logo

иқтисод

Ар-ар ба ҷои санавбар. Ё шарт аст, ки ҳар сол бо сарфи маблағи ҳангуфт аз Русия симчӯб оварем?

Шабакаҳои барқ дар сар то сари ҷумҳурӣ ба навсозии ҷиддӣ ниёз доранд. Дар минтақаҳои кӯҳӣ симчӯбҳои хати интиқоли барқ тӯли истифодабарии 50-сола корношоям гардидаанд.  Бо як миқдор симчӯбҳои санавбар (сосна)-ие, ки аз Федератсияи Русия тавассути роҳи оҳан бо нархи гарон ба ҷумҳурии мо ворид мекунанд, эҳтиёҷотро пурра қонеъ гардондан мумкин нест. Пас, чӣ бояд кард?
Пирумшо Шаидов, як тан аз ашхоси пуртаҷрибаи соҳаи энергетикаи ҷумҳурӣ, муовини сармуҳандиси Шабакаҳои барқи ноҳияи Рашт, роҳи раҳоӣ аз ин мушкилотро шарҳ медиҳад.
-Шаҳрҳо ва маҳалҳои аҳолинишини деҳот дар пуштазаминҳо, камари кӯҳҳо ва заминҳои селоварди соҳили дарёҳо воқеъ гардидаанд. Таъмини онҳо бо қувваи барқ тавассути хатҳои интиқол, зеристгоҳҳо ва истгоҳҳои трансформаторӣ ба амал бароварда мешавад, -мегӯяд мутахассиси соҳа Пирумшо Шаидов ва меафзояд: - Дар минтақаҳои кӯҳии ҷумҳурӣ шабакаҳои барқ солҳои 60-70-уми асри гузашта сохта шуда, қариб 70 фоизи пояҳои хати интиқол аз симчӯбҳо иборат аст ва 25-30 фоизи боқимондаро пояҳои оҳану бетонӣ ё оҳанин ташкил медиҳанд. Насби пояҳои оҳану бетонӣ ё оҳанин дар маҳалҳои кӯҳӣ ва доманакӯҳҳо душвор аст. Аз ин сабаб дар ин ҷойҳо барқчиён симчӯбҳои хатҳои барқро бо нерӯи даст устувор мекунанд. Мӯҳлати истифодаи симчӯбҳои бо маводи зиддипӯсиш (антисептик) коркардшуда 25 сол буда, баъди гузаштани ин мӯҳлат онҳо аз таъсири омилҳои табиӣ (барфу борон, намнокӣ) оҳиста-оҳиста ба пӯсиш сар карда, корношоям мегарданд.
Симчӯбҳои мавҷуда аз солҳои 60-70-уми асри гузашта то имрӯз ду мӯҳлати истифодабарӣ – 50 солро аз сар гузаронида, айни замон қисман дар ҳолати садамавӣ қарор доранд ва иҷрои корҳои таъмирии хатҳои барқ (иваз намудани изоляторҳо, ноқилҳо ва ғайра) дар онҳо аз имкон берун аст.
Махсусан дар мавсими тирамоҳу зимистон аз таъсири барфу борон ва яхчабандии ноқилҳо ҳолатҳои гурӯҳ-гурӯҳ афтидани симчӯбҳо рух дода, таъмини муштариёнро бо барқ мушкил мегардонад.
Барқчиён дар бисёр маврид аз набудани симчӯби нав қисми пӯсидаи симчӯби кӯҳнаро бурида, онро барқарор мекунанд, ки дар натиҷа фосилаи  зарурӣ миёни замин ва ноқили барқ риоя намегардад ва ба қоидаҳои сохтори дастгоҳҳои барқию истифодаи техникии иншоотҳои барқӣ мухолиф буда, эҳтимоли сар задани ҳодисаҳои нохуш пеш меояд.
Симчӯбҳо ба ҷумҳурии мо бо қимати 800-1200 сомонӣ  аз Федератсияи Русия ба воситаи қатора оварда мешаванд ва бо вуҷуди  сарфи калони маблағ ҳамасола талаботи ҷумҳурӣ ҳамагӣ ба қадри 10-15 фоиз таъмин мегардаду халос.
 Бино бар ин кайҳо вақти он расидааст, ки ба ин мақсад ба дарахтони чӯбашон сахту устувори боғу ҷангалзорони ватанӣ  рӯ оварем.
 Дар аксар ноҳияҳои ҷумҳурӣ, аз ҷумла Файзобод, Роғун, водии Рашт ва ВМКБ дарахти ар-ар ( тирак) мерӯяд, ки аз ҷиҳати мустаҳкамии таркиби сохт қариб, ки ба дарахти санавбари Русия баробар аст. Баландии ар-ар то  15-20 метр ва ғафсиаш то 40-60 сантиметр мерасад. Ин дарахт садсолаҳо масолеҳи асосии сохтмонӣ буда, аҳолӣ онро барои бунёди  ҳама намуди бино ва иншоот васеъ истифода мебарад. Ҳамасола дар баҳорон ниҳоли ин дарахт аз тарафи аҳолӣ ба таври оммавӣ дар ҳамаи заминҳои ғайрикишоварзӣ (лаби ҷӯю заҳбурҳо, шибирзаминҳо ва ғайра) шинонида мешавад.
Дар бисёр ҷойҳо, махсусан дар ноҳияҳои водии Рашт ар-ар дар майдонҳои васеъ парвариш меёбад ва аҳолӣ бо истифода аз он хонаву дигар иншооти зарурӣ месозад. 
 Солҳои охир дар деҳот, аз сабаби набудани симчӯбҳои стандартии хатҳои барқ,  ин дарахтро мардум бе коркарди махсус дар гузаронидани хатҳои барқ истифода мебаранд. Дар сурати хушконидан ва бо маводи зиддипӯсиш коркард намудан метавон аз он ба сифати симчӯб истифода бурд.
Барои исботи коршоямиаш ба сифати симчӯбҳои хати барқ намунаи ар-ар дар озмоишгоҳи ҶСК «Хуҷандсоз» санҷида шуд ва он нишон дод, ки хусусиятҳои мустаҳкамии дарахти ар-ар ба дарахти санавбари Русия қариб ки  баробаранд.
Энергетикони тоҷик ба натиҷаи ин санҷиш қаноат накарда, охирҳои соли 2005 чӯби ар-арро барои омӯзиши иловагӣ ба ҶСК «Институти лоиҳакашии иншоотҳои энергетикӣ ва шабакаҳои барқ», ОАО «РОСЭП»,  РАО «ЕЭС Россия» -и  Федератсияи Русия фиристоданд. Баъди санҷиш бо пешниҳодҳои иловагӣ истифодаи ар-ар бо коркарди иловагӣ дар хатҳои барқ аз тарафи Институти лоиҳакашии шаҳри Маскав тавсия дода шуд.
Истифодаи ар-ар дар хатҳои барқ ба таври таҷрибавӣ аз тарафи ташкилотҳои мутасаддии соҳаи барқи ҷумҳурӣ низ мусбат арзёбӣ гардида буд, вале ҳалли он дастгирӣ наёфт.
Ҳоло дар ҷумҳурӣ бо ташаббуси бевоситаи Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон сохтмони иншоотҳои хурду бузурги энергетикӣ босуръат идома дорад, ки истиқлолияти энергетикии кишварро дар солҳои наздик таъмин намуда, Тоҷикистонро ба яке аз давлатҳои содиркунандаи энергияи барқ табдил медиҳад. Бо ба кор даромадани ин нерӯгоҳҳо барқ ба воситаи шабакаҳо ба истифодабарандагон расонида мешавад, ки дар ин сурат нигоҳдории ҳолати хуби ин шабакаҳо ва кафолати таъмини мӯътадили муштариён бо барқ пеш меояд. Дар ин ҳолат яке аз қисмҳои асосии шабакаҳои барқ – симчӯбро мо бояд дар ҳудуди ҷумҳурии худамон аз дарахти ар-ар истеҳсол намуда, дастнигари дигарон набошем.
Роҳҳои парвариши сифатнок ва ба меъёрҳои техникӣ мувофиқ, инчунин зиёд намудани майдонҳои парвариши ар-арро бояд кормандони соҳаи хоҷагии ҷангали ҷумҳурӣ якҷоя бо олимони соҳа дида баромада, истеҳсоли саноатии симчӯбро  масъулони соҳаи энергетика ва саноати ҷумҳурӣ ҳаллу фасл намоянд.
 Ҳалли ин масъала якчанд паҳлӯи мусбат дорад:
Якум, дар ҷумҳурӣ ҷойҳои нави корӣ пайдо ва соҳаи энергетика бо ашёи хоми ватанӣ барои истеҳсоли симчӯб таъмин мешавад, инчунин масолеҳи иловагӣ барои соҳаи сохтмон пайдо мегардад.
Дуюм, шароити экологии ҷумҳурӣ беҳтар шуда, заминҳо аз эрозия эмин мемонанд ва имконияти самаранок истифода бурдан аз заминҳои бекорхобидаи ғайрикишоварзии обӣ дучанд меафзояд.

Н. ХУДОЙБАХШ,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр:    №:    Мутолиа карданд: 983

21.01.2019


Фестивали байналмилалии «Наврӯз – мероси фарҳангии сайёҳӣ» баргузор хоҳад шуд

"Парасту - 2019" – ҷашнвораи ҷумҳуриявии театрҳои касбӣ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Баргузории ҷашнвораи байналмилалии «Рӯзи барф» дар Калуга

Дар Арабистони Саудӣ ҷалби бонувон ба корҳои ҷамъиятӣ меафзояд

Соли 2018 прокуратураи Қазоқистон ба буҷети кишвар $90 миллион талофӣ кард

Дар Тошканд хазинаи қадима ёфт шуд

Дороии 26 шахси сарватмандтарини дунё ба даромади 3,8 миллиард ниёзманд баробар аст

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед