logo

фарҳанг

ҲАФТ АХТАРИ ТОБОН

Консерти баҳориеро тамошо доштем. Раққосаи хушхиром Хайринисо Ватанова дар рақси «Куртачакан», бо сабку услуби ба худ хос мехиромид. Оҳанги марғубу дилнишин ва рақси мавзун ҳушу гӯш мерабуд. Ҳини чархзаниҳои раққоса чанд тан аз ҷавонон аз ғояти фараҳ завқ мебурданд. Ва, ҳамзамон, дар сифати бонуи нозанин, истеъдоду ҳунари шевои рақси ӯ суханҳои дилнишин мегуфтанд.

Аввалӣ изҳор намуд, ягон раққосаи тоҷик мисли Хайрӣ рақси «Куртачакан» - ро ба дараҷаи олӣ иҷро карда наметавонад. Беҳуда ӯро ҳунарпешаи халқӣ унвон намегиранд, гуфт дигаре. Вақти он расида, ки масъулони бахши фарҳанг дар шаҳри Душанбе ба Хайринисо дар таъсиси мактаби рақсии тоҷикони кӯҳистон дасти мадад дароз кунанд. Зеро ин бонуи пурҳунар зиёда аз 30 сол аст, ки дар ин ҷода гоми устувор мениҳад ва имрӯз дар миқёси кишвар мисли ӯ раққосаи мумтоз кам ёфт мешавад, тақвият бахшид савумӣ. Ман рақсҳои кӯҳистонии бонуро ба назар дорам. Ба ҷуз ин ҳама ӯ раққосаест навовар…
Ҳамин муколама боис гашту паи дарёфти маълумот дар хусуси бонувони ҳунарманде, ки ба унвони ҳунарпешаи халқӣ ноил гаштаанд, кӯшиш ба харҷ додам. Аввалтар аз ҳама «Энсиклопедияи Кӯлоб» (Душанбе, ОАО «Московская типография» № 2, 2006) – ро варақ гардондам. Дар саҳифаҳои 136 – 137 шарҳи ҳоли Ватанова Хайринисо Умаршоевна (4.4.1971) зикр ёфтааст. Мавсуф соли 1997 бо унвони Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон шарафёб гашта будааст. Пас ин ному насабро дар «Энсиклопедияи миллии тоҷик» (Душанбе, 2014) ҷилди 3, ҳарфи «В», саҳифаи 523 ҷустам. Мутаассифона, маълумоте пайдо нагашт…
Бо имкони муносиб дар хусуси бонувоне, ки дар аҳди шӯравӣ сазовори унвонҳои баланди ҳунарӣ гаштаанд, риштаи таҳқиқ баркашидам. Ва, қабл аз ҳама, ба дорандагони унвони олии давлати шӯравӣ – Артисти халқии СССР таваҷчуҳ намудам. Ҳафт тан аз бонувони ҳунарманди тоҷик, ҳафт ахтари тобон ба ин унвон сазовор шуда будаанд. Инак онон (ба тартиби хронологӣ): Лутфӣ Зоҳидова (балерина, 1957), Туҳфа Фозилова (актрисаи театр, 1957), Ҳанифа Мавлонова (сарояндаи опера, 1968), Малика Собирова (балерина, 1974), Лутфӣ Кабирова (сарояндаи опера, 1977), Мазол Калонтарова (Малика Қаландарова, раққоса, 1984) ва Зебо Аминзода (раққоса, 1986). Аз ин рӯйхат бармеояд, ки бонувони тоҷик бо ҳунари волои хеш масъулону арбобони давлати шӯравиро низ қоил кардаанд.
Ҳамин тавр рӯшан гашт, ки байни ҳафтнафара ду тан раққоса ва ду балерина, ки он ҳам ба санъати рақс иртибот доранд, соҳибунвонанд…
Шояд нафаре фаҳмидан хоҳад, ки он чи гуна унвонест. Унвони фахрии Артисти халқии СССР 6 сентябри соли 1936 бо Фармони Комитети Иҷроияи Марказии СССР таъсис ёфтааст. Ин унвон ба барҷастатарин ходимони санъатҳои халқҳои СССР, фаъолтарин намояндагони театр, мусиқӣ ва кинои шӯравӣ дода мешуд. Бо пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ (соли 1991) унвон аз байн рафт.
Зикри бамаврид аст, ки дар зарфи 50 сол (1941 – 1991), аз байни ходимони фарҳанг, ҳунармандони Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон 18 нафар бо ин унвон қадрдонӣ шудаанд.
Нахустин ҳунарманди тоҷик Муҳаммадҷон Қосимов, актёри театру кино соли 1941 ва охирин нафар Ҳошим Гадоев (актёри театру кино) соли 1988 бо ин унвон мукофотонда шудаанд.
Бо ин иктифо накарда, ба таҳқиқи қисмати дигари унвони фахрӣ гузаштем. Бонувони мазкурро аз рӯйхати дорандагони унвони Артисти халқии РСС Тоҷикистон ҷустем. Аз хазинаи маълумотҳо – қомуси миллӣ маълум гашт, ки бо ин унвон нахуст Туҳфа Фозилова соли 1941 мушарраф шудааст. Дигарон: Лутфӣ Зоҳидова (1949), Ҳанифа Мавлонова (1951), Лутфӣ Кабирова (1967), Малика Собирова (1969), Малика Қаландарова (1976) ва Зебо Аминзода соли 1980 бо ин унвони фахрӣ сазовор гашта будаанд.
Унвони Артисти халқии РСС Тоҷикистон 28 – уми марти соли 1939 бо Укази Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон таъсис ёфта, 51 сол амал кардааст. Соли 1990 дар мамлакат ба ҷои он унвони Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон ҷорӣ карда шуд.
Унвони фавқуззикр ба актёрону коргардонҳои театру кино, овозхонон, оҳангсозон, мутрибон, дирижёрон, устодони рақс, роҳбарони бадеии дастаи навозандагон, хор ва дигар намояндагони санъат барои маҳорати баланди ҳунарӣ, офаридани образҳои барҷаста, асарҳои баландмазмуни саҳнавию мусиқӣ, намоишномаҳои театрӣ, кинофилмҳо, инчунин, барои хидматҳои бузург ҷиҳати инкишоф ва омода сохтани кадрҳои санъати ҷумҳурӣ дода мешуд.
Бо сару бар шудани ин ду зинаи ифтихорӣ ба андешаи он ки то марра ками дигар мондааст, ному насаби ҳафт ахтари тобони санъати тоҷикро аз байни барандагони зинаи аввали ифтихорӣ – рӯйхати Артисти хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон кофтем. Пешаварони мумтоз Туҳфа Фозилова соли 1939, Ҳанифа Мавлонова (1943), Лутфӣ Кабирова (1957), Малика Собирова (1965), Малика Қаландарова (1973) ва Зебо Аминзода соли 1975 ба ин унвон сарфароз шуда будаанд. Танҳо як ном - Лутфӣ Зоҳидова (балерина) – ро дар рӯйхати дорандагони ин унвон («Энсиклопедияи миллии тоҷик», ҷилди 1, Душанбе, 2011, саҳ. 556 – 568) дучор нагаштем.
Ногуфта намонад, ки ин унвон низ соли 1990 тағйири ном карда, кунун ба нафарони лоиқ ҳамчун Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон дода мешавад.

Умари ШЕРХОН


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.05.2020    №: 96    Мутолиа карданд: 104
04.06.2020


ОБОДКОРИҲОИ БЕҚИЁС ДАР ТОҶИКОБОД

ЁРИИ ХАЙРИЯВӢ БАҲРИ ПЕШГИРИИ КОРОНАВИРУС

ФУТБОЛ. ҶАЛИЛОВҲО МЕХОҲАНД ҲАМЕША ДАР САФИ ПЕШ БОШАНД

КОРОНАВИРУС ДАР ИТАЛИЯ: БЕШ АЗ ЯК МОҲ ИНҶОНИБ СИРОЯТЁБӢ КАМ МЕШАВАД

ДАР КРЕМЛ БА ХОҲИШИ БО РОССИЯ СОЗИШНОМАИ ЯДРОӢ БАСТАНИ ТРАМП БАҲО ДОДАНД

ТРАМП ҶОНИБДОРИ ҲУЗУРИ ПУТИН ДАР G7

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

02.06.2020


ХАБАРИ ФАВРӢ. БОЗ БЕШ АЗ 200 БЕМОР АЗ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТ

МУБОРИЗА БО COVID-19. КОРМАНДОНИ АНМН БА СУРАТҲИСОБИ МАХСУС 50 000 ГУЗАРОНДАНД

ХУҶАНД. ТАШХИСГОҲИ НАВИ ВИРУСОЛОГӢ БУНЁД ГАРДИД

ХАТЛОН. СОҲИБКОРОН ТАДБИРҲОИ МУҲИМРО ТАТБИҚ МЕСОЗАНД

ВАРЗОБ. 112 ИНШООТИ ҶАШНӢ МАВРИДИ ИСТИФОДА ҚАРОР ГИРИФТ

КФО АВВАЛИН ОНЛАЙН-КОНФРОНСРО ДОИР МЕКУНАД

ДОРУИ ЗИДДИ COVID-19 ДАР БЕМОРХОНАҲОИ РОССИЯ 11 ИЮН ПАЙДО МЕШАВАД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

01.06.2020


ХУШХАБАР. ДАР ТОҶИКИСТОН БЕШ АЗ 2000 СИРОЯТЁФТА ШИФО ЁФТ

РОҶЕР ФЕДЕРЕР. ГАРОНАРЗИШТАРИН ВАРЗИШГАРИ САЙЁРА

29.05.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ COVID - 19 БОЗ 423 НАФАРИ ДИГАР ШИФО ЁФТ

28.05.2020


ТОҶИКИСТОН. БОЗ 385 НАФАР АЗ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТ

ВМКБ. ҲАМОВОЗӢ БА ИҚДОМИ НЕКИ ПЕШВОИ МУАЗЗАМИ МИЛЛАТ

ХИЗМАТИ ҲАРБӢ. НАҚШАИ ДАЪВАТ ПЕШ АЗ МУҲЛАТ ИҶРО ШУД

ВАРЗОБ. ҶОЙҲОИ КОРӢ БЕШТАР МЕГАРДАНД

БУНДЕСЛИГА. РАҚОБАТИ "БАВАРИЯ" БО "БОРУССИЯ" БАРОИ ПОЙГАИ ҚАҲРАМОНӢ

ШАҲРВАНДОНИ ТОҶИКИСТОН БО ПАРВОЗИ МАХСУС АЗ ДЕҲЛӢ ВА ДУБАЙ БА ВАТАН БАРМЕГАРДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

27.05.2020


436 НАФАРИ ДИГАР АЗ БЕМОРИИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

ҶАЛАСАИ ШӮРОИ ВАЗИРОНИ КОРҲОИ ХОРИҶИИ СААД

ТАҚВИЯТИ ҲАМКОРИҲОИ ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН ДАР МУБОРИЗА АЛАЙҲИ COVID – 19

ДАР РӮИ ҒИЗО ЗАРРАҲОИ COVID-19 НЕСТ!

НОҲИЯИ САНГВОР. МУБОРИЗА АЛАЙҲИ COVID-19 БО УСУЛИ “ХОНА БА ХОНА”

ТАШВИҚОТИ ҲИЗБИ ПЕШОҲАНГ ДАР ПАРТАВИ ҲИДОЯТИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ

ЛИГАИ ЧЕМПИОНҲО. МУАЛЛИФИ БЕҲТАРИН ГОЛ БЕҲТАРИН МУРАББӢ ШИНОХТА ШУД

ГАРМО МЕТАВОНАД СИРОЯТИ COVID-19-РО ДАР ӮЗБЕКИСТОН КОҲИШ ДИҲАД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

26.05.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ БЕМОРИИ COVID – 19 1395 НАФАР ШИФО ЁФТ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед