logo

иқтисод

ПАХТАИ "ПӮШИДАГУЛ". ИХТИРОИ ОЛИМОН САМАР МЕДИҲАД

Пахтакорӣ яке аз соҳаҳои муҳим ва сердаромади истеҳсолоти кишоварзии ҷумҳурӣ имрӯзҳо рӯ ба пешрафт дорад. Соли гузашта дар ҷумҳурӣ аз 173 ҳазору 972 гектар замин наздики 387 ҳазор тонна пахта ҷамъоварӣ гардид. Аз ҳар гектар 22,3 сентнер ҳосил рӯёнда шуд. Албатта, ин миқдор ҳосилу ҳосилнокӣ кам аст ва он бояд зиёд карда шавад. Барои баланд бардоштани ҳосилнокии ин зироат соҳаи кишоварзии ҷумҳурӣ ба ихтирои навъҳои зудрас, серҳосил ва ба касалиҳо тобовар ниёз дорад.

Давоми чанд соли охир олимону мутахассисони бахши пахтакории кишвар навъҳои пурсамарро рӯи кор овардаанд, ки ҳоло вусъат бахшидани парвариши онҳо зарур омадааст.
Дар натиҷаи ҳамкории кормандони Институти зироаткории АИКТ ва Институти ботаника, физиология ва генетикаи АИҶТ таҳти роҳбарии селексионер М. Неъматов бо истифодаи аломати клейстогамӣ ва индексҳои фотосинтетикӣ пахтаи навъи шакли гулаш пӯшидаи «20 - солагии истиқлолият» ба вуҷуд оварда шудааст. Ин навъ дар натиҷаи дурагакунии линияи қайчибарги Л - 461 (муаллифаш академики АИ Ӯзбекистон Ҷ. Мӯсоев) бо линияи гулаш пӯшида ва худгардолудшавандаи КЛ - 5 (муаллифаш М. Неъматов), бо истифодаи усули интихоби фардии бисёркарата ва санҷиши наслҳои минбаъдаи он ба вуҷуд оварда шудааст.
Мувофиқи тавсифи муаллифон навъи мазкур миёнапаз буда, муҳлати нашъунамояш аз неш задани пунбадона то расидани ҳосил 125 - 130 рӯз ва  ҳосилнокии умумии он аз як гектар 40 - 45 сентнерро дар бар мегирад. Шакли баргаш қайчибарги панҷашакл, гулаш нисбат ба гули навъҳои дигар  калон ва  рангаш зарди пӯшидаи худгардолудшаванда мебошад. Кӯракҳояш миёнаҳаҷм ва лӯндаи тухмшакли нӯгтез аст. Вазни миёнаи пахтаи як ғӯзаи он 5,2 - 5,5 граммро ташкил медиҳад. Дарозии  нахаш 34-35 миллиметр буда, рангаш сафеди ҷилонок аст ва ба гурӯҳи типи IV дохил мешавад. Баромади нах 36-37 дарсад мебошад.
Баргҳои  ниҳоли ин навъ ба якдигар соя наафканда, пурра расидани шӯои офтобро то баргҳои поёнии ниҳол таъмин менамоянд, шароити хуб ва муътадили рӯшноӣ, ҳарорат ва реҷаи аэродинамикии киштзорро муҳайё намуда, рустаниҳоро ба камобӣ устувор нигоҳ медоранд  ва ин ҳама ба раванди фотосинтези баланд (40 - 41 мг СО2 / соат) ва рӯёндани ҳосили фаровони хушсифат мусоидат менамояд. Чунин хусусиятҳои навъи нави пахта дар кишвар нишон медиҳанд, ки онро ҳар чи бештар мавриди истифода қарор диҳем. Бо ин роҳ ихтирои олимони соҳаи кишоварзии мамлакат дар самти таъмини пахтакорони ҷумҳурӣ бо тухмии хушсифати ватанӣ натиҷа мебахшад.
Навъи «20 - солагии истиқлолият» дар таърихи пахтапарварии ҷаҳон якумин навъи пахтаи гулаш пӯшида (клейстогамӣ) ба шумор меравад. Аз ин лиҳоз, ҳангоми дар истеҳсолоти кишоварзӣ васеъ татбиқ намудани он хоҷагиҳои фермерӣ ва деҳқонӣ ба тухмии яккачин (элита) дастрасии бештар  пайдо менамоянд. Мавҷуд будани гулҳои худгардолудшаванда дар ин навъ барои тоза нигоҳ доштани хусусиятҳои навъ ва бо ҳамин васила муддати дурудароз дар истеҳсолот ва саноати нассоҷӣ ҷорӣ будани он имконият медиҳад.
Дар навъи «20 - солагии истиқлолият» гулбаргҳо маҳкам бо таври герметикӣ пӯшидаанд ва новобаста аз хушкӣ ё намии ҳаво гардолудшавӣ ва бордоршавӣ ба амал меояд. Аз ин лиҳоз, навъи мазкурро ҳам дар шароити камобӣ ксерофитии иқлими хушк ва ҳам дар иқлими серборони тропикӣ парвариш намудан мумкин аст. Гули пӯшидаи ин навъ имконият медиҳад, ки пахтаро на танҳо бо роҳи обмонии ҷӯякӣ, балки бо ёрии дастгоҳи «обпошаки боронӣ» низ, парвариш намудан самарабахш мебошад.
Ихтироъ  ва дар истеҳсолоти кишоварзӣ ҷорӣ намудани навъҳои гулаш пӯшидаи клейстогамӣ аз ояндадор будани парвариши он дарак медиҳад. Дар истеҳсолоти кишоварзӣ ҷорӣ намудани  навъҳои мазкур дар самти рушди селексия ва пахтакории ҷумҳурӣ нақши муҳим хоҳанд бозид.
Ҳ. АБДУЛЛОЕВ,
М. БОҲИРОВА,
кормандони Институти ботаника, физиология ва генетикаи рустании Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.07.2018    №: 138    Мутолиа карданд: 214

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад

Ҷаҳон дар як сатр

ФАРХОР. Бонувон ба ҳунаромӯзӣ ҳавасманд мешаванд

"Куллиёт" - и Миробид Саййидои Насафӣ

04.06.2019


Лукашенко: "Эмомалӣ Раҳмонро оммаи мардум интизор аст"

Бунёдкорони роботтехникаи Россия ва Чин дар Владивосток ҷамъ омаданд

Ҷаҳон дар як сатр

Машварати сиёсии вазоратҳои корҳои хориҷии Тоҷикистон ва Белгия

Муаррифии портали хизматрасониҳои электронӣ барои андозсупорандагон

Дар ноҳияи Рашт конфронси минтақавӣ баргузор мегардад

ФУТБОЛ. Ду бозии рафиқона бо мунтахаби Ӯзбекистон

03.06.2019


Дар Тоҷикистон баландтарин афзоиши теъдоди сайёҳон ба қайд гирифта шуд

Гармои тоқатфарсо дар Ҳиндустон

Тасдиқи барнома оид ба бозомӯзии касбии кормандони соҳаи маориф

Иди саиди Фитр 5 июн таҷлил мешавад

Форуми байналмилалии сармоягузории «Кӯлоб – 2019» баргузор мегардад

Ёқубҷон Абдуманнонзода - соҳиби дипломи озмуни «Килки тиллоӣ»

Ҷаҳон дар як сатр

29.05.2019


Путин бо нахустпрезиденти Қазоқистон вохӯрд

Раиси Шӯрои Аврупо Доналд Туск ба Тоҷикистон меояд

Мусофири ҳавопаймо аз фурӯбарии 1,5 кг кокаин ба ҳалокат расид

Ҷаҳон дар як сатр

28.05.2019


Дар Қазоқистон ба бунёди ширкатҳои давлатӣ мораторий ҷорӣ карданд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед