣ ва деҳқонӣ ба тухмии яккачин (элита) дастрасии бештар  пайдо менамоянд. Мавҷуд будани гулҳои худгардолудшаванда дар ин навъ барои тоза нигоҳ доштани хусусиятҳои навъ ва бо ҳамин васила муддати дурудароз дар истеҳсолот ва саноати нассоҷӣ ҷорӣ будани он имконият медиҳад.
Дар навъи «20 - солагии истиқлолият» гулбаргҳо маҳкам бо таври герметикӣ пӯшидаанд ва новобаста аз хушкӣ ё намии ҳаво гардолудшавӣ ва бордоршавӣ ба амал меояд. Аз ин лиҳоз, навъи мазкурро ҳам дар шароити камобӣ ксерофитии иқлими хушк ва ҳам дар иқлими серборони тропикӣ парвариш намудан мумкин аст. Гули пӯшидаи ин навъ имконият медиҳад, ки пахтаро на танҳо бо роҳи обмонии ҷӯякӣ, балки бо ёрии дастгоҳи «обпошаки боронӣ» низ, парвариш намудан самарабахш мебошад.
Ихтироъ  ва дар истеҳсолоти кишоварзӣ ҷорӣ намудани навъҳои гулаш пӯшидаи клейстогамӣ аз ояндадор будани парвариши он дарак медиҳад. Дар истеҳсолоти кишоварзӣ ҷорӣ намудани  навъҳои мазкур дар самти рушди селексия ва пахтакории ҷумҳурӣ нақши муҳим хоҳанд бозид.
Ҳ. АБДУЛЛОЕВ,
М. БОҲИРОВА,
кормандони Институти ботаника, физиология ва генетикаи рустании Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.07.2018    №: 138    Мутолиа карданд: 111

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе

Ба иштирокчиёни ҶБВ кумаки моддӣ расонда мешавад

Нахустини Форум байналмилалии санъати мақом баргузор хоҳад гашт

ЛЕВАКАНТ. Тантанаҳои истиқлолият

ФАЙЗОБОД. Ҳиммати як соҳибкор

ИШТИРОКИ ТИМИ МИЛЛӢ ДАР МУСОБИҚАИ BANGABANDHU GOLD CUP"

«ДИ» тахрибкоронашро ба Русия, Аврупо ва Осиё мефиристад

ХФА: "Даромади «Давлати исломӣ» 10 маротиба коҳиш ёфт"

Чин барои рушди ҶАҶ $60 миллиард ёрии молиявӣ мерасонад

Таҳримоти ғарбӣ метавонанд садди барқарорсозии Сурия гарданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед