logo

иқтисод

АМНИЯТИ ОЗУҚАВОРӢ: РОҲҲО ВА ИМКОНОТИ ТАЪМИНИ БОСАМАР

Таҷрибаи ҷаҳонӣ собит намудааст, ки кишварҳои мутамаддин  имконияти худтаъминкунии озуқавориро дар ҳама шаклҳояш истифода мекунанд,  ҳарчанд ба андозаи муайян маводи ғизоӣ мехаранд ва мефурӯшанд. Бо сабаби паст шудани ҳаҷми истеҳсолот ва заифии иқтисодиёти озуқаворӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон низ пас аз ноил шудан ба Истиқлолияти давлатӣ зарурати гузарондани низоми миллии бехатарии озуқаворӣ пеш омад ва таъмини амнияти ғизоӣ яке аз ҳадафҳои асосии стратегии давлат ва Ҳукумати кишвар қарор гирифт.
Рушди соҳаи кишоварзӣ ва ҳалли мушкили истеҳсоли ҳаҷми кифояи маҳсулоти ғизоӣ, ки қисмати асосии барномаи озуқавориро ташкил медиҳад,  ба дастгирии давлатии деҳқонону чорводорон ва аҳолии деҳот пайвастагии қавӣ дорад. Дар кишвари мо, ки афзоиши табиии аҳолӣ нисбатан баланд аст, ин масъала бештар аҳамият пайдо мекунад. Соли 1940 аҳолии мамлакати мо камтар аз якуним миллион нафар буд, ҳоло бошад, ба 9 миллион расидааст. Аз ин рӯ, дар асоси зиёд шудани афзоиши пайвастаи аҳолӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон истифодаи оқилонаи замин, хусусан корам, аз як замин гирифтани ду – се ҳосил ва ба гардиши кишоварзӣ ворид намудани заминҳои бекорхобида  аҳамияти бузург дорад. Мутаассифона, дар мамлакати мо ҳанӯз фарҳанги заминдорӣ дар шароити иқтисоди бозорӣ ва камзаминӣ  риоя намешавад. Коштани намудҳои нодиру баландарзиши (пахта, геран) рустаниҳо, ки боздеҳи баланди иқтисодӣ доранд, бунёди боғҳои интенсивӣ, гирифтани 2-3 ҳосил дар як сол, ҳамчун заминҳои корами обӣ истифода намудани чарогоҳҳои ҳамвор ва парвариши навъҳои нодири ҳайвонот барои ба даст овардани даромади хуб талаботи давранд. Таъминот бо оби полизӣ дар соҳаи кишоварзӣ имконияти калони рушди соҳаро боз мекунад. Таъсиси системаҳои муосири обёрӣ дар асоси дастовардҳои муосири илмию техникӣ муҳим аст, зеро модели мавҷудаи системаи идоракунии захираҳои об истеъмоли аз ҳад зиёди об ва носолим (шӯршавӣ, туршшавӣ, ботлоқшавӣ) шудани хокро ба вуҷуд меорад ва ин ҳол ба  коҳиши имкониятҳои истеҳсолии замин оварда мерасонад. Илми кишоварзӣ ҳоло дастовардҳои бунёдӣ дорад, ки онҳоро ҳамчун  воситаи муассир барои баланд бардоштани маҳсулнокии истеҳсолоти кишоварзӣ истифода бурдан судманд аст.  Низоми обёрии қатрагӣ дар бахши зироаткорӣ ва зотҳои сермаҳсул дар бахши чорводорӣ намунаи дастраси ин дастовардҳоанд, ки бояд дар шароити кишвари мо босамар истифода шаванд.
Барои истеҳсол кардани захираҳои кофии озуқа ҳар чи бештар истифода бурдани иқтидори табиӣ, аз ҷумла зироатҳои сердаромад, чорвои зотӣ, ҳайвоноти ваҳшӣ, моҳӣ, ҷангал, кӯлу ҳавзу дарёҳо, рустаниҳои лалмию обӣ, талу теппаҳо барои бунёди боғҳои замонавӣ, зарур аст. Табиати ғании кишвар бояд  ҳамчун манбаи  ашёи хоми озуқаворӣ истифода шавад. Бо ин роҳ мо на танҳо барои истеҳоли захираи стратегии озуқаворӣ, балки барои муҳайё намудани шароити шоистаи зиндагӣ заминаи устувор мегузорем. Ба кам кардани ҳиссаи  табиат дар тавозуни умумии ашёи хоми озуқаворӣ, нооқилона истифода бурдании захираҳои  табиӣ, пайдоиши минтақаҳои мурда ва биёбоншавии мавзеъҳо хотима бояд гузошт.
Мусаллам аст, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон дорои захираҳои бузурги обист. Захираҳои бузурги обӣ - дарёҳо, кӯлҳо, обанборҳо барои рушди моҳипарварӣ хеле мувофиқанд. Аммо  бо партовҳои саноатӣ ва моддаҳои заҳрноки дар шароити ҳозираи иқтисодӣ зиёд истеҳсолшаванда ифлос кардани об бар зарари худи мост. Ин амал на камтар аз ҷангалбурӣ зарар мерасонад.  Айни ҳол дар паст будани самари истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ пастии  фарҳанги саноатӣ нақш мебозад, яъне фоидаи асосии истеҳсолоти кишоварзӣ ба кишварҳои саноатие мерасад, ки маҳсулоти моро ҳамчун ашёи хом арзон харида, баъди коркард даҳҳо маротиба гарон мефурӯшанд, аз ҷумла пахта, пӯст, абрешим ва сабзавоту меваро. Маҳсулоти кишоварзӣ бояд то истеҳсоли моли тайёри саноатӣ коркард шавад. 
Пурсамар истифода бурдани имконияти комплекси пахта (истеҳсоли маҳсулот аз ашёи хом то маҳсулоти тайёр), мубодилаи самараноки мол (содирот ва воридот) ва ягонагии зерсохторҳои комплексӣ (корхонаҳои пахта, бофандагӣ, дӯзандагӣ, ширӣ, равғанкашӣ) тақозои замон аст. Дар ин замина, ташкили буҷети умумии кишоварзӣ нақши муайяни муҳим пайдо мекунад. Беҳсозии комплекси саноатию аграрӣ ҳанӯз ба сармоягузории ҷиддӣ ниёз дорад. Таҷриба нишон медиҳад, ки ҳатто кишварҳои пешрафта барои рушди соҳаи кишоварзӣ сармояи хориҷӣ ҷалб менамоянд. Ҳамчунин, дастгирии давлатии  рушди соҳаи кишоварзӣ, ки ба нигоҳдорӣ аз исроф, бунёди анборҳои захира, таъмин намудани захираҳои истеҳсолии кишоварзи барои сектори сеюм (коркард, нигоҳдорӣ,  тақсимот, содирот ва  воридот), нақлиёт ва коҳиш додани талафоти ашёи хом мусоидат менамояд, бояд тақвият ёбад, яъне дастгирии давлатии рушди соҳаи кишоварзӣ бояд унсури муҳим дар замони гузариш аз иқтисодиёти агросаноатӣ ба индустриалию аграрӣ бошад.

Фаррух AБДУВОСИЕВ,
ходими пешбари илмии
Институти  иқтисодиёт ва
демографияи АИ Тоҷикистон
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 3.08.2018    №: 153    Мутолиа карданд: 468
30.11.2020


ВАО: БАЙДЕН БОРИ НАХУСТ ДАР ТАЪРИХИ ИНТИХОБОТИ ИМА 80 МИЛЛИОН ОВОЗ ГИРИФТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ТАҒЙИРОТ БА ҚОНУН. МУТАХАССИСОН БО НАЗАРДОШТИ ТАЛАБОТИ БОЗОРИ МЕҲНАТ ОМОДА МЕГАРДАНД

26.11.2020


ВОХӮРИИ РУСТАМИ ЭМОМАЛӢ БО СЕРГЕЙ СОБЯНИН

НОҲИЯИ ТЕМУРМАЛИК. ТАРБИЯИ ИҶТИМОӢ ТАРБИЯИ МИЛЛАТ АСТ

СУҒД. ИТТИФОҚИ КОРГОҲҲОИ САНОАТИ САБУК ТАЪСИС ЁФТ

ДИЕГО МАРАДОНА . НОБИҒАИ ФУТБОЛ БА ДУНЁИ УЛВӢ ПАЙВАСТ

ДАР АФҒОНИСТОН АЗ ДУ ТАРКИШИ САХТ 17 НАФАР ҲАЛОК ГАШТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

25.11.2020


«ШАХСИЯТИ БУЗУРГИ ТАЪРИХСОЗ»

СУДИ ОЛИИ ИҚТИСОДӢ. ҲАМОИШИ ИДОНА БА ИФТИХОРИ ҶАШНИ МИЛЛӢ

ПАРЧАМИ ДАВЛАТӢ РАМЗИ БАХТУ САОДАТ

КФО. "ИСТИҚЛОЛ" 13 ЗИНА БОЛО РАФТ

ДАР ТОҶИКИСТОН ТЕЪДОДИ ШИФОЁБӢ АЗ COVID НАЗАР БА ГИРИФТОРӢ БЕШТАР ШУД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

23.11.2020


НОҲИЯИ ФИРДАВСӢ. МУҚОВИМАТ БО КОРРУПСИЯРО ТАҲКИМ МЕБАХШАНД

ПУТИН АЗ МАНСУБИЯТИ КӮҲИСТОНИ ҚАРИЯБОҒ СУХАН КАРД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ЭРЛИНГ ҲОЛАНД "GOLDEN BOY" ШУД

ПАХТА. ИҶРОИ 97 ДАРСАДИ ДУРНАМО

НОҲИЯИ БОБОҶОН ҒАФУРОВ. НАҚШАИ ИСТЕҲСОЛИ ПАХТА БАРЗИЁД ИҶРО ШУД

БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ – 2021. 27 МИЛЛИАРДУ 645,8 МИЛЛИОН СОМОНӢ ПЕШБИНӢ ГАРДИД

КӮЛОБ. ХӮРОК БАРОИ ДАРМОН АСТ, НА ЗИЁН

СУҒД. ДОРУҲОИ ПАСТСИФАТРО НОБУД КАРДАНД

АФШУРАИ АНОР АНГЕЗАИ COVID - РО ТО 80 ДАРСАД МАҲВ МЕКУНАД

«ТОҶИКИСТОН – 2020». ФОРУМИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ

19.11.2020


ВАҲДАТ. ШАҲР ШУКУФТАН ДОРАД

16 – НОЯБР. ИН РӮЗРО ДАР СУДИ ОЛИИ ИҚТИСОДӢ БОТАНТАНА ҶАШН ГИРИФТАНД

НУРОБОД. 30-СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИЯТРО САЗОВОР ИСТИҚБОЛ МЕГИРЕМ

18.11.2020


НОҲИЯИ СПИТАМЕН. НАҚШАИ ИСТЕҲСОЛИ ПАХТА 100,1 ДАРСАД ИҶРО ГАРДИД

ҶАЙҲУН. САРВАЗИР БА ДАСТРАНҶИ КИШОВАРЗОН БАҲОИ БАЛАНД ДОД

КӮЛОБ. БУНЁДИ МАЙДОНЧАИ ВАРЗИШ

ТАШРИФИ САРМОЯГУЗОРОНИ КОРЕЯ БА МОИ «КӮЛОБ»

ХИЗМАТИ ҲАРБӢ. НАҚШАИ ДАЪВАТИ ТИРАМОҲӢ ПЕШ АЗ МУҲЛАТ ИҶРО ШУД

ҶОИЗАИ НАВБАТИИ СИНАМОГАРОНИ ТОҶИК


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед