logo

иқтисод

АМНИЯТИ ОЗУҚАВОРӢ: РОҲҲО ВА ИМКОНОТИ ТАЪМИНИ БОСАМАР

Таҷрибаи ҷаҳонӣ собит намудааст, ки кишварҳои мутамаддин  имконияти худтаъминкунии озуқавориро дар ҳама шаклҳояш истифода мекунанд,  ҳарчанд ба андозаи муайян маводи ғизоӣ мехаранд ва мефурӯшанд. Бо сабаби паст шудани ҳаҷми истеҳсолот ва заифии иқтисодиёти озуқаворӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон низ пас аз ноил шудан ба Истиқлолияти давлатӣ зарурати гузарондани низоми миллии бехатарии озуқаворӣ пеш омад ва таъмини амнияти ғизоӣ яке аз ҳадафҳои асосии стратегии давлат ва Ҳукумати кишвар қарор гирифт.
Рушди соҳаи кишоварзӣ ва ҳалли мушкили истеҳсоли ҳаҷми кифояи маҳсулоти ғизоӣ, ки қисмати асосии барномаи озуқавориро ташкил медиҳад,  ба дастгирии давлатии деҳқонону чорводорон ва аҳолии деҳот пайвастагии қавӣ дорад. Дар кишвари мо, ки афзоиши табиии аҳолӣ нисбатан баланд аст, ин масъала бештар аҳамият пайдо мекунад. Соли 1940 аҳолии мамлакати мо камтар аз якуним миллион нафар буд, ҳоло бошад, ба 9 миллион расидааст. Аз ин рӯ, дар асоси зиёд шудани афзоиши пайвастаи аҳолӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон истифодаи оқилонаи замин, хусусан корам, аз як замин гирифтани ду – се ҳосил ва ба гардиши кишоварзӣ ворид намудани заминҳои бекорхобида  аҳамияти бузург дорад. Мутаассифона, дар мамлакати мо ҳанӯз фарҳанги заминдорӣ дар шароити иқтисоди бозорӣ ва камзаминӣ  риоя намешавад. Коштани намудҳои нодиру баландарзиши (пахта, геран) рустаниҳо, ки боздеҳи баланди иқтисодӣ доранд, бунёди боғҳои интенсивӣ, гирифтани 2-3 ҳосил дар як сол, ҳамчун заминҳои корами обӣ истифода намудани чарогоҳҳои ҳамвор ва парвариши навъҳои нодири ҳайвонот барои ба даст овардани даромади хуб талаботи давранд. Таъминот бо оби полизӣ дар соҳаи кишоварзӣ имконияти калони рушди соҳаро боз мекунад. Таъсиси системаҳои муосири обёрӣ дар асоси дастовардҳои муосири илмию техникӣ муҳим аст, зеро модели мавҷудаи системаи идоракунии захираҳои об истеъмоли аз ҳад зиёди об ва носолим (шӯршавӣ, туршшавӣ, ботлоқшавӣ) шудани хокро ба вуҷуд меорад ва ин ҳол ба  коҳиши имкониятҳои истеҳсолии замин оварда мерасонад. Илми кишоварзӣ ҳоло дастовардҳои бунёдӣ дорад, ки онҳоро ҳамчун  воситаи муассир барои баланд бардоштани маҳсулнокии истеҳсолоти кишоварзӣ истифода бурдан судманд аст.  Низоми обёрии қатрагӣ дар бахши зироаткорӣ ва зотҳои сермаҳсул дар бахши чорводорӣ намунаи дастраси ин дастовардҳоанд, ки бояд дар шароити кишвари мо босамар истифода шаванд.
Барои истеҳсол кардани захираҳои кофии озуқа ҳар чи бештар истифода бурдани иқтидори табиӣ, аз ҷумла зироатҳои сердаромад, чорвои зотӣ, ҳайвоноти ваҳшӣ, моҳӣ, ҷангал, кӯлу ҳавзу дарёҳо, рустаниҳои лалмию обӣ, талу теппаҳо барои бунёди боғҳои замонавӣ, зарур аст. Табиати ғании кишвар бояд  ҳамчун манбаи  ашёи хоми озуқаворӣ истифода шавад. Бо ин роҳ мо на танҳо барои истеҳоли захираи стратегии озуқаворӣ, балки барои муҳайё намудани шароити шоистаи зиндагӣ заминаи устувор мегузорем. Ба кам кардани ҳиссаи  табиат дар тавозуни умумии ашёи хоми озуқаворӣ, нооқилона истифода бурдании захираҳои  табиӣ, пайдоиши минтақаҳои мурда ва биёбоншавии мавзеъҳо хотима бояд гузошт.
Мусаллам аст, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон дорои захираҳои бузурги обист. Захираҳои бузурги обӣ - дарёҳо, кӯлҳо, обанборҳо барои рушди моҳипарварӣ хеле мувофиқанд. Аммо  бо партовҳои саноатӣ ва моддаҳои заҳрноки дар шароити ҳозираи иқтисодӣ зиёд истеҳсолшаванда ифлос кардани об бар зарари худи мост. Ин амал на камтар аз ҷангалбурӣ зарар мерасонад.  Айни ҳол дар паст будани самари истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ пастии  фарҳанги саноатӣ нақш мебозад, яъне фоидаи асосии истеҳсолоти кишоварзӣ ба кишварҳои саноатие мерасад, ки маҳсулоти моро ҳамчун ашёи хом арзон харида, баъди коркард даҳҳо маротиба гарон мефурӯшанд, аз ҷумла пахта, пӯст, абрешим ва сабзавоту меваро. Маҳсулоти кишоварзӣ бояд то истеҳсоли моли тайёри саноатӣ коркард шавад. 
Пурсамар истифода бурдани имконияти комплекси пахта (истеҳсоли маҳсулот аз ашёи хом то маҳсулоти тайёр), мубодилаи самараноки мол (содирот ва воридот) ва ягонагии зерсохторҳои комплексӣ (корхонаҳои пахта, бофандагӣ, дӯзандагӣ, ширӣ, равғанкашӣ) тақозои замон аст. Дар ин замина, ташкили буҷети умумии кишоварзӣ нақши муайяни муҳим пайдо мекунад. Беҳсозии комплекси саноатию аграрӣ ҳанӯз ба сармоягузории ҷиддӣ ниёз дорад. Таҷриба нишон медиҳад, ки ҳатто кишварҳои пешрафта барои рушди соҳаи кишоварзӣ сармояи хориҷӣ ҷалб менамоянд. Ҳамчунин, дастгирии давлатии  рушди соҳаи кишоварзӣ, ки ба нигоҳдорӣ аз исроф, бунёди анборҳои захира, таъмин намудани захираҳои истеҳсолии кишоварзи барои сектори сеюм (коркард, нигоҳдорӣ,  тақсимот, содирот ва  воридот), нақлиёт ва коҳиш додани талафоти ашёи хом мусоидат менамояд, бояд тақвият ёбад, яъне дастгирии давлатии рушди соҳаи кишоварзӣ бояд унсури муҳим дар замони гузариш аз иқтисодиёти агросаноатӣ ба индустриалию аграрӣ бошад.

Фаррух AБДУВОСИЕВ,
ходими пешбари илмии
Институти  иқтисодиёт ва
демографияи АИ Тоҷикистон
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 3.08.2018    №: 153    Мутолиа карданд: 146

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед