logo

туризм

ҚАЛЪАИ КУМ. МАНЗАРЕ БАРОИ ШИНОХТИ ТАЪРИХИ МИЛЛАТ

Тоҷикистон. Ин кишвари афсонавию зебоманзар бо табиати нотакрор ва ёдгориҳои таърихии пурарзишаш кайҳо боз таваҷҷуҳи оламиёнро ба худ ҷалб намудааст. Ҳавои мусоид, кӯҳҳои сарбафалаккашида, обҳои равону пиряхҳои азим ва дар маҷмӯъ, табиати биҳиштосои он барои сайёҳону ҷаҳонгардон беҳтарин макони истироҳату фароғат ва маркази омӯзиши як қисми умдаи фарҳангу тамаддуни башар мебошад. Маҳз ба ҳамин хотир, яъне бо назардошти аҳамият ва имкониятҳои камназире, ки табиати нотакрори сарзамини мо дорад, аз ҷониби Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон соли 2018 ҳамчун Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ эълон гардид. Ин иқдом баробари манфиатҳои иқтисодиву иҷтимоӣ ва фарҳангиву маишӣ доштан, дорои арзиши муҳими таърихӣ мебошад. Мо дар заминаи ин ташаббус имконият дорем таърихи ғановатманди миллатро ба ҷаҳониён бештару беҳтар муаррифӣ намуда, собит созем, ки миллати тоҷик аз қадим дорои таърихи бой, фарҳангу тамаддуни оламгир, санъату ҳунар, низому тартиби давлатдорӣ ва урфу одатҳои инсондӯстона буданд.   
Яке аз ин ёдгориҳои арзишманди таърихии мо Қалъаи Кум мебошад, ки бо номҳои Қалъаи Деваштич, Абаргар ва Муғ ҳам машҳур буда, дар деҳаи Куми ноҳияи Айнӣ, 30 километр дуртар аз маркази ноҳия, дар доманаи кӯҳҳо воқеъ аст.
Тибқи таҳқиқоти бостоншиносон А. Фрейман, А. Якубовский, В. Лившитс ва Ю. Яъқубов Қалъаи Кум ёдгории таърихии ниёгон ва макони будубоши суғдиёни қадим мебошад ва маҳз Деваштичи қаҳрамон солҳои мадид бар зидди арабҳо барои ҳимояи марзу буми кишвараш ҷангидааст ва аз ин рӯ, он бо номи Қалъаи Деваштич низ машҳур мебошад. 
Қалъаи Кум дар болои теппае воқеъ буда, аз он тамоми атрофро чун кафи даст дидан мумкин аст. Аз ягон тараф ноаён ба қалъа наздик шудан имкон надорад. Зеро атрофи онро ҷариҳо ва чуқуриҳои касногузар иҳота кардаанд. Танҳо солҳои шастуми қарни гузашта аз шафати он, байни деҳаҳои Мадм ва Кум, роҳи мошингард сохта шуд. Сокинони деҳаи Кум нақл мекунанд, ки соли 1978 устод Сотим Улуғзода баъди тамошои харобаҳои қалъа ба ҳаяҷон омада, иброз доштаанд: “Деваштич беҳуда ин мавзеу ин деҳаро интихоб накардааст. Биҳишти таппа - тайёр, муҳимтар аз ҳама дастнорас, аз лиҳози стратегӣ бисёр мувофиқ. Деҳаи зебоманзар, ба ман маъқул шуд, албатта, боз меоем. Навбати оянда дар ин оташдон оташи суғдӣ афрӯхта, дар ин суфра базми аҷдодӣ мекунем”. Баъди як соли ин воқеа повести нави Сотим Улуғзода бо номи “Ривояти суғдӣ” ба нашр расид, ки барои сокинон беҳтарин армуғон маҳсуб мешавад.
Абдураҳмони Мустаҷир, нависанда, сайёҳ ва таҳқиқотчии маъруфи асри XIX, пас аз сафар ва боздид аз ин водӣ дар сафарномаи хеш бо номи “Рӯзномаи сафари Искандаркӯл” хотироти хешро дар бораи ин мавзеъ, машғулияти сокинон, иқлиму табиат, обу ҳавои форам ва ёдгориҳои таърихии он бисёр ҳам ҷолиб нақл кардааст: “...Ба ҷое расидем, ки он мавзеъро Кум мегуфтаанд. Дидем, ки ҷои файзосори хуб, булбулҳо дар хониш. Қишлоқи он мавзеъро, ки ба даруни сой мебошад, онро аз ҷиҳати танг будан Кум ном ниҳодаанд. Кум гуфта араб тангро мегӯяд. Мардуми он мавзеъ миқдори шаст хонавор мебарояд. Деҳқонии онҳо бурчоқ,  боқила, гандум, ҷав ва зағир. Дарахти чаҳормағз ҳам дорад...
Дар мавзеи мазкур қӯрғони куҳнае аз қадим мондагӣ аст. Номи онро Муғ мегуфтаанд. Бинои он ва фатароти онро касе ёд надоштааст. Аммо мӯйсафедон мегӯянд, ки дар айёми қадим Муғ ном кофире дар он мавзеъ қӯрғон андохта будааст. Аз ин ҷиҳат Муғ мегӯянд...”.
Боиси тазаккур аст, ки ҳарчанд Қалъаи Кум мавриди таваҷҷуҳи сайёҳони дохиливу хориҷӣ қарор дошта бошад ҳам,  мутаассифона, бо сабаби  набудани инфрасохтори зарурӣ шумораи ками онҳо ба ин ҷо ташриф меоранд. Бинобар ин, зарур аст, ки аз ҷониби масъулони ноҳия бо ҷалби соҳибкорони маҳаллӣ дар деҳаҳои наздик барои сайёҳон меҳмонхонаву бошишгоҳҳои хурд ва марказҳои хизматрасонӣ бунёд карда шаванд.
Масъалаи дигар таъмирталаб будани роҳ мебошад. Роҳи мошингард то деҳаи Кум, ки 7 километрро ташкил медиҳад, кайҳо боз харобу валангор гаштааст. Агар ин роҳ таъмир гардад, мушкилоти сайёҳон ба маротиб осон шуда, шумораи бинандагони ин ёдгории таърихӣ сол ба сол бештар хоҳад гашт.
Ҳифзи ин ёдгорӣ аз офатҳои табиӣ аз масъалаҳои муҳим ба ҳисоб меравад ва дар ин ҷода масъулонро бояд чораҳои бетаъхир андешанд.
Дар воқеъ, дар тамоми минтақаҳои кишвар чунин ёдгориҳо хеле зиёданд, ки аксари онҳо дорои таърихи чандҳазорсола буда, ҳамчун гавҳараки чашм эҳтиёт намудан ва ба наслҳои оянда бегазанд расондани онҳо на танҳо вазифаи сохторҳои марбута, балки қарзи шаҳрвандии ҳар як сокини кишвар аст.
Бахтовар КАРИМ,
“Ҷумҳурият”


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.09.2018    №: 175    Мутолиа карданд: 449

19.07.2019


ПАЛАТАИ ҲИСОБ. 88,З миллион сомонӣ зарари молиявӣ ошкор гашт

УМЕД БОБОЗОДА: "Аксари муроҷиатҳо оид ба адолати судиянд"

Кӯдакони аз Ироқ овардашуда ба зиндагии муқаррарӣ бармегарданд

"EXPO 2019 BEIJING". Гӯшаи Тоҷикистонро беш аз як миллион нафар тамошо кард

НИГАРОНӢ. Ҷудошавии 6065 оила дар ним сол

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед