logo

иқтисод

"Саҷҷодаи Анзоб" ба ҳамкорӣ даъват мекунад

Ҷангалпарварӣ тайи солҳои охир рӯ ба беҳбудӣ ниҳода, туфайли дастгирии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин соҳа корҳои назаррас ба ҷо оварда мешаванд. Дар баробари нигоҳдории ҷангали мавҷуда ҳамчун боигарии миллӣ, дар домани дашту таллу теппаҳо ва  манотиқи кӯҳистони кишвар  низ ҷиҳати васеъ гардонидани он тадбирҳои ҷиддӣ меандешанд.
Дар сарзамини мо, ки табиат ба он иқлими мусоид, оби фаровону офтоби босахо  ато намудааст, имкони парвариши кулли дарахтони мевадиҳандаву сояафкан, буттаву гулу гиёҳ  фароҳам аст. Ва ҷангали дарахтони мухталиф тӯли садсолаҳо зеби ин кишвари зебову афсонавӣ гардидааст.
Яке аз чунин гӯшаҳои дорои табиати нотакрор водии Зарафшон, бахусус болоби он аст. Ин макон дар радифи кӯҳҳои сарбаафлоки барфпӯш, наҳрҳои софу зулол  бо ҷангали анбӯҳи арчазораш шӯҳратёр буду ҳаст. Ин дарахти сӯзанбарги ҳамешасабз, ки  бо номи "Арчаи Зарафшонӣ" ёд мешавад, дарахти ватанӣ буда, ҳазорсолаҳост, ки мардум аз он чун маводи сӯхту сохтмонӣ истифода мебаранд.  Он 10 -15 метр қад дошта, вобаста ба мусоидии иқлими маҳал солҳои зиёд нашъунамо ёфта, тақрибан пас аз 40 - 50 сол дарахти болиғ дониста мешавад. Мардуми маҳал умри онро 300 - 400 сол ва аз ин ҳам бештар медонанд.
Таърихи начандон дури сарзамин шаҳодат медиҳад, ки ин дарахти бисёрсола дар баробари таъмини эҳтиёҷи аҳолии маҳаллӣ, дар сохтмони хонаҳои бошаҳомат, кушку қасрҳои шаҳрҳои  Панҷакенту Самарқанд ва Бухоро фаровон истифода мешуд. Ҳокимони вақт арчаҳои азимро бо ёрии аҳолӣ бурронида, тавассути маҷрои дарёи Зарафшон ба поёноб равона менамуданд. Сифати аълои  дарахти арча чун маводи сӯхт низ аз чашмони ҳамабини "хӯҷаинони вақт" дур намемонд. Дар радифи он, ки шохаву танаи он тануру оташдони ҳавлиҳои сокинони маҳаллиро метафсонид, бо амру супориши соҳибони корхонаҳои оҳангудозии шаҳрҳо арчаро нимсӯхта карда, онро тавассути лингаву хурҷин бо хару асп  аз болооб ба водӣ  мекашониданд. Ба тадриҷ ҷои ҷангали анбӯҳи ин дарахти бисёрсола лучу урён гардида, ба замини кишт, ки дар ин минтақа аҳолӣ ба он эҳтиёҷи калон дошт, табдил меёфт.
 Ҳамин тариқ, мувозанати экологӣ вайрон шуд ва ин бе асар намонд. Бо селу ярчу тарма поён хамидани кӯҳпораҳои водӣ сол ба сол афзуда, ба хоҷагии халқ хисороти азим ворид менамуд. 
 Саросар қир шудани арчазори водӣ танҳо дар нимаи аввали асри бист коҳиш ёфт, зеро истеҳсоли ангишти маҳаллӣ ба роҳ монда, масолеҳи сохтмонӣ тавассути қатора аз Русия оварда мешуд.
 Сар аз ин давра марҳалаи эҳёи дубораи  арчазори водӣ имконпазир гардида бошад ҳам, иқлими маҳал  имкони вусъати бемайлони онро таъмин карда наметавонист. Зеро  давраи инкишофи ин навъи дарахти кӯҳистон солиёни зиёдро тақозо мекард. Ҳамин тавр, то ба имрӯз мавзеъҳои холигардидаи водӣ  лучу урён боқӣ мондаанд.
Мутахассисон бар он ақидаанд, ки 10 - 15 адад арчаи 60 - 80 -солаи дар баландиҳо нумӯъкунанда  баробари як гектар зардолузори водӣ қобилияти нигоҳ доштани намнокиро дорад. Агар  организми инсон ба микроэлементҳо зарурат дошта бошад, арча витамини лозимаи табиати кӯҳистон аст.
Марҳалаи гармшавии иқлим зарурияти  дигари парвариши ин дарахти кӯҳистонро пеш овард. Зеро маҳз арча метавонад намнокии кофиро дар баландкӯҳҳо таъмин намуда, обшавии пиряхҳоро пешгирӣ намояд.
  Бо назардошти ҳифзи муҳити зист, таъмини мувозинати табиати маҳал ва сарсабзу хуррам  гардонидани мавзеъҳои баландкӯҳ соли 1998 бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҶДММ "Саҷҷодаи Анзоб" таъсис дода шуд. Дар масоҳати 230 гектар замине, ки дар баландии 3 ҳазор  метр аз сатҳи баҳр қарор дошт,  қитъаи таҷрибавии илмӣ -истеҳсолӣ (мамнӯъгоҳи хурд) ташкил ёфт. 12 соли гузашта аз санаи таъсиси мамнӯъгоҳ собит намуд, ки дар сурати пешгирии қуруқшиканӣ, шинонидани ниҳолони  арча ва дигар намуди дарахтони ҳамешасабз имконияти васеъ кардани ҷангалзори ин намуди дарахтон фароҳам аст.  Пас аз  санҷиши фаъолияти   "Саҷҷодаи Анзоб" аз тарафи Комиссияи давлатии Хоҷагии ҷангал ва Кумитаи ҳифзи муҳити зист бо пешниҳод ва дастгирии Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон  ва қарори мақомоти иҷроияи маҳалии ҳокимияти давлатии ноҳияи Айнӣ майдони таҷрибавии илмӣ - истеҳсолии мамнӯъгоҳ васеъ карда, ба 10,5 ҳазор гектар расонида шуд.
 Бо дастгирии ҳарҷонибаи садорати Хоҷагии ҷангали ҷумҳурӣ ва Кумитаи ҳифзи муҳити зисти ноҳияи Айнӣ алҳол ҳар як дарахту бутта, майдони гиёҳҳои шифобахш  ва ҳайвони ваҳшии деҳи Анзоб, Марзич, Марғеб, Хишортоб, Ворсовут ва Яғноб ба ҳисоб гирифта, ҳифзи минбаъдаи он тарҳрезӣ гардид. Дар ҳифзи табиати диёр дар баробари кормандони мамнӯъгоҳ табиатдӯстони деҳоти номбурда низ  саҳм мегузоштагӣ шуданд.
Агар аз қуруқшиканон бозпас гирифтани дарахту буттаҳое, ки бо мақсади ҳезум  бурида шудаанд, норозигии онҳоро ба вуҷуд оварда бошад, ба мактабу пунктҳои тиббӣ ва пиросолони эҳтиёҷманд тақсим шудани ин ҳезум миёни ҷомеаи маҳал дастгирӣ ёфта, сафи иштиёқмандони ҳифзи муҳити зист ба маротиб афзуд. 
 Феълан кормандони парваришгоҳи илмӣ - истеҳсолӣ дар мамнӯъгоҳ ҳар як дигаргунӣ ва ҳодисаҳои табииро таҳти назорати доимӣ қарор дода, вазъи кунунии пиряхҳоро чун заминаи асосии захираи оби маҳал махсус таҳқиқ менамоянд. Тасмим дорем то тирамоҳи оянда саршумори ҳайвоноти ваҳшии маскуни ҳудуди минтақа пура ба ҳисоб гирифта шавад.
Бо назардошти он ки ҳифзи муҳити зист кори дастаҷамъонаро тақозо менамояд, бо пешниҳоди ҳамкории дуҷониба ба маъмурияти мактабҳои деҳаҳои ҳудуди майдони таҷрибавӣ - истеҳсолӣ  тадбирҳои амалии сӯдманд рӯи кор омаданд. Агар ҳайати устодону мактаббачагон бо корҳои ташвиқоту тарғибот,  пешгирии қуруқшиканӣ, дар фасли  сармо расонидани маводи хӯрока ба паррандагон (кабку мусича, аккаву гунҷишк, ки ин намуди паррандагон дар маҳал муқимианду ба мавзеи дигар кӯч намебанданд), ба мо дасти ёрӣ дароз кунанд, масъулони "Саҷҷодаи Анзоб" дар навбати худ мактабҳоро бо маводи сӯхт (ҳезум)  ва  ҷиҳози мактабӣ таъмин намуда, илова бар ин ба фаъолони ҳаракати экологӣ мукофотҳои пулию ҳавсамандгардонӣ медиҳад. Ин таҷриба дар мактаби деҳаи Марғеби ноҳияи Айнӣ самараи дилхоҳ дода истодааст.
 Ҳосил гардидани  чунин таҷриба ва ба даст омадани натиҷаҳои нахустин моро ҷиҳати пешбурди ин кори муҳим ба баргузор намудани як чорабинӣ  дар сатҳи ҷумҳурӣ водор намудааст. Тибқи нақшаи Кумитаи ҳифзи муҳити зисти ҷумҳурӣ ва дастгирии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии ноҳияи Айнӣ ният дорем доир ба роҳҳои самарабахши ҳифз ва пешгирии обшавии бошиддати пиряхҳое, ки  дар баландии аз 3000 метр зиёд ҷой гирифтаанд, конфронси ҷумҳуриявӣ доир намоем. Мутмаинам, ки ин тадбир, ки бо иштироки ҷомеаи маҳал, намояндагони дигар минтақаҳои баландкӯҳи кишвар ва мутахассисони соҳа баргузор хоҳад шуд, ба тақвияти фаъолият бобати ҳифзи муҳит ва боло рафтани маърифати экологӣ  мусоидат менамояд.
Агар  мо ба ин нақшаҳои тарҳрезинамуда комёб шавем, коркарди маҳсулоти ҷангал, ҷамъоварии гиёҳҳои шифобахш,  ҳифзи ҷангалзор ва билохира, таъсиси минтақаҳои биологӣ  самараи нек ба бор оварда метавонад.

Давлатёр САЛОМОВ,
раиси ҶДММ "Саҷҷодаи Анзоб"


Баёни ақида (0)    Санаи нашр:    №:    Мутолиа карданд: 929

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Иштироки варзишгарони тоҷик дар Чемпионати Осиё

12.04.2019


Бо иштироки Сарвазири мамлакат дар шаҳри Кӯлоб як қатор иншоот ба истифода дода шуд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии давлатҳои аъзои СҲШ

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ доир мегардад

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2019 ОИД БА ФУТЗАЛ. Рақибони Тоҷикистон муайян гаштанд

"Кашшофи падидаҳои наврас"

НОҲИЯИ РӮДАКӢ . Сафи соҳибкорони ватандӯст меафзояд

НУРОБОД . Эҳтиром ба шахсиятҳои таърихӣ

Ҷаҳон дар як сатр

11.04.2019


"Тоҷикон" ба забони ӯзбекӣ нашр шуд

Дар Чин кӯдак аз ошёнаи 26 – ум афтода зинда монд

Аксаков бо сенаторони амрикоӣ зарурати муколамаи фаъолро баррасӣ намуд

Ҳамкории Москва ва Рейкявик дар Арктика тақвият меёбад

ФР ва Тоҷикистон конфронси ҳамкории байниминтақавӣ доир мекунанд

ИМА омодаи тамдид намудани созишномаи ССҲ бо Россия аст

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед