logo

иқтисод

«АРГУС» ВА РУШДИ МИНБАЪДАИ ИҚТИСОД

Реактори ҳастаии «Аргус» - и Институти физикаву техникаи Академияи илмҳои кишвар, ки аз замони ба Тоҷикистон ворид гардидан бо сабабҳои гуногун фаъолият надошт, барқарор хоҳад шуд. Ба ин хотир, Барномаи давлатии  барқарорсозӣ ва истифодаи  минбаъдаи реактори «Аргус» барои солҳои 2016 - 2020 қабул гардид. Корҳои барқарорсозӣ ҳоло  дар доираи барномаи мазкур идома доранд. Суҳбати хабарнигори рӯзнома бо Ҳикмат Муъминов, ноиби президенти Академияи илмҳои кишвар, сардори шуъбаи илмҳои физикаву математика, кимиё, геология ва техника, дар ин хусус аст.
- Мегуфтед, ки ҳадаф аз таъмир ва барқарор намудани реактори ҳастаии «Аргус» дар чист ва ба фаъолият пардохтани он дар рушди илми тоҷик чӣ нақше хоҳад дошт?
- Реакторҳои ҳастаӣ барои гузарондани тадқиқоти илмӣ лозиманд. Он дастгоҳест, ки пеш аз ҳама реаксияи ҳастаиро ба вуҷуд меорад. Маҳз ба ҳамин хотир, соли 1982 базаи техникии реактори ҳастаии «Аргус» ба Тоҷикистон ворид шудааст. Ин маркази таҳлилӣ - ядроӣ бояд корҳои зиёдеро, ки барои самтҳои гуногуни  илм ва хоҷагии халқ пешбинӣ гардида буд, анҷом медод. Аммо, мутаассифона, реактор бо сабабҳои гуногун фаъолият накард. Вале, тавре ки медонем, рушди минбаъдаи иқтисодиёти Тоҷикистон ба истифодаи технологияи муосир сахт алоқаманд аст. Реактори ҳастаии «Аргус» аз технологияи пешқадам ба шумор меравад. Ҳоло аз он дар ҷаҳон ҳамагӣ дуто мавҷуд аст. Яке дар  Маркази миллии тадқиқотии ба номи И. Курчатови Федератсияи Русия, дигаре дар Тоҷикистон. Ҳарчанд аз ихтироаш наздики 30 - сол гузашт, ҳанӯз аз он дида реактори хубтари дигаре пешниҳод нашуда.  Ба ин хотир, фаъол намудани ин реактор дар пешрафти илми  кишвар нақши созгор хоҳад бозид.
- Пас, масъалаи бехатарии он,  ки яке аз сабабҳои таъхирёбии  фаъолияти реактор буд, ҳалли худро ёфтааст?
- Солҳои аввале, ки реактор ба Тоҷикистон ворид гардид, як гурӯҳ донишмандон иддао доштанд, ки  ба фаъолият пардохтанаш ба муҳити атроф зарар хоҳад расонд. Вале, омӯзиш нишон медиҳад, ки он аз ҷиҳати экологӣ ва ҳам аз нуқтаи назари принсипҳои физикӣ комилан безарар мебошад. Хеле хурд буда, дар шакли маҳлулӣ фаъолият мекунад.
Тавре гуфтем, намунаи дигари он солҳост, ки дар маркази шаҳри Москва фаъолият дорад ва то ҳол ба муҳити зист ҳеҷ зараре нарасондааст. Ба ҷуз ин, назорати лоиҳаи барқароркунии реакторро аз нигоҳи бехатарӣ  Агентии байналмилалии неруи атомӣ ба зимма дорад. Соли 2008 мутахассисони агентӣ аз реактор дидан карда, барои фаъол намуданаш иҷозат доданд.
- Шумо дар боло гуфтед, ки реакторҳо ба хотири гузарондани тадқиқоти илмӣ лозиманд. Бигӯед, ки бо реактори ҳастаии «Аргус» чӣ гуна пажӯҳишҳо анҷом дода мешаванд?
- Дар он тадқиқот бо усули нейтронфаъолгардонӣ анҷом дода мешавад. Ин  таҳлил дар Тоҷикистон, пеш аз ҳама, барои илми геология, саноати кӯҳӣ, хокшиносӣ ва муайян намудани сохтори маводи нави кимиёвии ҳосилшуда зарур мебошад. Нейтронфаъолгардонӣ соҳаи нав аст ва онро дар илм нейтронография мегӯянд.
Албатта, то ин дам дар кишвар усули нейтронфаъолгардонӣ истифода мешуд, аммо бо дигар роҳҳо. Мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, ки усули истифода мебурдаи мо шумораи хеле ками намунаҳоро  фаъол мегардонад, ки талаботи кишварро қонеъ намесозад. Дар ҳалли ин мушкилӣ ба мо реактори ҳастаии «Аргус» кумак хоҳад кард. Бо истифода аз «Аргус», ки нурафканиши нейтронӣ дорад, метавон наноплёнкаҳо, ки дар соҳаҳои нанотехнология, микробиология ва бахшҳои дигар талаботи зиёд дорад, ҳосил намуд.
Дар реактор, ҳамчунин, метавон иза-топ, ки на танҳо дар кишвар, балки дар бозори ҷаҳонӣ талаботи зиёд дорад, ҳосил кард.
- Дар бораи изатоп каме маълумот медодед? Он аслан дар кадом соҳа истифода мешавад?
- Аз солҳои 2000 - ум дар соҳаи тиб самти нав пайдо шуд, ки он аз физикаи ҳастаӣ истифода менамояд. Ин самт аз доруҳои тамоман навъи дигар истифода мебарад, ки он изатоп ном дорад. Ҳоло дар тамоми ҷаҳон барои табобати инсон ва ташхиси  бемориҳо аз изатоп васеъ истифода мешавад. Миқдори ками изатоп имкон медиҳад, ки қалби инсон пурра ташхис ва натиҷаи он дар компютер нишон дода шавад. Бемории  шушро тавассути рентген муайян мекунанд. Аммо, собит гардида, ки афканишоти шуоъҳои рентгенӣ ба бунияи инсон  таъсири манфӣ дорад. Дар кишварҳои пешқадам  беморони шуш бо изатопҳои радиоактивӣ бо усули нафаскашӣ ташхис мешаванд. Собит гардид, ки изотоп нисбат ба рентгент 100 маротиба таъсири кам дорад. Дар тибби имрӯза бо ин усул ҳуҷайраҳои бемории саратон низ   нобуд карда мешаванд. Дар кишвари мо низ аз ин усули табобат истифода мебаранд. Лекин, изатоп аз хориҷи кишвар бо нархи хеле гарон ворид мегардад. Бар замми ин, то ворид шудан фаъолнокиаш ду баробар коҳиш меёбад. Зеро муҳлати фаъолнокии он хеле кӯтоҳ аст. Айни замон, дар кишвар роҳу усули ба даст овардани онро надорем. Ба фаъолият пардохтани реактори ҳастаии «Аргус» ин мушкилиро низ аз миён хоҳад бурд.
Ҳоло корҳо дар самти барқарор намудани реактор идома доранд. Тибқи лоиҳа он соли 2020 бояд ба истифода дода шавад.
Фарзона ФАЙЗАЛӢ, «Ҷумҳурият»


 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.08.2018    №: 170    Мутолиа карданд: 223

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед