logo

иҷтимоиёт

АШКОНИЁН ВА ТАЪРИХИ КУҲАНИ МАРЗБОНӢ

Занҷираи шоҳони Ашконӣ (Гударз, Бежан, Гев) ба ҳамосаи миллӣ роҳ ёфта, пас аз  авлоди Соми Найрам (Сом, Зол ва Рустам) дувумин хонадони бонуфуз маҳсуб мешуданд. Хонадон аз Кашводи зарринкулоҳ ибтидо мегирад ва писараш Гударз – паҳлавони бузург соҳиби 78 писару набера ва дирафши Ковиёнро нигоҳбон буд. Далели фаровон дорем, ки ҳаким Фирдавсӣ аз таърихи шоҳони Ашконӣ бохабар буд ва диловарию фазилати эшонро дар «Шоҳнома» фаровон ёд овардааст.
Ашкониён силсилаи давлатдории юнони (селевки)-ро  шикастанд ва бунёдгузорони Хуросон гардиданд. Аз Ашк  то ба Меҳрдод ва ворисонаш империяе бунёд карданд, ки 500 сол устувор буд.  Онҳо дар 18 подшоҳӣ, аз ҷумла дар Арманистон, Гурҷистон, Агвания (Албанҳо) ҳукумат доштанд. Шоҳони Ашконӣ низоми мукаммали марзбонӣ бунёд ниҳода, худ унвони марзбонро гирифтанд. Волии деҳот Дизпат унвон дошт. Ӯ дар диж менишаст ва заминҳои гирду атрофро нигаҳбонӣ мекард. Сатрап (Шаҳрпат)  нозири вилоят маҳсуб мешуд. Сарвари шаҳрпатҳо Марзбон буд, ки водии паҳновари маъмуриву марзиро идора мекард.
Лашкари Портҳо - сипоҳ хонда ва қисмат мешуд ба пиёда ва савора. Вале нақши асосиро саворагони сабукбор ва вазнинбор ба дӯш доштанд. Дар таърихи куҳан лашкари савораи онон назир надошт. Бо чобукиву чустӣ ва шевотирӣ ҳарос меангехтанд, ки аз табиаташон бармехост.
Юстин навиштааст: «Ҳама ҳолат онҳо саворанд: Дар набард, ба меҳмонӣ рафтан, адои корҳои шахсӣ, хизмати давлатӣ; савора саёҳат мебароянд, дар суҳбат бо якдигар ва ҳангоми тиҷорату машварат рӯи  аспанд». 
Шуҷоату диловарии ин размандагон буд, ки лашкари муназзами юнониёнро торумор ва сершумортарин неруҳои империяи Румро аз байн бурданд. Дар амнияти давлат муҳорибаи Қарҳа (Ҳаррон) аҳамияти калон дошт. Лашкари румӣ беш аз 50 ҳазор бо сарварии Красс ба Порт ҳуҷум овард. Сарлашкари Ашкониён Сурано ки ҳанӯз 30 - сола  набуд, онҳоро имкон дод ба дохили давлат ворид шаванд ва якбора зарба зад. Сурано ҳамонест, ки дар адабиёти Шарқу Ғарб прототипи Рустами достонаш медонанд. Ин муҳориба 9 майи соли 53 то милод рух дод. Нахуст садои нақораҳо дили румиҳоро ба ларза овард ва чун портиҳо чодар аз китф партофтанд, пеши  чашми румиҳо алангаҳои оташ ҷилвагар шуд, ки зиреҳи портиҳо аз фӯлоди зард буд. Чашмонашонро Офтоб дар ин ҷило гирифт ва худро бохтанд румиҳо, - менависад Плутарх.
Дар ин муҳориба 20 ҳазор румӣ кушта, 10 ҳазор ба асорат афтод. Красс бо писараш кушта ва дирафшҳои румӣ сарнагун шуд. Миқдори боқимондаро Сурано ба Рум  роҳнамун кард, то аз тавоноӣ ва неруи  Ашкониён ахбор бубаранд. Бо ҳамин рӯҳи ғарбиён шикаст ва дар ҳазорсолаҳои пасин онҳо ҷуръати ба Шарқ лашкар кашиданро аз хотир бароварданд.
Дар робита ба ин муҳориба дар дафтари Ҷавоҳирлаъл Неҳру аз 26 - уми апрели соли 1932 омадааст: «Дар як номаам аз шикасти румиён дар Ҳаррон ёдовар шудам. Портҳо империяи Селевкро, ки 300 сол ҳукумат дошт, аз миён бурданд. Ҳамонҳо буданд, ки румиҳоро торумор карданд ва минбаъд империяи навзуҳури  Рум ҷуръат надошт, ки ба Шарқ ҳамла кунад».
Дақиқан ҳазор сол баъд И. Сталин ба роҳбурди пайкори Ҳаррон ишора кард. Ӯ ҳамлаи лашкари мусаллаҳу ҷангдидаи Олмонро дар назар дошт, ки ба умқи сарзамин даромада, дар остонаи Маскав меистоданд. Таъкид кард, ки «Портиёни бостон усули зидди чунин ҳамлаҳоро мешинохтанд ва Крассу неруҳояшро ба дохилии кишвар кашонданд ва баъд ба  ҷиддиёт ба ҳамла даст заданд ва ононро нобуд карданд».
Аз ин маълум мешавад, ки  И. Сталин аз таърихи Ашкониён бохабар буд. Дар ин ҷо шубҳае нест, зеро ки Гев ва ворисонаш дар саргаҳи давлатдории  гурҷиҳо меистоданд. Беҳуда нест, ки 9 майро Рӯзи ғалаба баргузид, ки ба ғалабаи Портиён ба румиҳо дар иртибот мебошад.
Ашкониён  (Портиҳо), ки паҳлавонӣ ва паҳлавӣ аз он овон аст, бо тоҷикон қаринтаранд. «Вис ва Ромин»-и Гургонӣ ва достони «Гӯрғӯлӣ» («Пури Гӯр, Гӯрзод») заминаи портӣ доранд.
Ба қавли Клоус Шипман, «дар баробари омили иқтисодӣ ангезаи дигаре дар миён буд, ки онро ангезаи миллӣ метавон номид, зеро Ашкониён султа ва забони юнониро аз миён бурданд ва фарҳанги миллиро ҷойгузини он карданд».
Ҷонибеки АСРОРИЁН


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 03.06.2019    №: 105    Мутолиа карданд: 149

12.11.2019


Ифтитоҳи маҷмааи тиҷоратии «Масири олӣ»

Таҳкими ҳамкориҳои байнипарлумонӣ матраҳ гардид

Баррасии масоили рушди қонунгузорӣ оид ба моликияти зеҳнӣ

САЙЁҲӢ. Баргузории Форуми II илмии донишҷӯёни муассисаҳои олии таълимӣ

Ҷаҳон дар як сатр

Теъдоди қурбониёни тӯфони «Булбул» дар Бангладеш ба 26 нафар расид

Туркия ба истирдоди ҷангиёни «Давлати исломӣ» шурӯъ намуд

Нигаронии Лигаи кишварҳои араб аз идомаёбии зӯроварӣ дар Ироқ

Ҳиндустон дар 10 - 15 сол ММД - ро 4 маротиба боло бурданист

11.11.2019


Фаронса ба «ТАЛКО» таҷҳизот ва ба «Сомон Эйр» панҷ чархбол таҳвил медиҳад

Таъкиди Путин аз зарурати арҷгузории арзишҳои оилаи серфарзанд

Сарвазири Афғонистон: "Натиҷа бояд ба раъйдиҳии воқеии халқи мо асос ёфта бошад"

Чин ба шарти бастани созишномаи тиҷоратӣ бо ИМА ба мувофиқа расид

Ҷаҳон дар як сатр

САМБО. Медалҳои биринҷии гӯштигирони тоҷик

08.11.2019


Давлаталӣ Саид бо Мансур бинни Зойид оли Наҳён вохӯрд

Баргузории конференсия оид ба саҳми диаспораҳо дар рушди кишвар

Масоили ҳамкории фарҳангӣ матраҳ шуданд

МАОРИФ. Медали тиллои хонандагони точик аз Туркия

07.11.2019


Гурӯҳи мусаллаҳ безарар гардонда шуд

БОКС. Медали тиллои муштзани тоҷик дар Россия

ФОРУМИ ПАНҶУМИ МИЛЛӢ. Пойгоҳе ки ҳуқуқшиносонро ба ҳам меорад

Ба Ингушистон суриёие омад, ки аспсавор ба дидори Путин раҳсипор аст

Эрдуғон аз боздошти ҳамсари сарвари "ДИ" Ал-Бағдодӣ хабар дод

Интиқоди ҳазорҳо олим аз беэътиноии сиёсатмадорон ба тағйири иқлим

Пойтахти Тоҷикистон мизбони ҷаласаи Шӯрои ҳамкориҳои ИДМ мешавад

Ҷаҳон дар як сатр

05.11.2019


Роҳҳои баланд бардоштани ҳифзи ҳуқуқҳои истеъмолкунандагони хизматрасониҳои молиявӣ баррасӣ шуданд

Ҳамоиш доир ба нақши ҷавонон дар тарғиби арзишҳои миллӣ

ҶОМИ ТОҶИКИСТОН – 2019. «Истиқлол» ва «Регар - ТадАЗ» бори ҳафтум дар финал

Вохӯрии раҳбарони кумитаҳои амнияти Тоҷикистону Қирғизистон дар Исфара

СММ: "Дар 100 сол аз сунами беш аз 250 ҳазор нафар ҳалок гашт"

Дар Сурия хоҳари Бағдодӣ бо хонаводааш боздошт шуд

Трамп бо Россия ва Чин оид ба назорати силоҳ созишнома бастанист


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед