logo

иҷтимоиёт

Тоҷикистон: молориё решакан мегардад

Моҳи апрели соли равон Ҳукумати ҷумҳурӣ Барномаи нави мубориза бар зидди бемориҳои тропикиро барои солҳои 2011-2015 қабул намуд. Роҷеъ ба зарурати қабули ин барнома ва бемории вараҷа дар мамлакат ва пешомади он Сайфуддин Каримов, сардори Маркази ҷумҳуриявии мубориза бо бемориҳои тропикӣ, ба пурсиши хабарнигорамон посух дод, ки онро манзури хонандагони арҷманд мегардонем.

-Кадом намудҳои бемории вараҷа феълан ба назар мерасанд ва  чӣ осебе доранд?
-Вараҷа бемории сироятии паразитӣ буда, ба гурӯҳи бемориҳои тавассути хун паҳншаванда мансуб аст. Дар ҷаҳон аслан чаҳор навъи вараҷа, мисли  серӯза,  чаҳоррӯза, молориё ва вараҷаи тропикӣ мавҷуд аст. Ҳамаи ин намудҳои бемории вараҷа ҷисми инсонро заифу лоғар гардонида, фарҷоми бад доранд. Ба вижа бемории занони ҳомила, ки ба вараҷа гирифторанд, хеле вазнин аст. Бемории онҳо на фақат аз ҷиҳати истеъмоли навъи доруҳо, балки нишонаҳои беморӣ низ тафовут дорад. Осебҳои вараҷа, мисли зардпарвин, камхунӣ ва ғайра дар ҷисми модарон тӯл мекашад. Ҳамчунин нисбат ба дигарон паёмади марговари вараҷа дар занони ҳомила 2-3 бор афзунтар аст. Барангезандаҳои вараҷа ба инкишофи тифли батн ҳам таъсир расонида, мӯҷиби таваллуди пеш аз мӯҳлат ё марг ва дар батн сирояти кӯдакон  ҳангоми таваллуд мешавад.
 Бемории вараҷа то нимаи дувуми садаи 20 дар кишвари мо  хеле авҷ гирифта буд ва ба иқтисодиёти мамлакат зарари калон меовард. Бар асари муборизаи муттасил ва тадбирҳои зидди вогирӣ он  солҳои 60-уми асри гузашта решакан гардида, наздики 40 сол аз ёдҳо зудуда шуд.
-Аммо сабаб чист, ки бемории вараҷа ва ё молориё даҳсолаи  асри гузашта дар қаламрави кишвари мо  якбора рӯ зад? Ва ин дар ҳолест, ки  сирояти аҳолии собиқ ҷумҳуриҳои шӯравии ҳаммарзамон дар ҳамин давра аз молориё  хеле кам мушоҳида шудааст.
-Омилҳои асосии густариши бемории вараҷа дар қаламрави кишварамон  сар задани ҷанги шаҳрвандист. Бар асари он мардуми зиёд ба қаламрави Афғонистон ва кишварҳои дигар фирор намуданд. Шаҳрвандони гурезаи мо солҳои 1992 - 96 дар қаламрави Афғонистон  сироят ёфта, вараҷаро ба ҷумҳурии мо ворид намуданд. Ҳодисаҳои сирояти вараҷа  дар ҷумҳурӣ ҳанӯз соли 1993 ба қайд гирифта шуда, солҳои 1995-1997  якбора авҷ гирифт. Миқдори зиёди вараҷа дар ҷумҳурӣ асосан соли 1997 ба қайд гирифта шуд, ки тибқи омори расмӣ наздики 30 ҳазорро ташкил медод. Аз рӯи баҳодиҳии мутахассисони Созмони ҷаҳонии тандурустӣ ин беморӣ он солҳо ба ҳисоби миёна дар қаламрави Тоҷикистон аз 300 то 500 ҳазор нафарро  сироят карда буд. Ғайр аз ин ба навъи вараҷаи тропикии марговар низ иддае гирифтор шуданд ва хавфи паҳншавии он дар кишвар ба вуҷуд омад. Сирояти шаҳрвандони кишварамон аз ин навъи бемории вараҷа соли 2000 ба 800 нафар расид.
Паёмади нохуши авҷи ин бемориро ба назар гирифта, Ҳукумати ҷумҳурӣ Барномаи мубориза бо бемориҳои тропикиро  дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 1997-2005 қабул кард. Ҳадафи барнома пешгирии паҳншавии вараҷа дар қаламрави мамлакат ва роҳ надодан ба фавти беморон буд, ки он комилан иҷро гардид. - Вазъи кунунии вогирии молориё дар ҷумҳурӣ чӣ гуна аст?
- Соли 2010 дар қаламрави кишварамон 112 ҳодисаи гирифтор шудани одамон ба вараҷаи серӯза мушоҳида шуд, ки ин нисбат ба соли 1997, ки  29794 нафар ба он мубтало гашта буд, 268 маротиб коҳиш ёфтаст. Айни замон 70 дарсади беморон аз вилояти Хатлонанд. Ин  нишондод  дар ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ 20 дарсад,  вилояти Суғд 3 фоиз ва ВМКБ  ва шаҳри Душанбе 1 дарсадро ташкил медиҳад. Айни замон сирояти вараҷа дар ҷумҳурӣ ба ҳадди назаррас коҳиш ёфта, ба ҳар 100 ҳазор нафар дар соли 2010  1,4 нафар рост омад.
Бо вуҷуди дастовардҳо дар рафъи бемории вараҷа  он ҳанӯз ҳамчун  мушкили иҷтимоӣ ва соҳаи тандурустии кишвар боқӣ мондааст.
Эҳтимоли сирояти ин беморӣ ба аҳолии ноҳияҳои бо Афғонистон ҳаммарзи кишварамон вуҷуд дорад, зеро сирояти молориё дар ин кишвар ҳанӯз дар авҷ аст. Инчунин интиқоли ин беморӣ ба ҷумҳуриямон аз дигар давлатҳо ба воситаи сайёҳон, муҳоҷирон ва ғайраҳо аз имкон берун нест.
Ҳозир мувофиқи барномаи нав мо мақсад дорем, ки ҳамкориҳои муштаракро оиди маҳви манбаъҳои сироятии ин беморӣ дар маҳалҳои аҳолинишини марзҳои байни ду кишвар ба роҳ монем. Барои расидан ба ин ҳадаф заминаҳои устувор гузоштем. Бо мутахассисони Ҷумҳурии Исломии Афғонистон бобати табодули маълумот оид ба вазъи беморӣ, баргузории амалиёти муштараки зиди вараҷа дар маҳалҳои наздисарҳадӣ, назорати доимии вазъи вогирии (эпидемиологии)  ноҳияҳои наздисарҳадӣ, аз ҷониби вазоратҳои ҳамноми ду кишвар созишномаи байниҳукуматӣ таҳия гашт, ки дар арафаи ба тасвиб расидан аст.
- Нооромиҳои сиёсие, ки алъон дар бисёре аз  кишварҳои иқлимашон гарм, яъне гармсер боиси задухӯрдҳои низомиву  ҷангҳои  шадиди шаҳрвандӣ гаштаанд, табиист, ки ба густариши вараҷа дар минтақаҳои дигар мусоидат мекунанд. Тоҷикистон аз ин хатар эмин буда метавонад?
-Бемории вараҷа хоси кишварҳои Африқо, мисли Нигерия, Гвинея, Кот-д-Ивуар ва  Судон аст. Айни замон он дар  бархе аз кишварҳои Осиёи Ҷануби Шарқӣ- Ҳиндустон, Покистон, Ветнам, Куриёи Шимолӣ, Туркия, Тайланд, Филиппин, Амрикои Марказӣ- Колумбия, Костарика, Панама ва ғайра низ паҳн шудааст.  Тибқи иттилои Созмони ҷаҳонии тандурустӣ 90 дарсади мубталоёни вараҷа дар кишварҳои Африқоянд. Танҳо соли 2008 дар ин минтақа 247 миллион гирифтори вараҷа гашта, бар асари он зиёда аз як миллион кӯдак фавтидааст. Дар Африқо аз молориё дар ҳар  45 сония як кӯдак ҳалок мешавад. Аммо барои роҳ надодан ба интиқоли вараҷа аз кишварҳои дигар мо таҷрибаи кофӣ дорем. Дар давоми панҷ моҳи соли 2011 се бемори гирифтори вараҷаи серӯзаро дар ҷумҳурӣ ба қайд гирифтем. Аз ин нафаре  дар ноҳияи Қубодиёни вилояти Хатлон аз  манбаъҳои пешина сироят ёфтааст. Ду бемори дигар, яке аз ноҳияи Хуросон, ки дар яке аз донишкадаҳои динии Покистон таҳсил мекард,  ба ҷумҳурӣ омада,  бемор шудааст. Муайян намудем, ки макони сироят Покистон мебошад. Дигаре донишҷӯе аз Ҳиндустон аст, ки дар Душанбе таҳсил мекунад. Ӯ дар зодгоҳаш сироят ёфтааст. Бемориашро муайян намуда,  бо муолиҷа фаро гирифтем. Умуман дар ҷумҳурӣ ҳар нафари аз хориҷа омада  ҳини шикоят аз вазъи саломатӣ ҳатман  аз  ташхиси вараҷа мегузарад. Инчунин дар баробари дарёфту муолиҷаи саривақтии беморӣ, риояи ҳатмии қоидаҳои поксозиву тамизкунӣ ва  гидротехникӣ, мисли    хушконидани кӯлҳои нодаркор, аз растаниҳо тоза намудани корезу заҳбуру  ҳавзу ҷӯйборҳо ва паст намудани сатҳи обҳои зеризаминӣ паҳншавии бемории вараҷаро бозмедорад.
 Ҳар сол ба манзури маҳви хомӯшакҳо дар хонаҳои истиқоматии шаҳрвандон ҳудуди 25 миллион метри квадратӣ заҳрдору пошида мешавад. Шеваҳои биологии маҳви хомӯшакҳоро низ ба кор мебарем. Инчунин ҳар сол дар майдони беш аз 700 гектар шолипаяву обанборҳо моҳичаҳои гамбузияро   паҳн мекунем ва ба аҳолӣ 25-30 ҳазор пашшахонаро ройгон медиҳем.
 Хавфи паҳн шудани ин беморӣ ниҳоят зиёд аст ва хомӯшакҳои вараҷаовар метавонанд, ки аз марзи Афғонистон ба кишвари мо бемамоният парвоз намоянд, зеро онҳо дар масофаи аз 3 то 7 километр парвоз мекунанд.  Мувофиқи барномаи нав тасмим гирифтем, ки тадбирҳои зидди хомӯшакҳои вараҷаоварро дар минтақаҳои наздисарҳадӣ, дар  манбаъҳое, ки беморӣ ба қайд гирифта шудааст, амалӣ созем.
Тадбирҳо зидди хомӯшакҳо ибтидои моҳи май сар шуд. Аз 15-уми май  моҳичаҳои гамбузиро паҳн намудем ва аз 20 - уми май ба пошидани заҳрдору бар зидди хомӯшакҳо оғоз намудем. Ҳамаи ин корҳоро  бо ҳамдастии Хазинаи глобалии мубориза бар зидди СПИД, сил ва вараҷа ва ҳамкории Созмони ҷаҳонии тандурустӣ роҳандозӣ намуда истодаем.
-Тоҷикистон бо кишварҳои дигар низ, мисли Ӯзбекистон, Қирғизистон ва Чин ҳаммарз аст. Оё хавфи сирояти вараҷа аз ин кишварҳо вуҷуд дорад ва барои пешгирии он чи гуна тадбирҳо андешида мешаванд?
-Солҳои 90 ва нимаи аввали соли 2000-ум ин беморӣ дар  ҷумҳуриҳои бо кишвари мо ҳаммарз, аз ҷумла Қирғизистон, Ӯзбекистон низ вуҷуд дошт. Солҳои охир байни Тоҷикистону Қирғизистон оид ба пешгирӣ ва рафъи бемории вараҷа ҳамкориҳои муштарак роҳандозӣ шудааст. Аз вазъи гирифторӣ ба ин беморӣ дар ноҳияҳои наздисарҳадии ду давлат иттилоъ дорем ва барои рафъи хомӯшакҳои вараҷаовар дар мавзеъҳои наздимарзӣ, амалиёти муштарак мегузаронем. Аммо ҳамкорӣ бо мутахассисони Ӯзбекистон  суст аст. Ҳамдигарро қариб намебинем ва табодули ахбор надорем.

Хайринисои Расулӣ,
"Ҷумҳурият"


Баёни ақида (0)    Санаи нашр:    №:    Мутолиа карданд: 454

21.08.2019


Путин 4 сентябр бо Сарвазири Ҳиндустон музокирот мегузаронад

Амири Қатар даъвати Путинро ба ФИБП пазируфт

Даҳ ҳазор нафар бинобар сӯхтор дар пойтахти Бангладеш бе сарпаноҳ монд

Токио имкони ба мадор баровардани радифҳои ҳарбиро баррасӣ дорад

Ҷаҳон дар як сатр

ШИНОВАРӢ. Варзишгарони тоҷик ба Чемпионати ҷаҳон рафтанд

19.08.2019


Баррасии асосноккунии техникиву иқтисодии роҳи Қалъаи Хумб – Ванҷ

Баргузории ҳамоиши "Ҷавонони эҷодкор – парчамбардорони миллат ва пайравони Пешвои миллат"

15.08.2019


Муносибатҳои Ҳиндустон ва ҶМЧ бояд суботи ҷаҳонро таъмин созанд

Дар Япония бар асари гармии ҳаво наздики 13 ҳазор кас бистарӣ шуд

Мулоқоти сарони Россия, Эрон ва Туркия моҳи сентябр доир мешавад

Ҷаҳон дар як сатр

05.08.2019


Ҷаҳон дар як сатр

01.08.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Кан Ҷе - квон

Масоили муҳоҷират матраҳ гардид

Фестивали яхмос ва обҳои ташнагишикан дар Душанбе

АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО. Аз таъсиси маркази тарҷума то ҷашни Саразм

64 дарсади зарари молиявӣ барқарор шуд

ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА. Корҳои ободонӣ вусъат мегиранд

ҲИСОР. Саноатикунонӣ дар мадди аввал

ФАЙЗОБОД. Афзоиши истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Саноат рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДТТ. Нуфузи байналмилалӣ меафзояд

Ҷаҳон дар як сатр

30.07.2019


Фестивали тобистонаи Душанбе доир мешавад

Мулоқоти Шодихон Ҷамшед бо Хуанг Деҳаи

Соҳибкорони ватанию хориҷӣ дар Бадахшон ҷамъ меоянд

БЕҲСОЗИИ ТАЪМИНОТ БО ОБ. Барои он зиёда аз 27 миллион ҷудо гардид

ШАҲРИНАВ. 160 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

Трамп то интихоботи соли 2020 артишашро аз Афғонистон бароварданист

Душанбе 80 шаҳрванди Афғонистонро, ки дар Тоҷикистон ҳукм гирифтааст, ба Кобул истирдод намуд

Ҷаҳон дар як сатр

29.07.2019


ҲИФЗИ ИҶТИМОӢ. Як нишасти муҳим

ДУШАНБЕ. Рушди саноат дар мадди аввал


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед