logo

номаҳо

“ПАРНИКОВЫЙ ЭФФЕКТ”. ВОЖАЕ, КИ ДУРУСТ ТАРҶУМА НАШУДААСТ

Сабаби гармшавии ҳаворо ба омиле алоқаманд медонанд, ки онро ба забони русӣ “парниковый эффект” мегӯянд. Мутаассифона, ҳоло ҳамтои тоҷикии ин ибораистилоҳи русӣ дар забони тоҷикӣ ба шакли саҳеҳ сохта нашудааст.

Аз ин рӯ, зимни тавзеҳи ин падида ба сифати ҳамтои тоҷикии он ибораҳои “ҳодисаи буғхонаӣ”, “ҳодисаи гулхонаӣ”, “ҳодисаи гармхонаӣ” ва монанди инро истифода мекунанд. Дар луғатҳои мавҷудаи русӣ - тоҷикии соҳавӣ ин истилоҳ ва ҳамтои тоҷикии он ба назар намерасад. Бинобар ин, дар ин маврид ба вожаи русии “парник”, ки он дар луғати русӣ - тоҷикӣ ба маънии “гулхона”, “парвардахона” ва “гармхона” тарҷума шудааст, такя карда, олимон ва мутахассисон вожаи “парниковый” - ро “гулхонаӣ”, “гармхонаӣ” ва, баъзан, “буғхонаӣ” ифода карда истодаанд.
Ҳодисаи “парниковый эффект” бори нахуст дар шароити озмоишгоҳӣ (лабораторӣ) дар гармхона ё худ буғхона (теплица, парник) ошкор карда шуда буд. Муайян гардид, ки пардаи шишагӣ ва ё полиэтиленӣ, ки бо он сатҳи гармхона пӯшонда шудааст, шуоъҳои офтобиро озодона ба даруни гармхона мегузаронад, вале ба берунрафти гармӣ ва буғҳои оби дар ин маврид пайдошаванда имкон намедиҳад, ки дар натиҷа дар гармхона ҳарорат баланд гардида, намнокии ҳаво якбора меафзояд. Баъдан ҳамин гуна ҳодиса дар атмосфераи Замин низ мушоҳида гардид. Атмосфераи Замин низ ба монанди “парник” нурҳои Офтобро аз худ гузаронда, тобиши ҳароратӣ (яъне, гармӣ) - и Заминро нигоҳ медорад ва бо ҳамин ба захирашавӣ (ғуншавӣ) - и гармӣ дар сатҳи Замин мусоидат менамояд. Ин як ҳодисаи муқаррарӣ буда, барои ҳаёт дар сатҳи Замин муҳим мебошад. Азбаски ин ҳодиса ба ҳодисаи аввал монанд буд, онро “парниковый эффект атмосферы” ном гузоштанд, ки барои русзабонҳо фаҳмидани он шояд душворӣ пеш наорад. Вале бо забони тоҷикӣ ин ҳодисаро “ҳодисаи гулхонаӣ (ё буғхонаӣ, гармхонаӣ) - и атмосфера” тарҷума кардан аз нуқтаи назари илмӣ ва ҳам забонӣ чандон саҳеҳ наменамояд.
Солҳои охир дар натиҷаи фаъолияти саноатии инсон ба атмосфераи сатҳи Замин чангу ғубор ва миқдори зиёди газҳои карбон, метан, пайвастаҳои фторухлордор ва ғайра партофт мешаванд, ки дар натиҷа сатҳи Замин аз меъёри муқаррарӣ зиёдтар гарм шуда истодааст. Омехтаи ин чангу ғубор ва ин гуна газҳо ҳамчун пардаи полиэтиленӣ дар сатҳи Замин амал карда, имкон намедиҳад, ки гармии он пароканда шавад.
Ба назари мо, ҳамин аломати муҳими мафҳуми “парниковый эффект”, яъне “ғуншавии гармӣ” - ро ба назар гирифта, ба сифати ҳамтои тоҷикии ин истилоҳи русӣ пазируфтани истилоҳи “падидаи гармиғундоӣ” (ё “падидаи гармиғуншавӣ”) мувофиқи мақсад аст. Дар ин сурат газҳои табиати техникидоштаро, ки “парниковые газы” ном дошта, боиси зиёдтар шудани гармӣ дар сатҳи Замин гардида истодаанд, “газҳои гармиғундо” гуфтан мумкин аст.
Пирмаҳмад НУРОВ,
шаҳри Душанбе

 

 


 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 23.08.2018    №: 167    Мутолиа карданд: 346

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад

Ҷаҳон дар як сатр

ФАРХОР. Бонувон ба ҳунаромӯзӣ ҳавасманд мешаванд

"Куллиёт" - и Миробид Саййидои Насафӣ

04.06.2019


Лукашенко: "Эмомалӣ Раҳмонро оммаи мардум интизор аст"

Бунёдкорони роботтехникаи Россия ва Чин дар Владивосток ҷамъ омаданд

Ҷаҳон дар як сатр

Машварати сиёсии вазоратҳои корҳои хориҷии Тоҷикистон ва Белгия

Муаррифии портали хизматрасониҳои электронӣ барои андозсупорандагон

Дар ноҳияи Рашт конфронси минтақавӣ баргузор мегардад

ФУТБОЛ. Ду бозии рафиқона бо мунтахаби Ӯзбекистон

03.06.2019


Дар Тоҷикистон баландтарин афзоиши теъдоди сайёҳон ба қайд гирифта шуд

Гармои тоқатфарсо дар Ҳиндустон

Тасдиқи барнома оид ба бозомӯзии касбии кормандони соҳаи маориф

Иди саиди Фитр 5 июн таҷлил мешавад

Форуми байналмилалии сармоягузории «Кӯлоб – 2019» баргузор мегардад

Ёқубҷон Абдуманнонзода - соҳиби дипломи озмуни «Килки тиллоӣ»

Ҷаҳон дар як сатр

29.05.2019


Путин бо нахустпрезиденти Қазоқистон вохӯрд

Раиси Шӯрои Аврупо Доналд Туск ба Тоҷикистон меояд

Мусофири ҳавопаймо аз фурӯбарии 1,5 кг кокаин ба ҳалокат расид

Ҷаҳон дар як сатр

28.05.2019


Дар Қазоқистон ба бунёди ширкатҳои давлатӣ мораторий ҷорӣ карданд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед