logo

фарҳанг

АЗ РАФТАНИ ИМТИЁЗ ТО ОРЗУИ "ТОЛИБ" – Ӣ

Мусаллам аст, ки ҳар шоири асил хоста ва ҳам нахоста зимни эҷоди осори мондагораш ҳатман аз рӯзгору ғаму шодию вазъи даврони худ ё ба шиква ё ба қаноат ва ё тавсиф мегӯяд. Ба ин васила муҳаққиқон ва хонандагон роҳ ба сӯи асрори зиндагию маонии осораш мебаранд ва онҳоро кашфу ошкор месозанд. Дар ин маврид, фикр мекунам, ки Миробид Сайидои Насафӣ аз ҳама дигар шуаро пешгомтар аст. Шеъраш зиндагиномаи ӯ маҳсуб мешавад ва болотару дақиқтар аз ҳар таърихнома мебошад. Ба шикваи барҳақ изҳор медорад, ки:
Аз ҳавоси боғбонон баски рафтаст имтиёз,
Баъд аз ин дар бӯстон чуғз ояду булбул шавад.
Ин шиква ба макон ва мардуми муайян: Бухоро ва Насаф, яъне Қаршии имрӯза, ки зодгоҳи шоир аст, иртибот мегирад.
Ин шиква бештар аз он маншаъ мегирад, ки дигар шоирон дар Ҳиндустон пуровоза шуда ва аз он ҷо шуҳрати осорашон ба атрофу акноф паҳн гардида буданд. Бешак, дар он ҳавзаҳои шуҳратдори адабӣ шеъри асил қимати зиёд дошт ва зуд ба забонҳову зеҳнҳо роҳ меёфт. Ҳокимони давр ба шоирон ва шеъри мондагорашон аҷри бештар мегузоштанд. Ба ин хотир, бархе аз шуаро азми сафари Ҳинд мекарданд. Албатта, Сайидо, агар ба ин кишвар мерафт, яқин, бо ашъори пурмаониву пурғановаташ аз мақоми хосса ва эҳтироми зиёд бархӯрдор мегардид. Вале ӯ нарафт. Ин ҳақиқатро худ зебову рӯшан баён доштааст:
Дар Бухоро буд умре Сайидо побасти ӯ,
Ришта дар по, дар раҳи мулки Насаф шуд ҳайф, ҳайф.
Шоири нозукхаёлу маъниофарин агарчи барои касби маош ба ҳунар, хосса бофандагӣ рӯ оварда, аммо пешаи аслияш шоирӣ будааст:
Ҷуз фикри шеър пешаи мо нест, Сайидо,
Моро ба даҳр мансаби дигар надодаанд.
Истеъдоди фитрӣ, ранҷу машаққат дар ин пеша ӯро ба қуллаҳои баланди камол расонд, аммо рӯзгорашро, он тавр ки мехост, беҳ насохт.
Аз шеъру шоирӣ нарасидам ба орзу,
Дилбастагӣ маро ба давоту қалам намонд.
Бешак, овозаи истеъдоду шеъраш дар он рӯзгор ба дигар мамолик расидааст ва расман борҳо даъват гардидааст.
Сайидо, ҳаст талабгори ман аз ҳар ҷониб,
Табъи ман то шуда бар маънии рангин ғолиб.
Хомаам бурда дил аз ҳозиру ҳам аз ғоиб…
Ҳатман ин пурсиш ба зеҳну андеша роҳ меёбад, ки пас чаро дар сурати аз ҳар ҷониб доштани талабгор ӯ даъватҳоро  напазируфтааст. Барои пайдо кардани посух бояд ба вазъи рӯзгори шоир ошно шуд. Адибе, ки:
Баҳри рӯзӣ мекунам бофандагӣ чун анкабут,
Хона ҳамчун дорбоз аз ресмон бошад маро.
оё метавонад, ки бо иҷобати даъватҳо ба дигар ҷо, мамолик, хосса Ҳиндустон дақиқтараш Деҳлӣ, биравад. Не, ки не. Бофандагӣ пешаи хонаводагии шоир маҳсуб мешуд. Аз ин рӯст, ки бо аҳли ҳунар ва касбҳои гуногун ошноиву робитаҳои зиёд ва дӯстӣ доштааст. Ба василаи «Шаҳрошӯб» - и худ аз 212 ҳунару касбҳои он даврон ва ҳунармандону косибон маълумот медиҳад. Бад – ин тариқ вазъи рӯзгораш рӯшани рӯшан мегардад. Падар ё худ мураббӣ косиб аст. Ба гуфти ӯ, агар фарзанд нек биояд, ҷойнишини падар мешавад. Ин байти баланду маъмули Сайидо вирди забонҳост:
Бе мураббӣ зери гардун муътабар натвон шудан,
Моҳи навро рафта – рафта чарх оламгир кард.
Мо камтар андешидаем, ки ин байт пеш аз ҳама ба рӯзгори худи шоир иртибот мегирад, балки онро барои худ гуфтааст. Барои равшан шудани ҳақиқати ҳол ва дарки маонии ин байт бояд ба ифодаи «рафта – рафта», ки ба навъе иҳом (қасдан фиреб додани хонанда ва ӯро аз асли маънӣ дар ғафлат гузоштан) аст, таваҷҷуҳи бештар бидиҳем. Яъне, агар ҳам мураббӣ медошт ва аз Бухорову Насаф мерафт, бештар муътабар мегашт. Мураббӣ дар мавриди мазкур маънои сарпарастро низ дорад. Ин  мисраи ӯ, ки «Толеъ агар мадад бикунад, хок зар шавад», як навъ тасаллои худ мебошад. Бо афсӯс ва як навъ шиква изҳор медорад:
Сайидо беқадр афтодааст дар мулки Бухор,
Тарбият созанд ӯро, Толиби Омул шавад.
Ин ҳамон Бухороест, ки Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ чанд аср пештар бо ифтихор гуфта буд: «Имрӯз ба ҳар ҳоле Бағдод Бухорост». Тафовут ин қадар аст, ки бар сари тахт аз хонадони Сомониён, балки чун Исмоили Сомонӣ касе нест.
Бар асари беқадрӣ ва ранҷишу шикояти пурдард бояд бошад, ки Бухороро «Бухор» мегӯяд ва ё баски Толиби Омулиро «Толиби Омул» менависад ва дар ифода саҳеҳ ҳам аст, метавон онро чун як ҳунари шоирӣ, балки талаботи суханони мавзун гуфтан қабул кард. Ва ҳам ҳақиқати ҳол он аст, ки «Омул» - ро на «Омулӣ»,  ба хотири риояи қофия дар ғазал истифода менамояд. Оре, ин ҷо сухан аз ду мулк ё худ шаҳри Бухоро ва Омул меравад, на Омулӣ, ки аз қисмати  муайянкунандагии тахаллуси шоир асту ба зодгоҳаш иртибот мегирад. Охир Сайидо метавонист, ки «Бухор» - ро дар шакли Бухоро ифода бикунад ва ҳам аз дигар шоирони даври худ, ки дар Ҳиндустону дигар мамолик шуҳратёр буданд, ном мебурд. Бо қиёс ба ин ҳолат ва талаботи қонунияти шеър, хосса қофия ин тарзи гӯишро мепазирад. Асли мақсад дар ин байт тарбият ва қадрдониву беқадрист. Яъне, Толиби Омулӣ тарбиятёфтаву боқадр ва аз шеъру шоирӣ ба орзу расида будааст. Ба ифодаи Аллома Шиблии Нуъмонӣ дар «Шеър – ул – аҷам»  ном асараш «Толиб сокини Омул, яке аз шаҳрҳои Мозандарон будааст. Улуму фунуни мутадовиларо дар аввоили син фаро гирифт. Ва агар иддаои ӯро саҳеҳ бидонем, бояд гуфт, ки дар синни понздаҳу шонздаҳ дар ҳандаса, мантиқ, ҳайъат, фалсафа, тасаввуф ва билохира дар хушнависӣ ба марҳилаи камол расидааст».
Ҷаҳонгир, ки аз фармонравоёни силсилаи Темурӣ маҳсуб мешуд, аз миёни суханварони зиёд тоҷи малик – уш – шуароиро бар сари Толиби Омулӣ мениҳад. Аз ин бармеояд, ки ба появу мақоми бас баланд расидааст. Аҷабтар он аст, ки синни ӯ дар ин вақт аз бист нагузашта ва инро Аллома чунин ифода мекунад: «Дар ин синну сол ноил ба чунин ифтихоре шудан ихтисос ба корномаи иқболи ин шоир дорад».
Дар тазкираи «Майхона» зикр мешавад, ки нашъунамои шоирии ӯ дар Кошон шудааст. Пас аз чанде хотираш аз ин шаҳр зада мешавад ва ба Марв рӯ меорад. Тавре бармеояд, на ҳар замон офтоби бахташ медурахшидааст. Дар як рубоияш, ки равонаи Ҳинд мегардад, барҳақ иброз медорад:
Толиб, гули ин чаман ба бӯстон бигзор,
Бигзор, ки мешавӣ парешон, бигзор.
Ҳинду набарад туҳфа касе ҷониби Ҳинд,
Бахти сияҳи хеш ба ёрон бигзор.
Аллома Шиблии Нуъмонӣ ба шарҳи иҷмолии ин рубоӣ овардааст: «Мақсуд ин аст, ки чизи сиёҳро касе ба Ҳинд туҳфа намебарад ва лизо бахти сиёҳро бояд ҳамин ҷо, яъне Эрон гузошт ва рӯ ба он кишвар намуд». Ба ифодаи Сайидо, ин «моҳи навро рафта – рафта чарх оламгир кард». Бо вуҷуди ин, агар ба рӯзгори Толиби Омулӣ нек таваҷҷуҳ бишавад, дар ин сафар ранҷҳои зиёд кашида ва макони истиқоматашро аз рӯи зарурат борҳо дигар кардаву ба хотири беҳбудии рӯзгораш қасидаву васфияҳо навиштааст. Ин ҳақиқат дар «Шеър – ул – аҷам»  бад - ин тарз  омадааст: «Толиб чун ба Ҳинд рафт, то муддате нокому саргардон буд ва ҳатто барои умури маошу таҳсили нон ба ҳар сӯ медавид ва дар машаққату заҳмат буд».
Ҳамин тавр, мавриди таҳқиқ ва пажӯҳишҳои махсус бояд қарор бигирад, ки чаро Сайидо аз миёни шуарои зиёди он давр давлату шуҳрати Толиби Омулиро хостор шудааст. Ҷойи бас тааҷҷуб мебошад, ки ӯ дар ҳоле танҳо ба як ғазали Толиби Омулӣ, на зиёд аз он, мухаммас баста, ки матлааш ин аст:
Зи бедоди ту дар дил шиквае сар метавон кардан,
Шикоят гунае з – он дасти ханҷар метавон кардан.
Албатта, ба ифтихори таҷлили 400 – солагии Миробид Сайидои Насафӣ мутахассисон таҳқиқу пажӯҳишҳои зиёдеро ба анҷом мерасонанд ва ин ҳақиқатро бештар аз пештар ва беҳтар барои ҳаводорони каломаш рӯшантару дастрастар месозанд.
Абдулқодири РАҲИМ,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 17.08.2018    №: 163    Мутолиа карданд: 221

18.03.2019


ГРАНД СЛЕМИ ЕКАТЕРИНБУРГ. Беҳрӯз мақоми сеюмро гирифт

Tesla дар Қазоқистон нуқтаҳои нерудиҳӣ месозад

Аз фурӯравии биноҳо дар Чин 10 нафар ҷон бохт

Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё дар фикри бунёди биржаи меҳнат шуд

Сиёсатмадори олмонӣ лағви таҳримоти зиддирусиро зарур мешуморад

Ҷаҳон дар як сатр

13.03.2019


Парвиз Давлатзода бо Чэн Гуопин вохӯрд

Имконияти таҳсил дар ДДУК тавсеа меёбад

Маҷмааи меъмории рамзи «Истиқлолият ва Озодӣ» интихоб гардид

06.03.2019


Назорати фаъолияти ширкатҳои букмекирӣ пурзӯр мешавад

Бунёди маҷмааи корхонаҳои нассоҷӣ дар назар аст

Форуми якуми иттилоотонии ҷомеаи шаҳрвандӣ баргузор мегардад

ҶОМИ "ФФТ" "Истиқлол" бори панҷум онро соҳиб шуд

Варзишгарони тоҷик 5 медал ба даст оварданд

Ҷаҳон дар як сатр

Нилуфар Рофиева дар озмуни нозанинҳои Россия ғолиб омад

Лондон муносибаташро бо Москва ба эътидол овардан мехоҳад

Покистон ба гуфтушунид бо Ҳиндустон шурӯъ мекунад

Андешаи Лукашенко оид ба яхи обнашудаи муносибот бо Иттиҳоди Аврупо

Соли 2019 ду ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт супурда мешавад

05.03.2019


СУҒД. Авлавият ба кишти картошка

04.03.2019


Хуҷанд ба даҳгонаи шаҳрҳои беҳтарини сайёҳӣ ворид гардид

Сертификати армуғони сайёҳӣ таъсис ёфт

ҶОМИ "ФФТ". "Истиқлол" ва "Кӯктош" дар финал

Осиёи Марказӣ. Камтарин теъдоди маҳбусон дар Тоҷикистон аст

Москва ва Вашингтон нархи раводидро арзон карданд

Қазоқистон ба воридоти меваю сабзавоти Қирғизистон роҳ мекушояд

Лавров: «Вазъият дар Сурия ба эътидол омад»

Ҳалокати 29 нафар аз обхезӣ дар ҷануби Афғонистон

Ҷаҳон дар як сатр

01.03.2019


ФУТБОЛ. «Хуҷанд» бо «Аҳал» мубориза мебарад

Бори нахуст дар таърих якбора ду зан ба кайҳони кушод мебароянд

Пекин дар фикри эъмори Девори бузурги чинӣ шуд

Испания солимтарин кишвари дунё эътироф гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед