logo

иҷтимоиёт

МАҚОМИ АБУАЛӢ ИБНИ СИНО ДАР РУШДИ ИЛМИ ҶАРРОҲӢ

Осори Ибни Синоро дар Осиё ва Аврупо беҳтарин роҳнамои пизишкон донистаанд. Дар донишномаҳои русии («Азбуковники») асри ХVII Ибни Сино дар баробари Ҷолинус, Плиний, Алберти Бузург мавриди истинод қарор дошт. Садҳо сол пизишкони тамоми дунё аз рӯи «Ал-Қонун фи-т-тиб» илми тибро меомӯхтанд, аз он ҳамчун сарчашмаи бепоёни дониш истифода мебурданд. «Ман тасдиқ мекунам: тиб илмест оид ба донистани тани инсон дар вазъи саломатӣ ё беморӣ ва ба инсон баргардондани саломатӣ, ки рӯ ба заъф овардааст, - навиштааст Ибни Сино. -  Вақто ки мегӯянд тиб иборат аст аз назария ва амалия, гумон набояд кард, ки бахше аз тиб дироят асту бахше амал (ки баъзе муҳаққиқони ин масъала чунин мепиндоранд). Баръакс, бидон, ки маънои ин дигар аст, яъне ҳар ду бахши тиб илм аст, яке илми асосҳои тиб, дигаре илми тарзи табобат...». Бо ин гуфтаи худ Ибни Сино ҳамбастагии назария ва амалияи тибро таъкид кардааст, ки хеле дақиқона ва мӯшикофона мебошад.
Илми ҷарроҳии Ибни Сино дақиқ ва хеле ҷолиб аст. Ӯ чандин олат ва усулҳои ҷарроҳӣ, аз ҷумла усули бадар сохтани санги масона (пешобдон) - ро ихтироъ намуда, бо ин кор илму санъати ҷарроҳиро такмил ва тараққӣ додааст. Баъзе амалиётҳои ҷарроҳии Ибни Сино аз табобати захм, захмбандӣ, боздоштани хунравӣ, ҷарроҳии решҳои чиркдор, носурҳо, чурраи шикам ва амсоли онҳо иборатанд. Масалан, ӯ дӯхтани ҷароҳати шикамро ба чунин тарз шарҳ медиҳад: «Ман бароят беҳтарин тариқаи дӯхтани шикамро тавсиф намуда мегӯям: Азбаски чизи мавриди эҳтиёҷ ин аст, ки бояд миёни сифоқ ва мароқ пайваста шавад, бинобар ин, туро лозим аст, ки андар оғози дӯхтан сӯзанро аз беруни пӯст ба сӯи дарун бизанӣ. Ҳар гоҳ сӯзанро андар пӯст ва андар мушаке даровардӣ, ки ба дарозои шикам рост фуруд омадааст, гӯшаи сифоқи андар ин сӯй бударо ба ҳоли хеш гузошта, андар он сӯзанро надарор ва сӯзанро андар гӯшаи дигаре дароварда, аз дарун ба сӯи берун бигузарон. Чун сӯзанро гузарондӣ, бори дувум низ аз худи ҳамин гӯшаи мароқ аз берун ба сӯи дарун гузаронда, гӯшаи сифоқи андар инҷониб бударо ба ҳоли худ бигузор ва сӯзанро андар гӯшаи дигар зада, аз дарун ба берун бигузарон. Баробари гузарондани сӯзан аз сифоқ онро аз гӯшаи мароқи андар ин ноҳия буда низ бигузарон ва ҳамин тариқ то аз ҳамаи он гузарондани сӯзан (корро бояд давом дод). Сипас, низ аз ҳамин бар сар карда, онро ба гӯшае бидӯз, ки аз сифоқи андар бари берунбуда аст. Сӯзанро аз пӯсте берун ор, ки ба наздики он ҷой дорад. Сипас, сӯзанро дубора андар он пӯст дароварда, гӯшаи сифоқи андар ҷониби дигар бударо бо ин гӯша аз мароқ бидӯз ва (сӯзанро) аз пӯсте берун ор, ки андар ноҳияи он ҷой дорад. Ин корро ба ҳамин тартиб пай дар пай то пурра дӯхта шудани ҷароҳат давом деҳ». Аз ин бармеояд, ки Ибни Сино дар мавриди дӯхтани захми шикам чун Ҷолинус сифоқ (шикампарда) - ро бо девораи нарми шикам пайваст мекардааст. Ҳангоми табобати бавосир (геморрой) Ибни Сино ба тағзияи бемор ва рафъи қабзият диққат дода, баъдан аз пайи муолиҷа бо дору мешуд. Дар сурати натиҷаи дилхоҳ надодани ин амал, ӯ уқдаҳои бавосирро бо ришта сахт мебаст ё онҳоро бурида дур мекард. Чунин тарзи муолиҷа аз усулҳои ҷарроҳии ҳозира фарқи зиёд надорад. Ҳамчунин, тарзи ҷарроҳии саратон, ки Ибни Сино тасвир кардааст, ба усулҳои табобати кунунии он басо наздик мебошад: «Баъзан варами начандон калони саратонро бурида партофтан мумкин аст. Саратонро метавон танҳо бо роҳи пурра ва комилан буридани он нест кард: саратонеро, ки бофтаҳои узверо фаро гирифтааст, мебуранд ва ҳама рагҳоеро, ки онро ғизо медиҳанд, берун меоранд, то ягонтояш боқӣ намонад... Вале қатъи саратон аксаран боиси бадтар шудани ҳоли бемор мешавад. Гоҳо баъди қатъ доғ кардан ҳам зарур мешавад, вале доғ кардан аксаран хеле хатарнок аст, хусусан агар саратон дар назди узвҳои асосӣ (мағзи сар, дил, ҷигар) ҷой гирифта бошад».
Ибни Сино вазъи бемор ва муолиҷаи бемориро бо нуҷум (ҳолати кавокибу сайёрагон ва таъсири онҳо) вобаста накарда, дар асоси тасаввуроти дурусти илмии таъсири муҳит ба инсон хулоса мебаровард: «Табиати халқе, масалан, ҳиндуҳо ё исавиҳо, ба шароити иқлими онон мусоид аст. Ҳамаи ҳиндуҳоро як ниҳод хос аст, ки боиси саломатии онҳост, аммо исавиён табиати дигари ба худ хос доранд, ки саломатии ононро нигоҳ медорад. Агар ҳиндуро табиат бо табиати исавӣ иваз гардад, бемор ё ҳалок мешавад ва баръакс… Ҳар одам мизоҷи муайян ва ниҳоди ҷисми ӯ хислати хос дорад. Аз ин ҷост зарурати таъйин намудани дору мувофиқи табъи ҳар як одам; доруе, ки ба Аҳмад гармӣ мекунад, ба Зоҳид чунон таъсир надорад», - таъкид доштааст Ибни Сино.
Аз Ибни Сино осори форсии бисёр муътабаре дар даст аст. Онҳо собит мекунанд, ин марди бузург, ки дар радифи донишмандони машҳури ҷаҳон қарор дорад ва паҳлу ба паҳлуи Арасту, Афлотун, Суқрот ва Ҷолинус мезанад, ба ҳамон дараҷа, ки дар забони арабӣ анҷоми қудратро дошта, ба ҳамон дараҷа низ дар забоне, ки аз модари худ фаро гирифтааст, устод буд, гоҳе ба назм ва гоҳе ба наср адои мақсуд мекард, замоне мустақиман ба забони форсӣ китоб менавишт ва замоне низ яке аз китобҳо ва рисолаеро, ки ба арабӣ таълиф карда буд, худ ба форсӣ тарҷума мекард.
Гулзода  Маҳмадшоҳ  ҚУРБОНАЛӢ,
ректори ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино, доктори илмҳои тиб, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 17.08.2018    №: 163    Мутолиа карданд: 95

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед