logo

фарҳанг

 ҚУТБНАМОИ МИЛЛАТ


Дар ҳошияи мақолаи С. Ятимов таҳти унвони «Масъалаҳои забоншиносии миллӣ дар таълимоти Пешвои миллат», «Ҷумҳурият», 5. 09.2020, № 194-195
Даврони истиқлолият дар назди олимону донишмандон ва коршиносони  соҳавӣ вазифа гузошт, ки ба масъалаи шинохти арзишҳои миллӣ таваҷҷуҳ зоҳир гардида, дар замони бархӯрди тамаддунҳо мавқеи забон, таърих ва фарҳанги миллӣ матраҳ шавад. Хушбахтона, дар ин самт талошҳои пайгиронаи донишмандону муҳаққиқони забоншиносӣ ба чашм хӯрда, мақолаву рисолаҳои арзишманд дар боби забоншиносӣ ва нақши он дар ҳифзи асолати миллӣ рӯи кор меоянд.
Яке аз донишмандони пурмаҳсул доктори илмҳои сиёсӣ, узви вобастаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон С. Ятимов мебошад, ки дар ин замина вобаста ба масъалаҳои забоншиносӣ пажӯҳиши арзишманде анҷом додааст. Зимни таҳқиқи масъалаҳои забоншиносии миллӣ дар таълимоти Пешвои миллат С. Ятимов ба масъалаҳои муҳиме рӯ овардааст, ки хонандаро ба худогоҳию хештаншиносӣ водор мекунад. Муаллиф, зимни таҳлили масъала дар матлаби мавриди назар ба асосҳои таърихӣ ва иқдомоти Пешвои муаззами миллат дар роҳи пуштибонӣ аз забони давлатиро ба тафсил шарҳ медиҳад. С. Ятимов  муборизаи забонҳоро майдони сиёсатбозиҳо дониста мавқеи устод Садриддин Айниро дар барқарорсозии забони тоҷикӣ чун забони давлатӣ дар солҳои 20-уми асри гузашта муайян  намуда, чунин менависад: «Муборизаи устод Садриддин Айнӣ дар масъалаи воқеияти таърихӣ доштани миллати  тоҷик аввалин набарди  муваффақонаи забоншиносии тоҷик дар давраи нави таърихӣ буд».
Пасон, муаллиф аз он бо хушнудӣ ёдовар мешавад, ки дар даврони Истиқлолияти давлатӣ беҳтарин шароити иҷтимоию сиёсӣ ва илмӣ барои инкишофи илми забоншиносӣ муҳайё гардид. Донишманди тоҷик бо нигоҳе ба таърихи гузаштаву имрӯза, симои ду абардмарди  таърихи миллатро дар инкишофи забони миллӣ муайян  менамояд: «Агар Исмоили Сомонӣ  ҳамчун асосгузори аввалин давлати тоҷикон ва ҳомии забон, илм, маърифат, маданият, фарҳангу адаби миллати тоҷик маъруф гашта бошад, муҳтарам  Эмомалӣ  Раҳмон аз бузургтарин абармардони таърих аст, ки на танҳо давлати навини тоҷиконро дар шароити ниҳоят мураккаб  ва фоҷиабори ҷанги таҳмилии дохилӣ, парокандагии миллӣ, рақобати шадиди геополитикӣ асос гузошт, балки дар роҳи эҳё ва ҳифзи арзишҳои миллӣ – таърих, забони модарӣ, маданият, фарҳанг фидокориҳои бемисл нишон дод».
Дар ҳақиқат, Пешвои миллат дар таҳкими худшиносӣ, ҳувият ва арзишҳои миллӣ, ки забон ҷузъи муҳимтарини он аст, хидматҳои мондагори таърихӣ анҷом доданд, ки ҳар як хонандаи хушзавқ аз ин амалҳои фарҳангпарваронаи Сарвари давлат огоҳии комил дорад. Забон дар тамоми давраҳои мавҷудияташ баёнгари ҳамаи арзишҳои миллии мо буд ва ҳаст. Ин мисолро мо дар ҷараёни истилои араб, муғулу дигар қавмҳои турктабор дида метавонем. Пас аз суқути давлати Сомониён ҳокимият пурра ба дасти қавмҳои турктабор гузашта бошад ҳам, забони мо маснади худро нигоҳ дошт, ки он аз бузургии ин забони ноб гувоҳӣ медиҳад.
Муаллиф дар матлабаш оид ба қудрату тавонмандии забони тоҷикӣ ибрози назар намуда, аз суханони Пешвои миллат иқтибос меорад: «Забони мо дар тӯли садсолаҳо аз баҳри Миёназамин то Ҳинду Чин ҳамчун забони муоширати байни халқҳои гуногун хизмат намуда, дар асари хаттии онҳо ҳам нақши зиёде гузоштааст».
С. Ятимов чун донишманди дақиқназар оид ба ташаккул ва хешигарии забонҳо баёни андеша намуда, таъсири забони моро дар таркиби дигар забонҳо муайян менамояд. Ӯ ба калимаҳои тоҷикие рӯ меорад, ки бо тағйироти фонетикӣ дар забони англисӣ дида мешаванд: калимаҳои забони тоҷикӣ, ки бидуни тағйири таркиби овозӣ ба таркиби луғавии дигар забонҳо, аз ҷумла забони англисӣ ворид шудаанд, хеле зиёданд. Онҳо дар ҳар ду забон ба як маъно корбарӣ мешаванд. Барои мисол: band [bænd] – банд (aшёе, ки дар як гурӯҳ, даста ҷамъ омадаанд, бастабандӣ шудаанд ва ё ҷамъ оварда шудаанд; монеа эҷод кардан, баста шудан); pas-пас (пас рафтан, пас гузаштан, пас мондан); past [pɑːst] – паст, (дар охир, дар ниҳоят); calf [kɑːf] – калф (ҷузъи табиӣ, санги бузург, харсанг); part – парт (қисм, ҷузъ, тикка, пора).  Бо ин маънӣ, он дар шеваи мардуми ҷануби Тоҷикистон серистеъмол аст. Он ҳам ба маънои аслӣ ва ҳам ба маънои маҷозӣ истифода мешавад: парт кардан (қисм-қисм кардан); ow – нав.
Умуман, С. Ятимов дар ин матлаби пурарзиши таҳқиқотӣ паҳлуҳои гуногуни инкишоф ва ҷойгоҳи таърихии забони тоҷикӣ, хидматҳои мондагору таърихии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро ба риштаи таҳлил кашида, дар охир таъкид месозад, ки  «ворид кардани таълимоти Пешвои миллат дар соҳаи забоншиносии тоҷик, таҳқиқоти илмӣ дар соҳаҳои таърих ва фалсафа, ғояҳои марказии адабиёти бадеӣ, мантиқи китобҳои дарсӣ – маънои ворид кардани низоми арзишҳои миллӣ, маънавиёти хештаншиносӣ ва худшиносии миллӣ ба хотири тарбияи одам дар рӯҳияи тоҷикият, ватанпарастӣ, ҳимояи сохти давлатдорӣ ва амнияти миллӣ мебошад».
Рустам СОЛИҲОВ,
сармутахассиси шуъбаи
маорифи ноҳияи Восеъ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 22.12.2020    №: 244    Мутолиа карданд: 264
28.07.2021


Санаи сафари давлатии Пешвои миллат ба Туркманистон дақиқ шуд

ФУТЗАЛ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Тамринҳои низомӣ дар марз бо Афғонистон бо иштироки 1,5 ҳазор нафар аз се кишвар

АЗ НИШАСТҲОИ МАТБУОТӢ

ҚАЛЪАИ ЯМЧУН БАРҚАРОР МЕГАРДАД

27.07.2021


Бознашри мақола ва мусоҳибаи Президенти Тоҷикистон дар ВАО-и Ӯзбекистон

АЗ НИШАСТҲОИ МАТБУОТӢ

ТОҶИКИСТОН. БЕШ АЗ 80 ДАРСАДИ РОҲБАРОНИ ШИРКАТҲОИ САЙЁҲӢ ҶАВОНОНАНД

Якчанд фармондеҳи "Толибон" дар Афғонистон боздошт шуданд

Варзиш

26.07.2021


МАРКАЗИ МАТБУОТИ ҚӮШУНҲОИ САРҲАДӢ ХАБАР МЕДИҲАД

ХАТЛОН. ТАЪСИСИ 48 КОРХОНАВУ КОРГОҲ ДАР ШАШ МОҲ

АЗ НИШАСТҲОИ МАТБУОТӢ

ММТ. Натиҷаи озмуни тақсимоти асосӣ эълон гардид

Варзиш

AFP: “ИМА амалиётҳои ҳавоиро дар Афғонистон дар сурати ҳамлаҳои нави “Толибон” идома медиҳанд”

Ҷаҳон дар як сатр

ВМКБ. МАҶМӮИ МАҲСУЛОТИ МИНТАҚАВӢ БА 454,2 МИЛЛИОН СОМОНӢ РАСИД

23.07.2021


Ҳушдор аз эҳтимоли омадани селҳои пиряхӣ

АЗ НИШАСТҲОИ МАТБУОТӢ

РАШТ. ҶАВОНМАРДОН БАРОИ ҲИФЗИ САРҲАД ОМОДААНД

ХАТЛОН. МАШҚҲОИ ОМОДАГИИ ҲАРБӢ БО МАҚСАДИ ДИФОЪ АЗ ВАТАН

САРВАЗИРИ МАМЛАКАТ АЗ ҲОЛИ ЗАРАРДИДАГОНИ ОФАТИ ТАБИӢ ДИДАН КАРД

АЗ НИШАСТҲОИ МАТБУОТӢ

21.07.2021


Туҳфаи Пешвои миллат - «Тоҷикон» ба сокинони ноҳияи Ашт

АЗ НИШАСТҲОИ МАТБУОТӢ

Сарвари СҶТ роҳи боздоштани пандемияи коронавирусро ошкор кард

Пирӯзии «Истиқлол» бар «Металлург»

Аз нишастҳои матбуотӣ

Нокомии музокироти Ҳукумати Афғонистон ва ҳаракати «Толибон»

Ҷаҳон дар як сатр

16.07.2021


Рушди сайёҳӣ дар шароити пандемияи COVID- 19 баррасӣ шуд

АЗ НИШАСТҲОИ МАТБУОТӢ

15.07.2021


347 шаҳрванди Афғонистон дар Тоҷикистон паноҳ бурд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед