logo

иқтисод

АМНИЯТИ ОЗУҚАВОРӢ: РОҲҲО ВА ИМКОНОТИ ТАЪМИНИ БОСАМАР

Таҷрибаи ҷаҳонӣ собит намудааст, ки кишварҳои мутамаддин  имконияти худтаъминкунии озуқавориро дар ҳама шаклҳояш истифода мекунанд,  ҳарчанд ба андозаи муайян маводи ғизоӣ мехаранд ва мефурӯшанд. Бо сабаби паст шудани ҳаҷми истеҳсолот ва заифии иқтисодиёти озуқаворӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон низ пас аз ноил шудан ба Истиқлолияти давлатӣ зарурати гузарондани низоми миллии бехатарии озуқаворӣ пеш омад ва таъмини амнияти ғизоӣ яке аз ҳадафҳои асосии стратегии давлат ва Ҳукумати кишвар қарор гирифт.
Рушди соҳаи кишоварзӣ ва ҳалли мушкили истеҳсоли ҳаҷми кифояи маҳсулоти ғизоӣ, ки қисмати асосии барномаи озуқавориро ташкил медиҳад,  ба дастгирии давлатии деҳқонону чорводорон ва аҳолии деҳот пайвастагии қавӣ дорад. Дар кишвари мо, ки афзоиши табиии аҳолӣ нисбатан баланд аст, ин масъала бештар аҳамият пайдо мекунад. Соли 1940 аҳолии мамлакати мо камтар аз якуним миллион нафар буд, ҳоло бошад, ба 9 миллион расидааст. Аз ин рӯ, дар асоси зиёд шудани афзоиши пайвастаи аҳолӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон истифодаи оқилонаи замин, хусусан корам, аз як замин гирифтани ду – се ҳосил ва ба гардиши кишоварзӣ ворид намудани заминҳои бекорхобида  аҳамияти бузург дорад. Мутаассифона, дар мамлакати мо ҳанӯз фарҳанги заминдорӣ дар шароити иқтисоди бозорӣ ва камзаминӣ  риоя намешавад. Коштани намудҳои нодиру баландарзиши (пахта, геран) рустаниҳо, ки боздеҳи баланди иқтисодӣ доранд, бунёди боғҳои интенсивӣ, гирифтани 2-3 ҳосил дар як сол, ҳамчун заминҳои корами обӣ истифода намудани чарогоҳҳои ҳамвор ва парвариши навъҳои нодири ҳайвонот барои ба даст овардани даромади хуб талаботи давранд. Таъминот бо оби полизӣ дар соҳаи кишоварзӣ имконияти калони рушди соҳаро боз мекунад. Таъсиси системаҳои муосири обёрӣ дар асоси дастовардҳои муосири илмию техникӣ муҳим аст, зеро модели мавҷудаи системаи идоракунии захираҳои об истеъмоли аз ҳад зиёди об ва носолим (шӯршавӣ, туршшавӣ, ботлоқшавӣ) шудани хокро ба вуҷуд меорад ва ин ҳол ба  коҳиши имкониятҳои истеҳсолии замин оварда мерасонад. Илми кишоварзӣ ҳоло дастовардҳои бунёдӣ дорад, ки онҳоро ҳамчун  воситаи муассир барои баланд бардоштани маҳсулнокии истеҳсолоти кишоварзӣ истифода бурдан судманд аст.  Низоми обёрии қатрагӣ дар бахши зироаткорӣ ва зотҳои сермаҳсул дар бахши чорводорӣ намунаи дастраси ин дастовардҳоанд, ки бояд дар шароити кишвари мо босамар истифода шаванд.
Барои истеҳсол кардани захираҳои кофии озуқа ҳар чи бештар истифода бурдани иқтидори табиӣ, аз ҷумла зироатҳои сердаромад, чорвои зотӣ, ҳайвоноти ваҳшӣ, моҳӣ, ҷангал, кӯлу ҳавзу дарёҳо, рустаниҳои лалмию обӣ, талу теппаҳо барои бунёди боғҳои замонавӣ, зарур аст. Табиати ғании кишвар бояд  ҳамчун манбаи  ашёи хоми озуқаворӣ истифода шавад. Бо ин роҳ мо на танҳо барои истеҳоли захираи стратегии озуқаворӣ, балки барои муҳайё намудани шароити шоистаи зиндагӣ заминаи устувор мегузорем. Ба кам кардани ҳиссаи  табиат дар тавозуни умумии ашёи хоми озуқаворӣ, нооқилона истифода бурдании захираҳои  табиӣ, пайдоиши минтақаҳои мурда ва биёбоншавии мавзеъҳо хотима бояд гузошт.
Мусаллам аст, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон дорои захираҳои бузурги обист. Захираҳои бузурги обӣ - дарёҳо, кӯлҳо, обанборҳо барои рушди моҳипарварӣ хеле мувофиқанд. Аммо  бо партовҳои саноатӣ ва моддаҳои заҳрноки дар шароити ҳозираи иқтисодӣ зиёд истеҳсолшаванда ифлос кардани об бар зарари худи мост. Ин амал на камтар аз ҷангалбурӣ зарар мерасонад.  Айни ҳол дар паст будани самари истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ пастии  фарҳанги саноатӣ нақш мебозад, яъне фоидаи асосии истеҳсолоти кишоварзӣ ба кишварҳои саноатие мерасад, ки маҳсулоти моро ҳамчун ашёи хом арзон харида, баъди коркард даҳҳо маротиба гарон мефурӯшанд, аз ҷумла пахта, пӯст, абрешим ва сабзавоту меваро. Маҳсулоти кишоварзӣ бояд то истеҳсоли моли тайёри саноатӣ коркард шавад. 
Пурсамар истифода бурдани имконияти комплекси пахта (истеҳсоли маҳсулот аз ашёи хом то маҳсулоти тайёр), мубодилаи самараноки мол (содирот ва воридот) ва ягонагии зерсохторҳои комплексӣ (корхонаҳои пахта, бофандагӣ, дӯзандагӣ, ширӣ, равғанкашӣ) тақозои замон аст. Дар ин замина, ташкили буҷети умумии кишоварзӣ нақши муайяни муҳим пайдо мекунад. Беҳсозии комплекси саноатию аграрӣ ҳанӯз ба сармоягузории ҷиддӣ ниёз дорад. Таҷриба нишон медиҳад, ки ҳатто кишварҳои пешрафта барои рушди соҳаи кишоварзӣ сармояи хориҷӣ ҷалб менамоянд. Ҳамчунин, дастгирии давлатии  рушди соҳаи кишоварзӣ, ки ба нигоҳдорӣ аз исроф, бунёди анборҳои захира, таъмин намудани захираҳои истеҳсолии кишоварзи барои сектори сеюм (коркард, нигоҳдорӣ,  тақсимот, содирот ва  воридот), нақлиёт ва коҳиш додани талафоти ашёи хом мусоидат менамояд, бояд тақвият ёбад, яъне дастгирии давлатии рушди соҳаи кишоварзӣ бояд унсури муҳим дар замони гузариш аз иқтисодиёти агросаноатӣ ба индустриалию аграрӣ бошад.

Фаррух AБДУВОСИЕВ,
ходими пешбари илмии
Институти  иқтисодиёт ва
демографияи АИ Тоҷикистон
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 3.08.2018    №: 153    Мутолиа карданд: 209

22.02.2019


Ҷаласаи Комиссияи сетарафаи танзими муносибатҳои иҷтимоию меҳнатӣ

Забони тоҷикӣ таърихи зиёда аз чорҳазорсолаи хату алифбо дорад

ББТ барои фаъолияти оператори низоми пардохтии “Осон” иҷозатнома гирифт

МАВСИМИ НАВИ ЛИГАИ ОЛӢ МОҲИ АПРЕЛ ОҒОЗ МЕГАРДАД

Путин самтҳои асосии сиёсати хориҷии Россияро тавзеҳ дод

Хадамоти вижаи 7 кишвари ИДМ машқи "Арарат-Антитеррор" мегузаронанд

Чин дар кайҳон неругоҳи барқи офтобӣ месозад

21.02.2019


ХУҶАНД. Оғози сохтмони бинои нави «Тоҷикстандарт»

ФУТБОЛ. Тақвими бозиҳои тими мунтахаби олимпии кишвар муайян гардид

Табибон аз Тотористон бо ҳампешаҳои тоҷики худ мубодилаи таҷриба мекунанд

Роҳандозии лоиҳаҳои инноватсионӣ дар Қазоқистон

Дар Ҳиндустон 13 иштирокдори тӯй зери чархи мошини боркаш монд

Сӯхтор сабабгори марги ҳафт кӯдак дар Канада

Ҷаҳон дар як сатр

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед