logo

сиёсат

АДАБИЁТ ВА ҲИФЗИ МАНФИАТҲОИ МИЛЛӢ

Андешаҳо дар ҳошияи мақолаи узви вобастаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон С. Ятимов «Адабиёт ва диалектикаи ҳаёт», «Ҷумҳурият», № 238 - 239, 2018.
Мақолаи узви вобастаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон С.Ятимов таҳти унвони “Адабиёт ва диалектикаи ҳаёт”- ро рисолатномаи адабиёт дар замони муосир донистан мумкин аст. Зеро дар он таҳқиқи илмии ҳадаф ва вазифаҳои адабиёти бадеӣ, рисолати созандагии он ҳамчун ташаккулдиҳандаи маънавиёти ҷомеа ва инъикоскунандаи воқеият аз диди замонӣ ҷойгоҳи хос дорад.
Муаллиф бар асоси таҳлил ва пешниҳоди далоили муътамад аз олимону адибони оламшумули гузаштаю ҳозира хулосаю натиҷагириҳои илмии асосноки нав ва ҳаётиро манзур менамояд. Аз ин лиҳоз, мақолаи мазкурро синтези назарияҳо ё назарияи модерн низ гуфтан ҷоиз аст. Аз ҷониби дигар, ин мақола раҳнамое барои эҷодкори имрӯз аст, то тавонад воқеият ва ормонҳои миллиро дар каломи бадеъ инъикос кунад. Донишманди тоҷик С. Ятимов менависад, ки “қувват ва қудрати каломи бадеӣ дар инъикоси воқеият, дар тасвирҳои волои эстетикӣ мебошад. Аммо чунин тасвир дар кадом жанре таълиф гардад, мебояд ҷанбаи воқеӣ, заминӣ, реалистӣ ва дарки ҳастӣ дошта бошад. Ба дархостҳои иҷтимоии ин замон, дар ҳоли ҳозир ва ояндаи наздик созгор ояд”.
Ба андешаи мо эҳёи давлатдории навин, арзишҳои Истиқлолияти давлатӣ, барқарор намудани сулҳу ваҳдати миллӣ, ки барои ҷаҳониён намуна аст, ташаббусҳои байналмилалии Президенти маҳбуби мамлакат, бунёд ва сохтмони иншооти азими аср – НБО “Роғун” дар муддати кӯтоҳ ноил гардидан ба ҳадафҳои стратегии давлат, рафъи камбизоатӣ ва таъмини зиндагии шоистаи мардум ва даҳҳо рӯйдоду воқеаҳои фараҳбахши дигар аз мавзӯъҳое мебошанд, ки имкон доранд адабиёти тоҷикро боз ҳам ғанитар гардонанд. Хушбахтона, адибони даврони истиқлолият дар ин ҷода гомҳои устувор гузошта истодаанд. Дар робита ба ин, муаллифи мақола аз ҳаёту рӯзгор ва кору пайкори адибони гузаштаю ҳозираи тоҷик ёдовар шуда, масъалаҳои назариявии “образофаринӣ зиндагиофаринӣ аст” ва “суханофаринӣ идеяофаринӣ аст”- ро  ба миён гузоштааст.
Андешаи муаллиф “адиб он нест, ки рӯзи ҷанг (мубориза, талош, арсаи созандагӣ, рӯ ба рӯ гаштан бо душмани ғаддор, ватанфурӯш, дурӯя, бегонапараст) пушт гардонад. Адиб он аст, ки дар миёни набардҳо ё дар лобалои онҳо симо, маънавиёт, тарзи тафаккури созандаи хешро дар жанрҳои мувофиқ бо амал - образҳои бадеии ба воқеият ҳамсон нишон диҳад” муборизаҳои ҷоннисоронаи бисёре аз адибони гузаштаи миллатро ба хотир меорад. Хитобаҳои Ҳаким Фирдавсӣ “ҳама сар ба сар тан ба куштан диҳем, аз он беҳ, ки кишвар ба душман диҳем”, мавқеъгирии Саъдии Шерозӣ зимни дифоъ аз Ватан “он на ман бошам, ки рӯзи ҷанг бинӣ пушти ман...” ва Ҳабиб Юсуфӣ “даст агар аз кор афтад, ҷанг бо дандон кунем” ва садҳо гуфтаҳои суханварони миллат ҳамин рӯҳияро доранд. Пас, адабиёт як аслиҳаи мубориза барои озодӣ, созандагию бунёдкорӣ буда, инъикоскунандаи ҳаёти моддӣ ва воқеии ҷомеаи башарӣ мебошад.
Ин нуктаҳоро зикр карда, фидокориҳою ҷонбозиҳои адибони тоҷик дар роҳи ҳифзи марзу буми Ватан, ҳувияти миллӣ, мубориза бар зидди бегонапарастӣ, таассуб, ҳимоят аз давлати миллӣ пеши назар меояд. Масалан, Носири Хусрав бо афкору андешаҳояш чун шахси озода, ҳақиқатҷӯю ҳақиқатгӯй ва ватандӯст дар назарҳо ҷилвагар шуда, ифтихори миллӣ ва озодандешӣ ҷавҳари асосии ақидаҳои иҷтимоии ӯро ташкил медиҳанд. Маҳз ҳамин ҷанбаи эҷодиёти ӯ писанди давлатдорони бегона, истилогарон, рӯҳониёни мутаассибу ифротӣ ва ҷоҳил нагашт ва зиёда аз ин шоири сарсупурда нахост “дурри лафзи дариро дар зери пойи хукон” резад. Аз ин рӯ, ӯро дучори азобу шиканҷа карданд. Аммо ягон таъқибу озор ва шиканҷаи  аҷнабиён рӯҳи пуршӯр ва иродаи матини шоирро шикаста натавонист. Иродаи матин, ақлу заковат, илму дониши фаровон ва теғи буррои суханаш ҳамеша ҳомӣ, мададгор ва наҷотбахши ӯ аз “лашкари замонаву аз теғи тези даҳр” будааст.
Ба ҳамин монанд, дар таърихи халқи тоҷик нисбат ба бисёр донишмандон ва суханварони муборизи роҳи озодии мо чунин озору таъқибҳо амалӣ шудаанд. Қисмати адибони мухолифи ҳокимони аҷнабӣ ҳама вақт фоҷиаангез будааст, онҳо ё то охир мубориза мебаранд, ё маҳв мегарданд ва ин ҳолатро дар мисоли тақдири пуркулфати аксари классикони адабиёти тоҷик равшан тасаввур кардан мумкин аст. Аз ҷумла, Рӯдакӣ дар пиронсолӣ кӯр карда шуд, Фирдавсӣ маҳкум шуда буд, ки зинда ба зинда зери пои фил партофта шавад, Ибни Сино зиндонӣ шуд, Камоли Хуҷандӣ тарки Ватан кард, Адиб Собир, Бадриддини Ҳилолӣ, Абдулқодирхоҷаи Савдо ва Ҳозиқу дигарон ба қатл расонда шуданд.
Маҷмӯан, дар ганҷинаи адабиёти миллиамон осори назариявии фаровон маҳфуз аст. Вале мақолаи арзишманди илмӣ - фалсафии С.Ятимов аз диди замонӣ ва модернистӣ таълиф шуда, дар он масъалаҳои назариявии адабиёт, қонунияти илмии эҷод, вазифаҳои адабиёт ҳамчун инъикоскунандаи ҳаёти моддию воқеии халқ ва рӯйдодҳои созандаи ҳаёт таҳқиқ шуда, муҳимияти мақом ва ҷойгоҳи адиб, эҷодкор дар набардҳо ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ таъкид гардидаанд, ки дар ҳаёти сиёсӣ - иҷтимоӣ ва илмию адабии кишвар дорои аҳамияти фавқулода муҳим аст.
С. АЗОРАБЕКОВ,
Омӯзгор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.12.2018    №: 250    Мутолиа карданд: 413
05.12.2020


 СААД ВОХӮРИИ НАМОЯНДАГОНИ ИДМ, СҲШ, САҲА, НАТО ВА ИТТИҲОДИ АВРУПОРО ПЕШНИҲОД НАМУД

 ДАР ДУНЁ МОҲЕ 30 МИЛЛИОН ВОЯИ «СПУТНИК V» МЕБАРОРАНД

ҲАМКОРИИ ИҚТИСОДИИ ЧИН ВА РОССИЯ БА ЗАРБАИ ПАНДЕМИЯ ТОБ ОВАРД

БАЛАНДТАРИН МАНОРАИ "АБУ-ДАБИ ПЛАЗА" - РО "ҚАЗОҚИСТОН" МЕНОМАНД

 ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

30.11.2020


ВАО: БАЙДЕН БОРИ НАХУСТ ДАР ТАЪРИХИ ИНТИХОБОТИ ИМА 80 МИЛЛИОН ОВОЗ ГИРИФТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ТАҒЙИРОТ БА ҚОНУН. МУТАХАССИСОН БО НАЗАРДОШТИ ТАЛАБОТИ БОЗОРИ МЕҲНАТ ОМОДА МЕГАРДАНД

26.11.2020


ВОХӮРИИ РУСТАМИ ЭМОМАЛӢ БО СЕРГЕЙ СОБЯНИН

НОҲИЯИ ТЕМУРМАЛИК. ТАРБИЯИ ИҶТИМОӢ ТАРБИЯИ МИЛЛАТ АСТ

СУҒД. ИТТИФОҚИ КОРГОҲҲОИ САНОАТИ САБУК ТАЪСИС ЁФТ

ДИЕГО МАРАДОНА . НОБИҒАИ ФУТБОЛ БА ДУНЁИ УЛВӢ ПАЙВАСТ

ДАР АФҒОНИСТОН АЗ ДУ ТАРКИШИ САХТ 17 НАФАР ҲАЛОК ГАШТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

25.11.2020


«ШАХСИЯТИ БУЗУРГИ ТАЪРИХСОЗ»

СУДИ ОЛИИ ИҚТИСОДӢ. ҲАМОИШИ ИДОНА БА ИФТИХОРИ ҶАШНИ МИЛЛӢ

ПАРЧАМИ ДАВЛАТӢ РАМЗИ БАХТУ САОДАТ

КФО. "ИСТИҚЛОЛ" 13 ЗИНА БОЛО РАФТ

ДАР ТОҶИКИСТОН ТЕЪДОДИ ШИФОЁБӢ АЗ COVID НАЗАР БА ГИРИФТОРӢ БЕШТАР ШУД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

23.11.2020


НОҲИЯИ ФИРДАВСӢ. МУҚОВИМАТ БО КОРРУПСИЯРО ТАҲКИМ МЕБАХШАНД

ПУТИН АЗ МАНСУБИЯТИ КӮҲИСТОНИ ҚАРИЯБОҒ СУХАН КАРД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ЭРЛИНГ ҲОЛАНД "GOLDEN BOY" ШУД

ПАХТА. ИҶРОИ 97 ДАРСАДИ ДУРНАМО

НОҲИЯИ БОБОҶОН ҒАФУРОВ. НАҚШАИ ИСТЕҲСОЛИ ПАХТА БАРЗИЁД ИҶРО ШУД

БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ – 2021. 27 МИЛЛИАРДУ 645,8 МИЛЛИОН СОМОНӢ ПЕШБИНӢ ГАРДИД

КӮЛОБ. ХӮРОК БАРОИ ДАРМОН АСТ, НА ЗИЁН

СУҒД. ДОРУҲОИ ПАСТСИФАТРО НОБУД КАРДАНД

АФШУРАИ АНОР АНГЕЗАИ COVID - РО ТО 80 ДАРСАД МАҲВ МЕКУНАД

«ТОҶИКИСТОН – 2020». ФОРУМИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ

19.11.2020


ВАҲДАТ. ШАҲР ШУКУФТАН ДОРАД

16 – НОЯБР. ИН РӮЗРО ДАР СУДИ ОЛИИ ИҚТИСОДӢ БОТАНТАНА ҶАШН ГИРИФТАНД

НУРОБОД. 30-СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИЯТРО САЗОВОР ИСТИҚБОЛ МЕГИРЕМ

18.11.2020


НОҲИЯИ СПИТАМЕН. НАҚШАИ ИСТЕҲСОЛИ ПАХТА 100,1 ДАРСАД ИҶРО ГАРДИД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед