logo

фарҳанг

ФАЙЗУЛЛО КАРОМАТОВ. МУҲАҚҚИҚИ БАРҶАСТАИ МУСИҚИИ СУННАТИИ ТОҶИК

Арбоби шоистаи илми Ӯзбекистон, доктори илмҳои санъатшиносӣ, профессор Файзулло Кароматов (Кароматли, 1925 - 2014) олими намоёнест, ки дар рушду такомули илми мусиқишиносии Ӯзбекистону Тоҷикистон, таъсиси мактаби байналмилалии пазируфташуда, ки чандин насли муҳаққиқонро тарбия намудааст, нақши муҳим ва бориз бозидааст. Фаъолияти илмӣ-тадқиқотии Файзулло Кароматов сатҳи васеи проблемаҳоро, хосатан, аз мусиқишиносии академӣ то масъалаҳои муосири фолклорӣ, аз дарёфту сабт то нашри намунаҳои барҷастаи фолклорӣ дар бар мегирад.
Экспедитсияи фолклорӣ – этнографии бештар аз 60 сол таъсисдодаи эшон дар ноҳияҳои Ӯзбекистон ва Тоҷикистон нақши муҳимро дар омӯзишу тарғиби мероси бадеии халқҳои тоҷику ӯзбек, рушди санъати мусиқии миллии ин ҷумҳуриҳо бозидааст.
Файзулло Кароматов дар шаҳри қадимаи Бухоро ба дунё омадааст. Хатмкардаи Донишкадаи омӯзгории Тошкент ва Консерваторияи Тошкент мебошад. Рисолаи номзадиашро пас аз хатми аспирантураи Консерваторияи Москва таҳти роҳбарии мусиқишиноси маъруф В.М. Беляев дифоъ намудааст. Аз ҳамон замон – солҳои 1957 то 1964 ӯ дар вазифаи директори Институти санъатшиносии ба номи Ҳамза Ҳакимзода Ниёзӣ ифои фаъолият карда, ҳамзамон, дар Консерваторияи Тошкент дарс додааст. Ҳадафи асосии ӯ омода намудани кадрҳо, махсусан мутахассисони соҳаи мусиқии шарқшиносӣ маҳсуб ва дар ин самт норасоии ҷиддии онҳо эҳсос мегардид.
Дар зимн, таваҷҷуҳ ба омӯзиши мероси хаттии мусиқӣ, яъне забонҳои хориҷӣ – форсӣ, арабӣ, ҳиндӣ, урду, ҳамчунин, мусиқии касбии анъанавии шифоҳӣ, ки на танҳо дар ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ ва Қафқоз, балки дар кишварҳои ҳудуди Шарқи хориҷ мавҷуд буд, карда шуд. Ҳамин тавр, дар Консерваторияи Тошкент бо ибтикори Файзулло Кароматов соли 1972 кафедраи «Мусиқии Шарқ» (алҳол «Мусиқишиносии Шарқ») таъсис ёфт. Дар миёни шогирдони зиёди он на танҳо шаҳрвандони Ӯзбекистон, балки Тоҷикистон, Қазоқистон, Туркманистон, Озарбойҷон, Полша, Чехия, Олмон, ИМА, Судон ва Урдун низ буданд.
Ф.М. Кароматов чун донандаи хуби таърих ва назарияи санъати мусиқии халқҳои Осиёи Марказӣ дар кори эҷодии хеш бештар ҳамбастагии созҳои халқӣ ва мусиқии созиро тӯли асрҳои зиёди мавҷудияташон дар минтақа таҳти назорат дошт ва ба система даровард. Инчунин, моҳияти онро дар санъати мусиқии муосир нишон дод ва  ба ин хотир, мешавад ӯро воқеан донандаи ҳақиқии соҳаи органология номид.
Дар баробари омӯзиши мусиқии касбии анъанавии шифоҳӣ, Ф.М. Кароматов, ҳамзамон, бо ҷамъоварӣ ва омӯзиши мусиқии мардуми халқҳои тоҷику ӯзбек машғул шуд. Аз ин рӯ, ӯро яке аз аввалин мусиқишиноси миллии саҳроӣ низ метавон номид, ки фолклорро дар экспедитсияҳо ва шароити статсионалӣ сабт намудааст. Аз экспедитсияҳои бисёри ӯ дар ноҳияҳои гуногуни минтақаи Осиёи Марказӣ экспедитсияи бисёрсолаи дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон анҷомдодаашро махсус ёдовар мешавем.
Файзулло Кароматов бо мусиқишиноси маъруфи тоҷик Низом Нурҷонов шурӯъ аз соли 1959 то 1983 тамоми Бадахшони тоҷикро таҳқиқ намуда, дар дастгоҳи сабти овоз (магнитофон) садҳо намунаи овозӣ, асбобӣ ва эҷоди театрии халқиро сабт намудаанд. Натиҷаи тадқиқоти онҳо панҷ китоб бо номи «Санъати мусиқии Помир» гардид.
Соли 2015 се китоби охирини «Санъати мусиқии Помир» нашр шуд. Нашри панҷҷилда – ин натиҷаи меҳнати тӯлонӣ ва заҳматталаби 40 - соли охир ба ҳисоб меравад. Ба гурӯҳи этнографӣ тибқи гуфтаи Н. Нурҷонов лозим омад, ки аз тамоми минтақа дидан бикунанд ва то деҳаи аз ҳама дурафтодаи кӯҳистон бирасанд.
Дар китоби аввалин «Мероси мусиқии тоҷикони назди Помир» ғайр аз маълумоти умумӣ дар бораи минтақа, дар бораи зиндагии вазнини халқи он, анъанаҳои мусиқии қадимаи ҳифзшуда ва то замони мо расида, маълумоти ҷолиб оид ба асбобҳои мусиқии хоссаи ин мардум инъикос гардидаанд.
Мутаассифона, Файзулло Кароматов дар кори эҷоди китобҳои чорум ва панҷуми «Санъати мусиқии Помир» ба нисбати беморӣ натавонист ширкат намояд. Соли 2010 дар рӯзи таҷлили 85 - солагии Ф.М. Кароматов яке аз шогирдони ӯ, муҳаққиқи маъруфи қазоқ Борис Ерзакович чунин гуфт: «Дар миёни мусиқишиносони бешумори ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ ва Қазоқистон Файзулло Музаффарович Кароматов бо тадқиқоти худ дар соҳаи фолклори мусиқӣ, бо фаъолияти ҷамъиятӣ-ҳунарӣ ва ташкилотчигӣ фарқ мекард. Ф. Кароматов яке аз лидерҳои ҷомеаи мусиқии байналмилалӣ пазируфта шуда маҳсуб мегардад. Ӯ дар қатори дигар санъатшиносон ва мусиқишиносон обрӯю нуфузи Институти санъатшиносии Ӯзбекистонро чун маркази илмии пешбар дар омӯзиш ва таблиғи санъати мусиқии халқҳои Шарқ боло бурданд».
Баҳринисо ҚОБИЛОВА, сармутахассиси шуъбаи таърихи санъати Институти таърих,
бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши АИ ҶТ, доктори илмҳои таърих


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 16.08.2018    №: 162    Мутолиа карданд: 123

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед