logo

иқтисод

«АРГУС» ВА РУШДИ МИНБАЪДАИ ИҚТИСОД

Реактори ҳастаии «Аргус» - и Институти физикаву техникаи Академияи илмҳои кишвар, ки аз замони ба Тоҷикистон ворид гардидан бо сабабҳои гуногун фаъолият надошт, барқарор хоҳад шуд. Ба ин хотир, Барномаи давлатии  барқарорсозӣ ва истифодаи  минбаъдаи реактори «Аргус» барои солҳои 2016 - 2020 қабул гардид. Корҳои барқарорсозӣ ҳоло  дар доираи барномаи мазкур идома доранд. Суҳбати хабарнигори рӯзнома бо Ҳикмат Муъминов, ноиби президенти Академияи илмҳои кишвар, сардори шуъбаи илмҳои физикаву математика, кимиё, геология ва техника, дар ин хусус аст.
- Мегуфтед, ки ҳадаф аз таъмир ва барқарор намудани реактори ҳастаии «Аргус» дар чист ва ба фаъолият пардохтани он дар рушди илми тоҷик чӣ нақше хоҳад дошт?
- Реакторҳои ҳастаӣ барои гузарондани тадқиқоти илмӣ лозиманд. Он дастгоҳест, ки пеш аз ҳама реаксияи ҳастаиро ба вуҷуд меорад. Маҳз ба ҳамин хотир, соли 1982 базаи техникии реактори ҳастаии «Аргус» ба Тоҷикистон ворид шудааст. Ин маркази таҳлилӣ - ядроӣ бояд корҳои зиёдеро, ки барои самтҳои гуногуни  илм ва хоҷагии халқ пешбинӣ гардида буд, анҷом медод. Аммо, мутаассифона, реактор бо сабабҳои гуногун фаъолият накард. Вале, тавре ки медонем, рушди минбаъдаи иқтисодиёти Тоҷикистон ба истифодаи технологияи муосир сахт алоқаманд аст. Реактори ҳастаии «Аргус» аз технологияи пешқадам ба шумор меравад. Ҳоло аз он дар ҷаҳон ҳамагӣ дуто мавҷуд аст. Яке дар  Маркази миллии тадқиқотии ба номи И. Курчатови Федератсияи Русия, дигаре дар Тоҷикистон. Ҳарчанд аз ихтироаш наздики 30 - сол гузашт, ҳанӯз аз он дида реактори хубтари дигаре пешниҳод нашуда.  Ба ин хотир, фаъол намудани ин реактор дар пешрафти илми  кишвар нақши созгор хоҳад бозид.
- Пас, масъалаи бехатарии он,  ки яке аз сабабҳои таъхирёбии  фаъолияти реактор буд, ҳалли худро ёфтааст?
- Солҳои аввале, ки реактор ба Тоҷикистон ворид гардид, як гурӯҳ донишмандон иддао доштанд, ки  ба фаъолият пардохтанаш ба муҳити атроф зарар хоҳад расонд. Вале, омӯзиш нишон медиҳад, ки он аз ҷиҳати экологӣ ва ҳам аз нуқтаи назари принсипҳои физикӣ комилан безарар мебошад. Хеле хурд буда, дар шакли маҳлулӣ фаъолият мекунад.
Тавре гуфтем, намунаи дигари он солҳост, ки дар маркази шаҳри Москва фаъолият дорад ва то ҳол ба муҳити зист ҳеҷ зараре нарасондааст. Ба ҷуз ин, назорати лоиҳаи барқароркунии реакторро аз нигоҳи бехатарӣ  Агентии байналмилалии неруи атомӣ ба зимма дорад. Соли 2008 мутахассисони агентӣ аз реактор дидан карда, барои фаъол намуданаш иҷозат доданд.
- Шумо дар боло гуфтед, ки реакторҳо ба хотири гузарондани тадқиқоти илмӣ лозиманд. Бигӯед, ки бо реактори ҳастаии «Аргус» чӣ гуна пажӯҳишҳо анҷом дода мешаванд?
- Дар он тадқиқот бо усули нейтронфаъолгардонӣ анҷом дода мешавад. Ин  таҳлил дар Тоҷикистон, пеш аз ҳама, барои илми геология, саноати кӯҳӣ, хокшиносӣ ва муайян намудани сохтори маводи нави кимиёвии ҳосилшуда зарур мебошад. Нейтронфаъолгардонӣ соҳаи нав аст ва онро дар илм нейтронография мегӯянд.
Албатта, то ин дам дар кишвар усули нейтронфаъолгардонӣ истифода мешуд, аммо бо дигар роҳҳо. Мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, ки усули истифода мебурдаи мо шумораи хеле ками намунаҳоро  фаъол мегардонад, ки талаботи кишварро қонеъ намесозад. Дар ҳалли ин мушкилӣ ба мо реактори ҳастаии «Аргус» кумак хоҳад кард. Бо истифода аз «Аргус», ки нурафканиши нейтронӣ дорад, метавон наноплёнкаҳо, ки дар соҳаҳои нанотехнология, микробиология ва бахшҳои дигар талаботи зиёд дорад, ҳосил намуд.
Дар реактор, ҳамчунин, метавон иза-топ, ки на танҳо дар кишвар, балки дар бозори ҷаҳонӣ талаботи зиёд дорад, ҳосил кард.
- Дар бораи изатоп каме маълумот медодед? Он аслан дар кадом соҳа истифода мешавад?
- Аз солҳои 2000 - ум дар соҳаи тиб самти нав пайдо шуд, ки он аз физикаи ҳастаӣ истифода менамояд. Ин самт аз доруҳои тамоман навъи дигар истифода мебарад, ки он изатоп ном дорад. Ҳоло дар тамоми ҷаҳон барои табобати инсон ва ташхиси  бемориҳо аз изатоп васеъ истифода мешавад. Миқдори ками изатоп имкон медиҳад, ки қалби инсон пурра ташхис ва натиҷаи он дар компютер нишон дода шавад. Бемории  шушро тавассути рентген муайян мекунанд. Аммо, собит гардида, ки афканишоти шуоъҳои рентгенӣ ба бунияи инсон  таъсири манфӣ дорад. Дар кишварҳои пешқадам  беморони шуш бо изатопҳои радиоактивӣ бо усули нафаскашӣ ташхис мешаванд. Собит гардид, ки изотоп нисбат ба рентгент 100 маротиба таъсири кам дорад. Дар тибби имрӯза бо ин усул ҳуҷайраҳои бемории саратон низ   нобуд карда мешаванд. Дар кишвари мо низ аз ин усули табобат истифода мебаранд. Лекин, изатоп аз хориҷи кишвар бо нархи хеле гарон ворид мегардад. Бар замми ин, то ворид шудан фаъолнокиаш ду баробар коҳиш меёбад. Зеро муҳлати фаъолнокии он хеле кӯтоҳ аст. Айни замон, дар кишвар роҳу усули ба даст овардани онро надорем. Ба фаъолият пардохтани реактори ҳастаии «Аргус» ин мушкилиро низ аз миён хоҳад бурд.
Ҳоло корҳо дар самти барқарор намудани реактор идома доранд. Тибқи лоиҳа он соли 2020 бояд ба истифода дода шавад.
Фарзона ФАЙЗАЛӢ, «Ҷумҳурият»


 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.08.2018    №: 170    Мутолиа карданд: 296

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед